Gaza tròn một năm 'ngừng bắn': giao tranh chưa dứt, bạo lực ở Bờ Tây giữa vụ thu hoạch ô liu

Ngày 10/10 đánh dấu tròn một năm lệnh ngừng bắn ở Gaza, song hơn 100 tổ chức nhân đạo và nhân quyền nhận định thỏa thuận này chỉ tồn tại “trên danh nghĩa”. Theo tổ chức Islamic Relief, kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, trung bình cứ 90 phút lại có một người Palestine ở Gaza bị lực lượng Israel giết hoặc làm bị thương.

Bộ Y tế Gaza cho biết tính đến ngày 12/10, đã có 1.493 người thiệt mạng và 5.299 người bị thương kể từ khi lệnh ngừng bắn bắt đầu, tăng so với con số 1.460 người chết một tuần trước đó. Tổng số người thiệt mạng lũy kế từ tháng 10/2023 lên tới 74.382 người.

Trong số những người Palestine thiệt mạng ở Gaza tuần qua:

• Bốn người thiệt mạng trong một cuộc không kích bằng drone gần trung tâm thương mại Panda ở phía tây thành phố Gaza hôm thứ Bảy; Israel nói nhắm vào các thành viên lực lượng Nukhba của Hamas.
• Cũng trong thứ Bảy, bé gái tám tuổi Shahd al-Najjar thiệt mạng do hỏa lực Israel bắn trúng khi em đang ở trong lều tại phía tây thành phố Gaza.
• Bé trai bảy tuổi Jihad al-Ghandour tử vong do vết thương từ một vụ bắn riêng rẽ gần trại Jabalia ở phía bắc thành phố Gaza hôm Chủ nhật.
• Một trẻ em và mẹ thiệt mạng hôm thứ Năm khi máy bay chiến đấu Israel không kích một ngôi nhà ở khu al-Sabra, thành phố Gaza, sau khi đã có cảnh báo sơ tán.
• Theo hãng tin Palestine Wafa, một cuộc không kích bằng drone vào một điểm sạc điện ở phía tây Khan Younis khiến bốn người thiệt mạng hôm Chủ nhật.
• Hai người đàn ông khác thiệt mạng trong một cuộc không kích gần một nhà thờ Hồi giáo ở al-Mawasi, phía nam, hôm thứ Hai.

Trong các tuyên bố mô tả những vụ tấn công này, quân đội Israel khẳng định một số người thiệt mạng trong tuần là các tay súng Palestine. Quân đội Israel nói hai người đàn ông thiệt mạng gần Bệnh viện dã chiến Jordan là thành viên của Phong trào Thánh chiến Hồi giáo; Wafa xác định một người trong số đó là cựu tù nhân vừa được trả tự do. Quân đội Israel cũng riêng nói rằng một nhân viên phòng vệ dân sự thiệt mạng khi đang ứng cứu người bị thương gần Bệnh viện Kamal Adwan ở phía bắc Gaza là tay bắn tỉa của Hamas; Hamas bác bỏ cáo buộc này và thông tin chưa được kiểm chứng độc lập.

Hệ thống y tế Gaza tiếp tục sụp đổ:

• Bộ Y tế Gaza cho biết 44% số thuốc thiết yếu đã hoàn toàn cạn kho.
• Một báo cáo của tổ chức Physicians for Human Rights Israel phát hiện sau một năm ngừng bắn, không bệnh viện nào trong số 36 bệnh viện của Gaza hoạt động hết công suất.
• Theo tuyên bố chung của các tổ chức phi chính phủ, hơn 18.500 bệnh nhân cần được sơ tán y tế và hơn 1.000 người đã tử vong trong lúc chờ đợi.
• Bộ Y tế cho biết trong tuần qua không có bệnh nhân nào được phép rời đi qua cửa khẩu Rafah.

Lực lượng Israel cũng tiếp tục đẩy cái gọi là Đường Vàng, ranh giới đánh dấu vùng kiểm soát của Israel, sâu hơn vào các khu dân cư của thành phố Gaza trong tuần này, làm phát sinh làn sóng di dời mới. Sau một năm ngừng bắn, Ủy ban Hòa bình – cơ quan giám sát chuyển tiếp của Gaza – đã không hoàn thành phần lớn các cam kết trọng tâm: chưa có lực lượng ổn định quốc tế nào được triển khai, xe tải viện trợ chỉ vào khoảng một phần ba tốc độ đã thống nhất, và Israel hiện kiểm soát gần hai phần ba Dải Gaza – cao hơn nhiều so với khoảng 50% mà nước này được cho là giữ lại trước khi rút quân thêm và bàn giao quyền kiểm soát cho người Palestine trong tương lai.

Vụ thu hoạch ô liu dưới làn tấn công phối hợp

Vụ thu hoạch ô liu của người Palestine – vốn là thời điểm sum họp gia đình và lễ hội – đang diễn ra trong bối cảnh người định cư và binh lính Israel gia tăng cản trở. Người hái ô liu bị giết, bị tấn công và bị chặn lại, trong khi nhiều gia đình sống biệt lập phải chịu cảnh bị người định cư bao vây suốt nhiều ngày.

Các vụ tấn công kiểu pogrom bao gồm:

• Ngày 7/10, Ali Hassan Yasser al-Bazzari, 44 tuổi, bị bắn chết khi người định cư và binh lính nổ súng vào những người hái ô liu trên đất nông nghiệp giữa Burqa và Ramin, phía tây bắc Nablus ở Bờ Tây bị chiếm đóng. Theo hãng tin Palestine Wafa, ít nhất 16 người khác bị thương trong vụ tấn công.
• Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Palestine cho biết lực lượng Israel tấn công các đội cứu thương đang cố tiếp cận những người hái ô liu bị thương và tạm giữ ba nhân viên y tế. Binh lính sau đó đột kích ngôi làng gần đó và bắt giữ người, trong khi những người định cư thực hiện vụ tấn công diễu qua mà không bị cản trở.
• Ủy ban Kháng chiến chống Thực dân hóa và Bức tường của Palestine ghi nhận 19 vụ người định cư tấn công chỉ riêng trong thứ Sáu, thêm 12 vụ hôm thứ Bảy và 18 vụ nữa hôm Chủ nhật, theo Wafa.
• Tổ chức nhân quyền Israel Yesh Din trước đó đã ghi nhận 109 vụ việc liên quan đến người định cư trong vụ thu hoạch tại 75 cộng đồng người Palestine trong 10 ngày, từ 27/9 đến 6/10.
• Theo ủy ban này, người định cư và binh lính đã phá hủy khoảng 50.000 cây kể từ đầu năm nay.

Theo Wafa và các báo cáo thực địa từ cư dân địa phương cùng nhà hoạt động, các vụ tấn công lặp lại theo một khuôn mẫu quen thuộc từ làng này sang làng khác:

• Người định cư ở Qusra lấy trộm ô liu của một nông dân trước khi dùng xe ủi phá hơn 50 cây của ông.
• Tại Birin, người định cư từ tiền đồn Adorim mới thành lập thả chó tấn công một phụ nữ 79 tuổi đang hái ô liu gần đó, khiến bà phải nhập viện.
• Người định cư từ cùng tiền đồn này nhiều lần cắt điện của khoảng 20 ngôi nhà trong tuần.
• Tại al-Mughayyir, phía đông bắc Ramallah, binh lính theo người định cư vào các con phố dân cư của làng hôm Chủ nhật, đá một phụ nữ lớn tuổi đang cố về nhà và bắn đạn thật cùng hơi cay vào các ngôi nhà “không có lý do rõ ràng”, theo giám sát viên thực địa người Israel Jonathan Pollack. Các cuộc xâm nhập hằng ngày là một phần trong chiến dịch kéo dài nhiều tháng của người định cư nhằm vào dân làng ở đây.
• Tại Deir Abu Mash’al, một vụ thu hoạch đoàn kết do Ủy ban Kháng chiến chống Bức tường và Khu định cư tổ chức đã bị người định cư tấn công ở Khu vực B, khiến tám người bị thương, trong đó có một phóng viên ảnh bị bắn vào đùi, theo Wafa.

Lực lượng Israel cũng thường xuyên chặn vụ thu hoạch. Binh lính dùng loa gắn trên drone để xua nông dân khỏi Wadi Abwein và đuổi những người hái ô liu ở nhiều địa điểm khác.

Các nhóm trò chuyện của người định cư Israel cho thấy họ diễn giải những vụ tấn công này theo lăng kính đảo ngược mang màu sắc cứu thế, coi những người hái ô liu Palestine đến đất của chính mình ở Deir Abu Mash’al là đang cố “chiếm đoạt” đất, và coi chính vụ thu hoạch ô liu là vỏ bọc để người Palestine thu thập “tình báo” thay vì hái ô liu mà các gia đình đã thu hoạch ở đó qua nhiều thế hệ. Người định cư đã nhiều lần được ghi nhận lấy trộm ô liu từ đất của người Palestine kể từ khi vụ thu hoạch bắt đầu không chính thức vào cuối tháng trước.

Toan tính chính trị trước các cuộc bầu cử

Một lần nữa, Tổng thống Chính quyền Palestine Mahmoud Abbas lại hoãn cuộc bầu cử lập pháp Palestine – lần này đến tháng 9 năm sau, với lý do Israel hạn chế vật liệu và giám sát viên bầu cử vào Gaza cùng Đông Jerusalem, cộng với bạo lực của người định cư đang tiếp diễn. Mustafa Barghouti thuộc Sáng kiến Quốc gia Palestine nói quyết định này phản ánh việc “mọi thứ đều tập trung trong tay cơ quan hành pháp”, không có quốc hội hay cơ quan tư pháp độc lập để kiểm soát.

Tại Israel, khi các cuộc bầu cử quốc hội quan trọng dự kiến diễn ra ngày 27/10, lãnh đạo liên minh Joint List, Yousef Jabareen, nói liên minh của ông – gồm chủ yếu là công dân Palestine của Israel – sẵn sàng ủng hộ một liên minh chống Thủ tướng Israel đương nhiệm Benjamin Netanyahu từ bên ngoài chính phủ. Theo The Times of Israel, sự ủng hộ này sẽ được đưa ra để đổi lấy các cam kết chính sách, trong đó có lộ trình hướng tới nhà nước Palestine – một con đường tiềm năng để đạt thế đa số mà các cuộc thăm dò cho thấy cả hai khối đều không thể đạt được nếu không có sự ủng hộ của đảng Arab.

Nhà chức trách Israel cũng bắt đầu phá dỡ nhà cửa trong tuần này tại al-Dahiya, một ngôi làng Bedouin không được công nhận ở Naqab, sau khi tòa án quận bác đơn yêu cầu đóng băng lệnh phá dỡ; khoảng 60 ngôi nhà đối mặt với nguy cơ bị phá dỡ.

Trong tin tức ngoại giao, lãnh sự quán Anh tại Đông Jerusalem bị chiếm đóng đã chính thức trở thành một “phái bộ” thu gọn sau khi hết thời hạn mà Israel đặt ra để đóng cửa; cơ quan này từ lâu đã đảm nhiệm quan hệ của Anh với người Palestine.