Giới chuyên gia cảnh báo đợt bùng phát Ebola mới có thể trở nên tồi tệ nhất lịch sử

Giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC), ông Jean Kaseya, trong cuộc họp trực tuyến các nguyên thủ châu Phi và các nhà tài trợ quốc tế vào ngày 16/6 đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về đợt bùng phát dịch Ebola tại khu vực Đông Phi.

Theo số liệu từ chính quyền, tại tâm dịch là Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC), đã có 837 người nhiễm bệnh và 196 người tử vong. Tại nước láng giềng Uganda, ghi nhận 19 ca mắc và 2 ca tử vong.

Ông Kaseya nhấn mạnh: “Nếu chúng ta không sớm ngăn chặn dịch bệnh, nó sẽ còn tồi tệ hơn những gì từng xảy ra ở Tây Phi và miền Đông DRC”. Ông đề cập đến đợt bùng phát năm 2014 tại Tây Phi khiến hơn 11.000 người thiệt mạng, và đợt dịch năm 2018 tại DRC khiến hơn 2.000 người tử vong.

Điều gì khiến đợt bùng phát lần này khác biệt?

Khác với các chủng virus Ebola trước đây (Zaire, Sudan), chủng virus gây ra đợt dịch hiện tại là Bundibugyo. Trong khi đã có vaccine và phương pháp điều trị thử nghiệm cho chủng Zaire, hiện vẫn chưa có vaccine hay phương pháp điều trị đặc hiệu nào được phê duyệt cho chủng Bundibugyo.

Bà Trish Newport, Phó giám đốc chương trình Ebola tại DRC của tổ chức Bác sĩ không biên giới (MSF), cho biết: “Đây không phải là thứ thu hút sự chú ý của nghiên cứu và phát triển của các công ty dược phẩm. Họ không coi đây là ưu tiên”. Theo bà, đây là lý do khiến chủng virus này không nằm trong danh sách ưu tiên phát triển vaccine.

Nguy cơ từ xung đột và sự lây lan khó kiểm soát

Miền Đông DRC, nơi virus đang hoành hành, là chiến trường giữa quân đội chính phủ và các nhóm vũ trang, đặc biệt là nhóm phiến quân M23. Điều này gây khó khăn cho nhân viên y tế trong việc tiếp cận các khu vực kiểm soát của phiến quân và các trại tị nạn đông đúc để truy vết dịch bệnh.

Ông Kaseya cho biết việc truy vết tiếp xúc gặp nhiều khó khăn: “Chúng tôi đã mất dấu hơn 26.000 người, và không biết họ đang ở đâu, cũng như liệu họ có đang lây nhiễm cho người khác hay không”.

Tính đến nay, virus đã lan từ tỉnh Ituri sang các tỉnh Bắc Kivu, Nam Kivu và vượt biên giới sang Uganda. Các quan chức WHO cho biết các ca bệnh mới đang được phát hiện gần như hàng ngày tại những khu vực mới trong các tỉnh bị ảnh hưởng của DRC, phản ánh mức độ lây lan trong cộng đồng.

Kỳ thị và thông tin sai lệch

Nỗi sợ hãi, kỳ thị và thông tin sai lệch về Ebola trong cộng đồng cũng là một rào cản lớn. Nhiều người tin rằng dịch bệnh là chiêu trò để chính phủ rút tiền. Một số người từ chối khai báo triệu chứng vì xấu hổ hoặc không tin vào sự tồn tại của bệnh.

Đầu tháng 6, những thanh niên tức giận đã đột nhập bệnh viện, đốt các lều điều trị và cơ sở hạ tầng y tế khác để cố gắng đưa thi thể người thân về chôn cất theo nghi thức truyền thống.

Sự hỗ trợ quốc tế hạn chế

So với đợt bùng phát năm 2014 tại Tây Phi, sự can thiệp của cộng đồng quốc tế lần này yếu hơn nhiều. Năm 2014, các nhà tài trợ quốc tế đã huy động được 5,9-8,9 tỷ USD hỗ trợ. Lần này, Tổng thống Burundi, ông Evariste Ndayishimiye, cho biết mới chỉ huy động được 1/5 trong số 518 triệu USD cần thiết.

Sự sụt giảm nguồn lực một phần đến từ việc Mỹ cắt giảm viện trợ nước ngoài và đóng cửa Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID) dưới thời Tổng thống Donald Trump. Các nhà tài trợ châu Âu cũng thu hẹp viện trợ trong năm qua.

Tại DRC, tình trạng thiếu trung tâm cách ly, thiếu thiết bị bảo hộ cá nhân khiến công tác ứng phó gặp khó khăn. Ít nhất 4 nhân viên y tế đã tử vong sau khi nhiễm bệnh.

Bà Newport của MSF kêu gọi: “Chúng ta cần đảm bảo người dân vẫn được tiếp cận dịch vụ y tế không liên quan đến Ebola và có nước sạch. Ebola có thể là ưu tiên của các tổ chức tài trợ, nhưng không hẳn là ưu tiên của người dân nơi đây, và chúng ta cần lắng nghe họ.”