Harare, Zimbabwe – Lĩnh vực bất động sản và nông nghiệp của Zimbabwe đang chứng kiến làn sóng đầu tư mạnh mẽ từ cộng đồng kiều bào, với sự xuất hiện của hai nhà sáng tạo nội dung trẻ tuổi tác động không nhỏ đến xu hướng này.
Kundai Chitima, 31 tuổi, và Kelvin Birioti, 20 tuổi, mỗi người điều hành một kênh truyền thông xã hội riêng, đã xây dựng được lượng người theo dõi đáng kể và gây ảnh hưởng đến quyết định của nhiều người Zimbabwe ở nước ngoài đang cân nhắc việc đầu tư hoặc trở về quê hương.
Trên YouTube và Instagram, họ chia sẻ các video ngắn và bài đăng nêu bật cơ hội tại Zimbabwe. Nội dung phổ biến bao gồm các chuyến tham quan bất động sản, mẹo nông nghiệp và phân tích xu hướng thị trường.
Đối với một bộ phận kiều bào, quyết định về việc trở về hay đầu tư dường như ngày càng ít bị chi phối bởi các thông tin chính thống, mà chịu tác động nhiều hơn từ nội dung trên mạng xã hội cung cấp góc nhìn thực tế về cuộc sống ở Zimbabwe.
Catherine Mutisi, người đã sống 17 năm tại Vương quốc Anh với công việc kế toán, là một trong những người chịu ảnh hưởng đó. Trong thời gian ở nước ngoài, cô đã bắt đầu đầu tư vào Zimbabwe, xây hai căn nhà, mua một mảnh đất nhỏ và khởi nghiệp kinh doanh.
Cô cho biết suy nghĩ của mình đã thay đổi sau khi xem nội dung của Birioti trong quá trình xây dựng.
“Dần dần, tâm trí và kế hoạch của tôi chuyển từ chỉ thăm Zimbabwe sang mong muốn định cư lâu dài”, cô nói.
Mutisi chia sẻ rằng những câu chuyện trước đây về Zimbabwe khiến cô thận trọng, nhưng nội dung trực tuyến đã mang đến một góc nhìn khác.
“Trước đây, tôi chỉ xây nhà để cho gia đình thuê kiếm thêm thu nhập. Nhưng sau khi xem các video, tôi đã mở mang tầm mắt”, cô nói với Al Jazeera.
Trải nghiệm của Mutisi không phải cá biệt. Cả Chitima và Birioti đều cho biết họ nhận được nhiều phản hồi tương tự từ cộng đồng người Zimbabwe ở nước ngoài đang đánh giá lại các kế hoạch dài hạn của mình.
Nyashadzashe Nguwo, một chuyên gia tư vấn chiến lược thị trường châu Phi và mở rộng toàn cầu người Zimbabwe sống tại Anh, cho biết nhiều người như Mutisi đang chuyển về Zimbabwe do sự kết hợp giữa các yếu tố tình cảm và lối sống.
“Có một khao khát mạnh mẽ trong cộng đồng kiều bào muốn kết nối lại với cội nguồn và đóng góp một cách có ý nghĩa cho sự phát triển của đất nước. Đối với một số người, chi phí sinh hoạt thấp hơn và cơ hội xây dựng điều gì đó có tác động ở quê nhà đã vượt qua những lo ngại về bất ổn kinh tế”, Nguwo nói với Al Jazeera.
Hai nhà sáng tạo nội dung
Sau khi lớn lên ở Chinhoyi, một thị trấn phía bắc Zimbabwe cách thủ đô Harare khoảng 120 km về phía tây bắc, Birioti tìm kiếm một khởi đầu mới và đăng ký học tại Đại học Zimbabwe Ezekiel Guti (ZEGU) ở Bindura. Tuy nhiên, anh đã bỏ học vì khó khăn tài chính và quyết định chuyển đến Harare.
Tại đây, anh gặp Chitima và bắt đầu học cách sáng tạo nội dung. Ngay từ đầu, anh cho biết mình tránh xa nội dung giải trí, thay vào đó tập trung vào những gì anh coi là khoảng trống thông tin.
“Tôi thấy một khoảng trống: cộng đồng người hải ngoại đang bị lừa đảo.”
Anh xây dựng nền tảng của mình xoay quanh bất động sản, phát triển nông thôn và các dự án nông nghiệp, thường làm việc với những người Zimbabwe ở nước ngoài, những người đã cho phép anh tiếp cận tài sản của họ để ghi lại.
Về phía Chitima, anh từng làm giáo viên tại Nam Phi trước khi trở về Zimbabwe vào năm 2015. Anh cho biết sự bất bình đẳng tại nơi làm việc đã ảnh hưởng đến quyết định của mình: “Chúng tôi bị trả lương thấp hơn các đồng nghiệp người Nam Phi. Tôi nghĩ đến phẩm giá của mình và quyết định trở về nhà.”
Chitima trở về Zimbabwe với nguồn lực hạn chế và người vợ đang mang thai, bước vào một môi trường kinh tế rất khác so với trước khi anh ra đi. Trước thời gian ở Nam Phi, anh từng là công chức. Sau khi trở về, anh dần chuyển sang sáng tạo nội dung từ năm 2015 và sau đó đào tạo những người sáng tạo trẻ hơn, những người đã xây dựng được lượng khán giả lớn. Ngày nay, anh coi nền tảng của mình vừa mang tính giáo dục vừa bảo vệ cho khán giả hải ngoại. “Tôi nhận được những cuộc gọi từ những người đang khóc… họ đã bị lừa đảo”, anh nói.
Áp lực kinh tế và thất nghiệp
Mặc dù không có số liệu chính thức công khai về số lượng chính xác người Zimbabwe rời khỏi đất nước hoặc lý do của họ, các báo cáo từ Tổ chức Di cư Quốc tế và các nghiên cứu di cư độc lập cho thấy tình trạng di cư vẫn diễn ra liên tục. Cơ quan Thống kê Quốc gia Zimbabwe (Zimstat) báo cáo tỷ lệ thất nghiệp là 21,8% trong quý III/2024, dựa trên định nghĩa nghiêm ngặt của Tổ chức Lao động Quốc tế.
Từ 76% đến 80% người lao động làm việc trong khu vực phi chính thức, phụ thuộc vào công việc tự cung tự cấp hoặc không được đăng ký. Tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên đặc biệt nghiêm trọng: một báo cáo năm 2025 của Ngân hàng Thế giới ước tính tỷ lệ này là 76,8%.
Susan Sibanda, 26 tuổi, mô tả việc cô phải liên tục chuyển đổi giữa các công việc tạm thời và phi chính thức. “Tôi đã phải chuyển từ công việc tạm thời này sang công việc tạm thời khác”, Sibanda nói. Trải nghiệm của cô phản ánh một thị trường lao động rộng lớn hơn, nơi việc làm chính thức tiếp tục thu hẹp. Trong những năm gần đây, một số nhà bán lẻ lớn, bao gồm Choppies, Truworths, OK Zimbabwe và N Richards, đã thu hẹp quy mô hoặc đóng cửa.
Áp lực di cư vẫn còn mạnh
Trong bối cảnh đó, di cư vẫn là một yếu tố quan trọng trong các quyết định của những người trẻ Zimbabwe. Sibanda cho biết cô hiện cho rằng “rời khỏi Zimbabwe là vì lợi ích tốt nhất của tôi”. Nhà kinh tế học Tashinga Kajiva cho biết câu chuyện di cư khỏi Zimbabwe phần lớn vẫn ở mức cao, được thúc đẩy bởi sự kết hợp của các yếu tố đẩy và kéo khuyến khích mọi người tìm kiếm nơi tốt đẹp hơn.
“Nền kinh tế Zimbabwe được đánh dấu bởi những động lực phức tạp và theo một số người, là khó khăn. Đối với người dân bình thường, thu nhập khả dụng vẫn ở mức thấp trong khi chi phí sinh hoạt tiếp tục tăng. Xu hướng tiết kiệm cận biên của tầng lớp lao động cũng thấp, vì nhiều người đang sống chật vật”, ông nói với Al Jazeera. Cộng đồng người Zimbabwe ở nước ngoài tập trung tại Nam Phi, Vương quốc Anh, Australia, Canada, New Zealand và Hoa Kỳ, theo số liệu của chính phủ.
Giữ mối liên kết từ nước ngoài
Mối liên kết kinh tế giữa Zimbabwe và cộng đồng kiều bào vẫn rất mạnh mẽ. Theo các đại lý bất động sản, người mua ở nước ngoài hiện chiếm một phần đáng kể. Họ cho biết có tới 50% các căn nhà cao cấp được bán trong những năm gần đây là do người Zimbabwe sống ở nước ngoài mua. Ở một số khu vực, giá đất đã tăng 20–30% so với cùng kỳ năm trước, một phần nguyên nhân được cho là do người mua ở nước ngoài.
Đầu tư của kiều bào cũng đáng chú ý trong lĩnh vực nông nghiệp. Các báo cáo từ Liên minh Nông dân Zimbabwe chỉ ra rằng khoảng 10-15% số hợp đồng thuê đất nông nghiệp mới trong 2-3 năm qua có sự tham gia của các nhà đầu tư kiều bào, tập trung ở các vùng Mashonaland Central và Matabeleland.
Kiều hối đạt 1,7 tỷ USD vào năm 2023 và tiếp tục tăng. Năm 2025, người Zimbabwe ở nước ngoài đã gửi về 2,45 tỷ USD, trong đó Vương quốc Anh và Nam Phi là hai nguồn lớn nhất, theo dữ liệu của chính phủ. Một phần đáng kể số tiền này được đầu tư vào bất động sản, nông nghiệp và các doanh nghiệp nhỏ, phản ánh cả nhu cầu thực tế lẫn sự gắn bó tình cảm với quê nhà.
Tuy nhiên, việc trở về dường như gây ra những phản ứng trái chiều. Một số người Zimbabwe ở nước ngoài tỏ ra thận trọng, viện dẫn những diễn biến chính trị và các cuộc biểu tình gần đây liên quan đến vấn đề quản trị. Đối với họ, mối quan hệ tài chính với Zimbabwe vẫn còn mạnh mẽ, nhưng việc trở về thể xác vẫn còn là điều không chắc chắn.
Khi mạng xã hội đang định hình lại nhận thức về cuộc sống ở Zimbabwe, nhiều người trong cộng đồng kiều bào vẫn bị kẹt giữa các cơ hội đầu tư và thực tế kinh tế của đất nước. Khi các nhà sáng tạo nội dung như Chitima và Birioti thay đổi cách một số người nhìn nhận cơ hội ở Zimbabwe, áp lực kinh tế trong nước dường như lại đẩy những người khác ra đi, khiến mối quan hệ của đất nước với cộng đồng hải ngoại vẫn còn bỏ ngỏ và không ngừng biến đổi.
“Đối với nhiều người Zimbabwe sống ở nước ngoài, đầu tư về quê nhà không chỉ đơn thuần là vì lợi nhuận – mà còn là để duy trì kết nối với cội nguồn và định hình tương lai của cộng đồng”, Chitima nói.
