Giá điện tăng vọt, người dân Philippines đổ xô lắp điện mặt trời áp mái

MANILA, Philippines – Keith Cantera và gia đình đã nhiều năm cân nhắc lắp hệ thống điện mặt trời riêng. Chi phí lên tới 5.000 USD cho các tấm pin khiến họ trì hoãn. Nhưng năm nay, khi cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu và đẩy giá điện tăng cao, kế hoạch của họ đã thay đổi.

Từ mức hóa đơn khoảng 150 USD/tháng trước khi xung đột nổ ra vào cuối tháng Hai, gia đình Cantera phải trả tới 220 USD. Tám tháng sau, họ bắt đầu lắp tấm pin mặt trời trên mái nhà.

“Chi phí lắp đặt tương đương tiền điện của ba hoặc bốn năm ở mức giá hiện tại. Nhưng đến năm thứ năm, chúng tôi sẽ thu hồi vốn và về cơ bản điện sẽ miễn phí”, Cantera nói.

Anh là một trong số ngày càng nhiều chủ nhà Philippines chuyển sang điện mặt trời, trong bối cảnh quốc gia này vốn đã có giá điện cao nhất Đông Nam Á, chỉ ngang ngửa Singapore – nơi thu nhập bình quân cao gấp hơn 10 lần.

Theo báo cáo của tổ chức tư vấn năng lượng Ember, số tấm pin mặt trời áp mái tại Philippines đã gần như tăng gấp đôi kể từ đầu năm 2025. Trong ba tháng đầu của cuộc xung đột (từ tháng Ba đến tháng Năm), nhập khẩu tấm pin mặt trời đạt 407 triệu USD, theo dữ liệu thương mại của chính phủ Trung Quốc – nơi sản xuất phần lớn tấm pin. Philippines trở thành thị trường nước ngoài lớn nhất trong giai đoạn này, chỉ sau Hà Lan (quốc gia tái phân phối cho châu Âu).

Lexus Grepo, CEO của nhà cung cấp điện mặt trời Solarmaxx, xác nhận sự bùng nổ. “Thời gian chờ là 30 ngày vì các lô tấm pin không theo kịp. Tháng Ba, chúng tôi có 40 dự án, gần gấp ba lượng khách hàng tháng thường lệ. Từ đó đến nay, mỗi tháng chúng tôi lắp 25-30 hệ thống”, Grepo nói. Ông không cho rằng nhu cầu sẽ giảm ngay cả khi căng thẳng Trung Đông hạ nhiệt và các tuyến vận tải năng lượng mở lại. “Tôi nghĩ mọi người nhận ra thế giới rất khó lường, nên họ phải sẵn sàng cho mọi tình huống. Người Philippines giờ hiểu rằng họ không nhất thiết phải phụ thuộc vào thị trường năng lượng toàn cầu”.

Philippines là một trong số ít quốc gia trong khu vực không trợ giá điện, phụ thuộc vào than và khí đốt nhập khẩu cho hơn 70% cơ cấu nguồn điện. Đồng peso mất giá xuống mức thấp kỷ lục hơn 63 peso đổi 1 USD càng làm chi phí nhập khẩu tăng thêm. Cuối tháng Ba, Tổng thống Ferdinand Marcos Jr đã ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia do tác động của cuộc chiến và nguy cơ “cận kề” đối với nguồn cung năng lượng. Tuy vậy, giá điện vẫn tiếp tục tăng.

Việc chuyển sang điện mặt trời một phần cũng xuất phát từ bức xúc với các công ty điện lực bị giám sát vì tính phí khách hàng cho cái gọi là “tổn thất hệ thống”, bao gồm cả các kết nối điện bất hợp pháp. Cantera cho biết việc phải trả tiền cho lượng điện tiêu thụ của người khác là giọt nước tràn ly. “Ai lại đồng ý trả tiền cho thứ mình không dùng? Tiền điện đâu phải từ trên trời rơi xuống”, anh nói.

Tuy nhu cầu tăng thực sự, chi phí ban đầu của hệ thống điện mặt trời vẫn quá cao với phần lớn người dân Philippines. Chính phủ hồi tháng Ba đã khởi động sáng kiến cho vay lắp đặt áp mái tại nhà, nhưng chỉ dành cho nhân viên khu vực công. Giới chức hy vọng hàng chục dự án năng lượng tái tạo đang triển khai sẽ giúp hạ giá điện cho số đông, trong đó có một trang trại điện mặt trời rộng 3.500 ha (8.650 mẫu Anh) ở phía bắc Manila, dự kiến là lớn nhất thế giới. Khi hoàn thiện, dự án này sẽ cung cấp 850 megawatt cho 2,4 triệu hộ gia đình.

Tuy nhiên, một số người tiêu dùng cho rằng các dự án như vậy có thể mất nhiều năm mới hoàn thành, khiến hóa đơn điện của họ tiếp tục phình to trừ khi họ tự hành động. “Hiện nay mọi thứ quá khó lường. Có cả mô hình thời tiết El Nino sắp tới, chiến tranh vẫn tiếp diễn, giá nhiên liệu leo thang và nhiều thứ khác nữa”, Cantera nói. “Vậy tại sao không tận dụng một nguồn tài nguyên thiên nhiên?”