Giao tranh bùng phát trở lại ở Tigray: Các nhóm vũ trang bị tố cưỡng ép tuyển mộ nam giới và trẻ em trai từ 15 tuổi

Giao tranh tái bùng phát tại vùng Tigray, miền bắc Ethiopia, đang đẩy khu vực vốn đã kiệt quệ này tới nguy cơ một cuộc khủng hoảng nhân đạo mới. Theo các thông tin mới xuất hiện, một liên minh vũ trang mới ở Tigray đang cưỡng ép tuyển mộ nam giới và trẻ em trai vào hàng ngũ của mình.

Xung đột nổ ra trở lại vào ngày 23/9 giữa chính phủ liên bang Ethiopia và Mặt trận Giải phóng Nhân dân Tigray (TPLF) — lực lượng đang kiểm soát vùng này. Giao tranh đã phá vỡ thỏa thuận hòa bình Pretoria mong manh mà hai bên ký hồi tháng 11/2022.

Theo các nguồn tin, đợt giao tranh mới nhất bắt đầu sau nhiều tháng căng thẳng leo thang, khi TPLF phát động tấn công với lý do đáp trả các cuộc không kích bằng máy bay không người lái của chính phủ liên bang.

Các nhân chứng nói với Guardian rằng đang diễn ra một chiến dịch cưỡng ép tuyển mộ trên diện rộng ở Tigray, nhắm vào nam giới và trẻ em trai trong độ tuổi từ 15 đến 65.

Lực lượng Phòng vệ Eritrea và các nhóm dân quân Amhara — những lực lượng từng bị cáo buộc phạm tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người trong cuộc xung đột giai đoạn 2020-2022 — đã đổi phe và hiện đang tham chiến để hỗ trợ TPLF. Cùng với liên minh mới này, các lời khai về tuyển mộ cưỡng bức, binh lính trẻ em và những cuộc khủng hoảng nhân đạo mới đang tiếp tục xuất hiện từ khu vực.

Gezu (*), 34 tuổi, từng chiến đấu trong lực lượng Tigray giai đoạn 2020-2022. Anh mất nhiều bạn bè trên chiến trường và may mắn sống sót. Khi đang dự định lập gia đình, anh nhận được cuộc gọi từ chính quyền TPLF yêu cầu tham gia nhóm vũ trang sau khi giao tranh mới bùng phát.

“Tôi từ chối tham chiến”, anh kể. “Tôi trả lời rằng hãy giết tôi còn hơn ép tôi trở lại nỗi kinh hoàng của chiến trường.”

Theo Gezu, khi thấy không ai tự nguyện nhập ngũ và người dân bỏ chạy về thủ đô, lực lượng này bắt đầu vây bắt người trên đường phố. “Tôi không muốn rời quê mình cho đến khi mọi thứ trở nên tồi tệ hơn”, anh nói.

Những tháng gần đây, nhiều người Tigray có điều kiện đã tìm cách rời đi và hướng về thủ đô Addis Ababa vì lo ngại chiến tranh sắp xảy ra. Tuy nhiên, ngày 23/9, Ethiopian Airlines đình chỉ các chuyến bay đến và đi từ vùng Tigray sau khi lực lượng Tigray kiểm soát sân bay ở Mekelle — thủ phủ vùng Tigray — khiến nhiều người bị mắc kẹt.

Solomon (*), 52 tuổi, người đã kịp chạy tới Addis Ababa, cho biết: “Đối tượng chính là những người từ 15 đến 40 tuổi. Tôi đã thấy nhóm vũ trang của TPLF dùng súng vây bắt những người trẻ, thậm chí 15-16 tuổi, từ đường phố và các điểm giao thông công cộng.”

“Tôi biết có cha mẹ cố cứu con bằng cách đưa giấy chứng nhận y tế. Nhưng nhân viên tuyển quân không quan tâm bạn mắc bệnh gì; họ cưỡng ép tuyển bất kỳ ai còn cử động được tay, mắt và chân”, Solomon nói.

Ephrem, 40 tuổi, cha của ba đứa con, cho biết anh định rời khu vực từ nhiều tuần trước khi giao tranh mới bùng phát vì lo bị bắt lính. “Mỗi lần tôi ra khỏi nhà, vợ và các con đều lo lắng. Bọn trẻ khóc vì sợ tôi bị vây bắt trên đường”, anh kể.

Theo Ephrem, những người có tiền tìm cách bảo vệ bản thân và con cái khỏi việc bị cưỡng ép tuyển mộ bằng cách hối lộ nhân viên. “Thật tàn khốc; không ai muốn tham chiến”, anh nói.

Trong tuần qua, vùng Tigray bị bao vây khi chính phủ liên bang bất ngờ phong tỏa tài khoản ngân hàng của người dân, khiến họ không thể rút tiền. Các ngân hàng sau đó mở cửa trở lại nhưng giới hạn rút 2.000 birr mỗi ngày (khoảng 9 bảng Anh), với các hàng dài người chờ đợi bên ngoài.

Negus (*), một người lớn tuổi ở Mekelle, nói: “Chúng tôi không biết cuộc bao vây và chiến tranh sẽ kéo dài bao lâu. Mức rút 2.000 birr mỗi ngày gần như không đủ mua thực phẩm khi giá cả tăng vọt. Không thể rời khỏi vùng chiến sự này. Người thân bên ngoài cũng không có cách nào gửi thuốc hay tiền. Tôi chỉ mong mọi chuyện sớm kết thúc.”

Internet và liên lạc điện thoại cũng bị cắt theo lệnh của TPLF cho đến tuần này, khiến nhiều gia đình khốn khổ vì không có tin tức về người thân trong vùng.

Trong khi đó, chính phủ Ethiopia bị cáo buộc tiến hành các cuộc không kích bằng máy bay không người lái không phân biệt mục tiêu. Cũng có báo cáo về các cuộc tấn công của lực lượng đối lập tiến gần Addis Ababa.

Theo chính phủ Anh, ước tính có khoảng 300.000 đến 800.000 thường dân thiệt mạng trong cuộc xung đột Tigray. Quân đội Ethiopia, lực lượng Eritrea và các nhóm dân quân dân tộc chủ nghĩa Amhara “fano” trước đây từng thực hiện những hành vi tàn bạo nghiêm trọng nhằm vào người Tigray, bị coi là tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người, theo Ủy ban Quốc tế về Chuyên gia Nhân quyền về Ethiopia của Liên hợp quốc. Lực lượng Tigray cũng từng bị cáo buộc trong một báo cáo của Amnesty về các hành vi tàn bạo trong chiến tranh.

(*) Tên đã được thay đổi để bảo vệ danh tính.