Giá lúa mì thế giới tăng cao do chiến sự và thời tiết khắc nghiệt

Giá lúa mì thế giới đã tăng mạnh do gián đoạn nguồn cung xuất khẩu qua Biển Đen, khi cuộc xung đột Nga-Ukraine tiếp diễn và thời tiết thay đổi gây hạn hán làm giảm sản lượng nghiêm trọng.

Trong tháng qua, Nga và Ukraine đã tăng cường tập kích các cảng ngũ cốc của nhau trên Biển Đen. Với việc Nga là nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới và Ukraine nằm trong nhóm 10 quốc gia sản xuất ngũ cốc hàng đầu, các cuộc tấn công này đã ảnh hưởng đáng kể đến nguồn cung lúa mì và ngũ cốc toàn cầu.

Hợp đồng tương lai lúa mì Chicago, chỉ số chuẩn toàn cầu cho thị trường ngũ cốc, đã đạt mức cao nhất trong ba năm vào hôm thứ Sáu, trước khi giảm nhẹ 0,54% vào thứ Hai xuống còn 7,79 USD/gia (bushel) vào lúc 02:00 GMT. Chính quyền vùng Rostov của Nga hôm thứ Sáu đã ban bố tình trạng khẩn cấp sau khi thông báo rằng việc đóng cửa cảng và gián đoạn hàng hải ở biển Azov và lưu vực Biển Đen đã dẫn đến tình trạng nông sản tồn đọng tại các trang trại.

Trong khi đó, nhiệt độ tăng cao và thiếu mưa đang đe dọa cắt giảm sản lượng lúa mì năm nay tại Swartland của Nam Phi, khu vực sản xuất khoảng 20% sản lượng lúa mì của nước này.

Tác động của xung đột Nga-Ukraine đến giá cả

Trong tháng qua, các cuộc tấn công vào cảng, tàu thuyền và cơ sở ngũ cốc trong bối cảnh xung đột Nga-Ukraine đã làm gián đoạn các nhà ga ngũ cốc và buộc các hãng vận chuyển phải hoãn hoặc hủy việc bốc hàng trong mùa xuất khẩu cao điểm.

Trong khi các cuộc tấn công bằng tên lửa của Nga ảnh hưởng đến xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine ở biển Azov cũng làm giảm mạnh các chuyến hàng ngũ cốc và lúa mì của Nga. Đồng thời, các cuộc tấn công vào cảng Novorossiysk và Taman của Nga đã làm tăng chi phí vận chuyển từ các cảng Biển Đen của nước này.

Theo Bộ Cơ sở hạ tầng Ukraine, trong tháng 7, Ukraine hứng chịu 35 vụ tấn công của Nga vào tàu thuyền tại cảng, 22 vụ trên biển và 67 vụ vào các cơ sở cảng. So sánh, tổng số vụ tấn công vào tàu thuyền trong cả năm 2025 chỉ là 14.

Hôm thứ Sáu, Bộ trưởng Nông nghiệp Ukraine cho biết các cuộc không kích gần đây của Nga đã phá hủy khoảng 90% hậu cần lương thực của các nhà bán lẻ. Việc vận chuyển lúa mì bị hạn chế khiến giá tăng cao, làm dấy lên lo ngại về mất an ninh lương thực trên toàn thế giới.

Joe Glauber, nghiên cứu viên danh dự tại Văn phòng Tổng giám đốc Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế, cho rằng vấn đề không phải là lượng lúa mì sản xuất ra mà là chi phí đưa nó đến tay người mua và người tiêu dùng.

“Có rất nhiều lúa mì ở Nga và Ukraine, và cuối cùng số lúa mì đó sẽ ra thị trường. Nhưng hiện tại nó không thể ra, hoặc ra với chi phí rất cao, và giá lúa mì đã phản ánh điều đó”, ông nói với Al Jazeera.

“Có rất nhiều lúa mì trên thế giới… không phải là vấn đề khả năng cung cấp, mà là vấn đề khả năng chi trả”, ông nói thêm.

Ai Cập, nước nhập khẩu lúa mì lớn nhất thế giới, thường chi khoảng 3 tỷ USD mỗi năm để nhập khẩu lúa mì. Trong nửa đầu năm 2026, nước này nhập hơn 82% lượng lúa mì từ Nga và Ukraine.

Tại châu Á, Indonesia - nước nhập khẩu lúa mì lớn thứ hai - đã mua 361 triệu USD lúa mì từ Ukraine và 102 triệu USD từ Nga trong giai đoạn 2023-2024, theo Đài quan sát Độ phức tạp Kinh tế. Indonesia thường nhập từ 15% đến 20% lúa mì từ hai nước này.

Một quan chức Hiệp hội các nhà máy bột mì Indonesia nói với Reuters tuần trước rằng nguồn cung hiện tại có thể đáp ứng nhu cầu lúa mì thực phẩm trước mắt. “Nhưng chúng tôi không có nguồn cung dồi dào hay dư thừa. Chúng tôi phải tìm đến các nguồn khác như Bulgaria, Australia, Romania và Argentina cho các lô hàng không được vận chuyển từ Nga và Ukraine”, quan chức này nói.

Biến đổi khí hậu góp phần như thế nào?

Ngoài cuộc chiến ở Ukraine, hạn hán và điều kiện thời tiết khô hạn hơn đã ảnh hưởng đến sản xuất lúa mì và góp phần đẩy giá tăng.

Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), tính đến ngày 1/7, Mỹ, một trong những nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất, được dự báo đạt “46,7 giạ/mẫu, giảm 0,1 giạ so với tháng trước và giảm 8,2 giạ so với năng suất trung bình năm ngoái là 54,9 giạ/mẫu”.

“Nếu điều này xảy ra, năng suất của Mỹ sẽ là mức thấp nhất kể từ năm 2015”, USDA cho biết.

Trong một báo cáo cập nhật ngày 14/8, Bộ này viết: “Vụ mùa nhỏ năm nay là kết quả của sự suy giảm dài hạn diện tích trồng lúa mì ở Mỹ và ảnh hưởng hạn hán diện rộng đối với sản xuất lúa mì đỏ cứng vụ đông ở các bang Đồng bằng Lớn. Tổng nguồn cung lúa mì được dự báo giảm 13% so với năm trước, với lượng tồn kho đầu kỳ lớn hơn làm giảm bớt tác động của vụ mùa nhỏ hơn”.

Đối với Canada, nhà sản xuất lúa mì lớn thứ sáu thế giới, Cơ quan Dịch vụ Nông nghiệp Nước ngoài của USDA dự báo niên vụ 2026-2027, tổng sản lượng sẽ đạt 34,6 triệu tấn, cũng thấp hơn 13% so với năm trước, do diện tích trồng giảm và năng suất trở lại mức thấp hơn trung bình.

Trong bối cảnh các đợt nắng nóng tấn công các nước châu Âu trong ba tháng qua, sản lượng lúa mì trong khối cũng bị giảm. Theo COCERAL, hiệp hội thương mại ngũ cốc, hạt có dầu, gạo, đậu, dầu ô liu, dầu và chất béo, thức ăn chăn nuôi và nguồn cung nông nghiệp châu Âu, nhiệt độ quá cao dự kiến sẽ làm giảm sản lượng ngũ cốc năm 2026 khoảng 9 triệu tấn xuống còn 286 triệu tấn.

Trong báo cáo công bố hồi tháng 7, COCERAL cho biết: “Thời tiết đã bắt đầu ảnh hưởng đến quá trình thụ phấn của ngô ở nửa phía nam nước Pháp và Hungary. Dự kiến sẽ có thêm thiệt hại từ đợt nắng nóng dự báo ở các khu vực khác của EU”.

Hình thái thời tiết El Nino cũng được dự báo sẽ mang lại điều kiện khô hạn hơn bình thường cho Nam Bán cầu trong năm nay, với Nam Phi và Australia được dự báo sẽ hứng chịu hạn hán.

Có thể làm gì để giảm thiểu?

Trong khi cuộc chiến Nga-Ukraine vẫn tiếp diễn, vào tháng 7/2022, năm chiến tranh bắt đầu, Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen đã được môi giới để cho phép xuất khẩu an toàn ngũ cốc, thực phẩm và phân bón từ các cảng của Ukraine nhằm ổn định và hạ giá lương thực toàn cầu.

Trong khi thỏa thuận đó được duy trì, hơn 1.000 tàu chở ngũ cốc và thực phẩm khác đã rời Ukraine, theo EU. Tuy nhiên, Nga đã chấm dứt thỏa thuận vào tháng 7/2023.

Theo các chuyên gia, giải pháp cho cuộc khủng hoảng hiện tại không hề dễ dàng.

Việc hạ giá hiện nay sẽ đòi hỏi sự thay đổi lớn trong chiến lược chiến tranh của cả Nga và Ukraine, trong khi tác động của biến đổi khí hậu có thể được giảm nhẹ nếu chính phủ các nước thực hiện các chính sách bao gồm cải thiện quản lý nước tại các trang trại thông qua việc sử dụng hồ chứa để hỗ trợ cây trồng bị hạn hán và giảm tổn thất sản xuất.

Hơn nữa, Glauber giải thích, mặc dù có các tuyến đường thay thế để vận chuyển ngũ cốc từ Nga và Ukraine, nhưng chúng tốn kém và việc quay trở lại Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen “sẽ giúp bình ổn thị trường lúa mì rất nhiều”.

Một giải pháp có thể là các nước khác bước vào hỗ trợ. Theo Glauber, trong đợt giá ngũ cốc tăng cao toàn cầu năm 2022, các nước sản xuất lúa mì khác như Ấn Độ đã xuất khẩu nhiều hơn để bù đắp sự thiếu hụt.

“Ấn Độ, ví dụ, đã có kim ngạch xuất khẩu kỷ lục vào năm 2022. Năm nay có lẽ ít khả năng hơn, chỉ vì El Nino và các yếu tố khác ảnh hưởng đến họ, nhưng họ cũng có thể cung cấp thêm lúa mì. Tôi nghĩ thị trường lúa mì thế giới đã chứng tỏ khả năng phục hồi rất tốt vào năm 2022 và tôi hy vọng chúng ta sẽ thấy điều tương tự trong năm 2026”, ông nói.