Geneva chuẩn bị đón lễ ký thỏa thuận Mỹ - Iran: Những hiệp ước lịch sử nào từng được ký tại đây?

Ngày thứ Sáu tới, thành phố Geneva của Thụy Sĩ sẽ chứng kiến lễ ký biên bản ghi nhớ (MoU) giữa Mỹ và Iran, chấm dứt nhiều tuần xung đột và mở ra 60 ngày đàm phán. Sự kiện do Pakistan chủ trì, quốc gia đã đóng vai trò trung gian hòa giải giữa hai bên kể từ khi chiến tranh nổ ra với các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Tehran hôm 28/2.

Dù chưa rõ đại diện nào của hai bên tham chiến và bên trung gian sẽ có mặt, việc chọn Geneva làm địa điểm ký kết mang nhiều ý nghĩa. Thành phố này thường được gọi là “Thủ đô Hòa bình” của thế giới, từng là nơi diễn ra các nỗ lực ngoại giao quốc tế và chứng kiến lễ ký nhiều hiệp ước hòa bình.

Ông Ian Lesser, chuyên gia cao cấp tại Quỹ German Marshall của Mỹ, cho biết có nhiều yếu tố khiến Geneva trở thành lựa chọn lý tưởng. “Tính trung lập của Thụy Sĩ, sự hiện diện của Liên Hợp Quốc và các cơ quan đa quốc gia, cùng nhiều địa điểm kín đáo, phù hợp tại Geneva khiến nơi đây trở thành địa điểm lý tưởng cho các thỏa thuận như vậy. Đây cũng là một nơi rất thuận tiện về mặt hậu cần,” ông nói.

Công ước Geneva (1864 và 1949)

Công ước Geneva đầu tiên, thiết lập các quy tắc quốc tế về đối xử với binh sĩ bị thương và bệnh tật, được ký ngày 22/8/1864. Năm 1949, 63 quốc gia mở rộng các quy tắc này và ký các Công ước Geneva mới vào ngày 12/8. Bốn công ước này, cùng các nghị định thư bổ sung, tạo thành nền tảng của luật nhân đạo quốc tế, quy định về bảo vệ người bị thương, bệnh tật trên bộ và trên biển, đối xử với tù binh chiến tranh và bảo vệ dân thường trong thời gian chiến tranh.

Hiệp định Geneva (1954)

Đây là loạt thỏa thuận chấm dứt Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất giữa Pháp và Việt Minh (từ tháng 12/1946 đến tháng 8/1954). Hiệp định được ký tại Geneva ngày 20-21/7/1954 bởi đại diện Campuchia, Lào, Pháp, Anh, Mỹ, Liên Xô, Trung Quốc, Bắc Việt Nam, Nam Việt Nam và các bên liên quan. Hiệp định chấm dứt ách thống trị thực dân Pháp, trao trả độc lập cho Việt Nam, Lào, Campuchia nhưng tạm thời chia cắt Việt Nam tại vĩ tuyến 17.

Thỏa thuận giải phóng quân Israel-Syria (1974)

Được ký ngày 31/5/1974 do Mỹ làm trung gian, thỏa thuận này chấm dứt xung đột giữa Israel và Syria sau Chiến tranh Yom Kippur năm 1973. Thỏa thuận thiết lập vùng ngăn cách, kêu gọi giải phóng quân và thả tù binh.

Thỏa thuận Ai Cập-Israel (Sinai II, 1975)

Được ký ngày 4/9/1975 tại Geneva, thỏa thuận tạm thời này do Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger làm trung gian. Hai nước cam kết không sử dụng vũ lực, Israel rút quân khỏi Sinai, tạo vùng đệm do Liên Hợp Quốc giám sát, Israel rút khỏi các mỏ dầu và mở kênh đào Suez cho tàu phi quân sự Israel.

Hiệp định Geneva (1988)

Là loạt thỏa thuận do Liên Hợp Quốc làm trung gian, ký ngày 14/4/1988 giữa Afghanistan và Pakistan, với Liên Xô và Mỹ là người bảo lãnh, chấm dứt chiến tranh của Liên Xô tại Afghanistan. Các thỏa thuận dẫn đến việc rút quân đội Liên Xô khỏi Afghanistan.

Thỏa thuận Geneva (Vance Plan, 1991)

Ký tháng 11/1991 giữa Croatia, Serbia và Nam Tư cũ, thỏa thuận ngừng bắn này do Ngoại trưởng Mỹ Cyrus Vance làm trung gian, kêu gọi ngừng xung đột ngay lập tức, dỡ bỏ phong tỏa và rút quân JNA khỏi Croatia.

Sáng kiến Geneva (2003)

Còn gọi là Geneva Initiative, đây là bản dự thảo cho giải pháp hai nhà nước nhằm chấm dứt xung đột Israel-Palestine, do các quan chức Israel và Palestine soạn thảo với sự hỗ trợ của chính phủ Thụy Sĩ. Bản kế hoạch bao gồm việc chia Jerusalem, từ bỏ quyền hồi hương của người tị nạn Palestine và sáp nhập các khu định cư. Tuy nhiên, sáng kiến này không được Israel hay Palestine chính thức thông qua.