FDD là gì? Tổ chức tư vấn thân Israel đang định hình chính sách Iran của Trump

Tuần trước, tài khoản phản ứng nhanh chính thức của Nhà Trắng trên mạng xã hội X đã đăng một đồ họa từ Foundation for Defense of Democracies (FDD), một viện nghiên cứu thân Israel, kèm dòng chữ sai sự thật rằng việc làm giàu uranium của Tehran tăng tốc do nới lỏng trừng phạt dưới thời cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden.

Trên thực tế, việc làm giàu uranium của Iran bị giới hạn ở mức 3,67% theo thỏa thuận hạt nhân năm 2015, thấp hơn nhiều so với mức 90% cần thiết để chế tạo vũ khí. Tehran chỉ tăng tốc làm giàu sau khi Tổng thống Donald Trump rút khỏi thỏa thuận lịch sử này vào năm 2018.

Sự việc cho thấy các luận điểm của FDD về cuộc chiến Mỹ-Israel nhằm vào Iran đang được chính quyền Trump tiếp thu. Tổ chức này, vốn phản đối kịch liệt thỏa thuận hạt nhân 2015, đang chiếm giữ một vị trí được vun đắp cẩn thận trong các hành lang quyền lực tại Washington.

Các chuyên gia của FDD xuất hiện trên các kênh tin tức lớn của Mỹ, thường được giới thiệu là nhà phân tích phi đảng phái. Các báo cáo của họ lưu hành qua Quốc hội Mỹ và Nhà Trắng. Trang web của tổ chức tuyên bố không nhận tài trợ từ chính phủ nước ngoài. Nhưng đằng sau hình ảnh đó là một mạng lưới các cựu quan chức quân sự và tình báo Israel, những người đã dành nhiều năm thúc đẩy Mỹ đối đầu với Iran.

Hiện nay, một cựu quan chức cấp cao của FDD Action, nhánh vận động hành lang của tổ chức, đã gia nhập đội đàm phán Iran của ông Trump. Hôm thứ Bảy (giờ Mỹ), ông Trump bổ nhiệm Nick Stewart vào Văn phòng Đặc phái viên về các Phái bộ Hòa bình, đưa ông vào nhóm đàm phán với Iran cùng với đặc phái viên Steve Witkoff.

Ông Stewart không phải là nhà ngoại giao chuyên nghiệp. Ông từng là giám đốc điều hành vận động hành lang tại FDD Action, nơi ông công khai ủng hộ lập trường cứng rắn hơn với Iran, bao gồm cả áp lực quân sự. Ông cũng từng làm việc tại Bộ Ngoại giao dưới thời chính quyền Trump đầu tiên.

Các hồ sơ vận động hành lang liên bang cho thấy FDD Action đã chi 150.000 USD để vận động chính phủ Mỹ trong quý đầu năm 2025 về các vấn đề bao gồm luật trừng phạt Iran, bán vũ khí của Mỹ cho Israel và Đạo luật Đối tác Quốc phòng Mỹ-Israel năm 2025.

Theo trang web của tổ chức, FDD Action cung cấp cho các nhà lập pháp và quan chức “hỗ trợ trực tiếp bao gồm hỗ trợ soạn thảo luật, các cuộc họp kín, phân tích chính sách và đào tạo, tất cả đều miễn phí”. “Mục tiêu của chúng tôi rất đơn giản,” tổ chức tuyên bố, “để đảm bảo những người chịu trách nhiệm về an ninh quốc gia của Mỹ có chuyên môn và công cụ cần thiết để thành công.”

Việc bổ nhiệm một nhân vật cấp cao từng làm việc cho một nhóm vận động hành lang ủng hộ lập trường cứng rắn với Iran đã làm dấy lên câu hỏi về khả năng theo đuổi đàm phán độc lập của Washington, đặc biệt khi các mạng lưới vận động hành lang thân Israel ngày càng gia tăng ảnh hưởng bên trong giới hoạch định chính sách đối ngoại của ông Trump.

FDD là gì?

Nguồn gốc của FDD bắt đầu từ năm 2001. Theo Quỹ Carnegie, ba nhà tài trợ lớn thân Israel đã thành lập một tổ chức tên EMET, tiếng Hebrew có nghĩa là “sự thật”, ngay sau khi Intifada thứ hai của Palestine bắt đầu—một cuộc nổi dậy chống lại sự chiếm đóng của Israel.

Sau vụ tấn công ngày 11/9/2001 vào Mỹ, EMET đổi tên thành FDD, và trong hai thập kỷ tiếp theo, Iran trở thành trọng tâm trong công việc của tổ chức này.

Trong các phiên điều trần tại Quốc hội về thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015, Giám đốc điều hành FDD Mark Dubowitz đã thúc đẩy các biện pháp trừng phạt mở rộng nhắm vào các thực thể liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), các biện pháp thực thi chặt chẽ hơn và giới hạn việc nới lỏng trừng phạt.

Cùng thời kỳ đó, Quỹ Carnegie mô tả FDD là nơi cung cấp “hỏa lực trí tuệ” đằng sau các nỗ lực vận động hành lang thân Israel ở Washington. Trong khi Ủy ban Công cộng về các vấn đề Israel của Mỹ (AIPAC) có “quyền tiếp cận các nhà tài trợ tài chính”, Carnegie viết năm 2011, thì FDD cung cấp “các luận điểm sắc sảo” được “các chuyên gia đáng tin cậy” trình bày thông qua “các phiên điều trần quốc hội, các trang ý kiến, truyền hình và đài phát thanh”.

Theo thời gian, FDD đã giúp định hình cách các lập trường an ninh của Israel thâm nhập vào dòng chính trị chính thống của Mỹ.

Nhiệm kỳ đầu của Trump và chính sách Iran

Trong nhiệm kỳ đầu của Trump từ 2017 đến 2021, nhiều lập trường mà FDD ủng hộ từ lâu đã được phản ánh trong chính sách của Mỹ, đặc biệt sau khi Trump rút khỏi thỏa thuận hạt nhân 2015 và phát động chiến dịch trừng phạt “áp lực tối đa” nhằm vào Tehran.

FDD sau đó xác nhận rằng cố vấn cấp cao Richard Goldberg, khi phục vụ trong Hội đồng An ninh Quốc gia của Trump, đã giúp điều phối các yếu tố chính của chiến dịch “áp lực tối đa”—một chiến lược toàn diện gồm trừng phạt và cô lập kinh tế nhằm làm suy yếu chính phủ Iran.

Các câu hỏi xung quanh mối quan hệ của FDD với Israel càng gia tăng sau các báo cáo truyền thông về hoạt động vận động hành lang của Israel tại Mỹ. FDD đã bác bỏ cáo buộc rằng tổ chức này hành động thay mặt cho một chính phủ nước ngoài. Al Jazeera đã liên hệ với FDD để xin bình luận nhưng chưa nhận được phản hồi.

Tuy nhiên, chương trình Israel của tổ chức này vạch ra các lập trường phản ánh rất sát thế giới quan khu vực của chính phủ Israel. “Israel là đồng minh có giá trị nhất, đáng tin cậy nhất và dễ bị tổn thương nhất của Mỹ ở Trung Đông,” chương trình tuyên bố. Nó cũng mô tả Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ là “các nước liên kết với Tổ chức Anh em Hồi giáo” đang thúc đẩy “một chương trình nghị sự chống Israel”.

Các cựu quan chức an ninh Israel tại FDD

Bên trong bộ phận nghiên cứu của FDD là một mạng lưới dày đặc các cựu quan chức quân sự và tình báo Israel, nhiều người đã dành nhiều năm ủng hộ các biện pháp trừng phạt cứng rắn đối với Iran, liên minh chiến lược Mỹ-Israel chặt chẽ hơn và đối đầu quân sự với Tehran.

Jacob Nagel, một nghiên cứu viên cao cấp tại FDD, từng phục vụ nhiều thập kỷ trong quân đội Israel và là cựu cố vấn an ninh quốc gia Israel. Eyal Hulata, một nghiên cứu viên quốc tế cao cấp khác, cũng từng là cố vấn an ninh quốc gia Israel và điều phối chiến lược quốc gia về Iran.

Các nghiên cứu viên khác bao gồm Jonathan Conricus, cựu phát ngôn viên quốc tế của quân đội Israel, và Tal Kelman, một thiếu tướng Israel đã nghỉ hưu từng đứng đầu kế hoạch chiến lược cho không quân Israel. Sự hiện diện của nhiều cựu quan chức an ninh cấp cao Israel bên trong một tổ chức tự giới thiệu là viện nghiên cứu độc lập của Mỹ đã làm gia tăng sự giám sát đối với tuyên bố trung lập chính trị của FDD.

Ảnh hưởng thời Trump

Mối quan hệ của FDD với giới hoạch định chính sách đối ngoại thời Trump vượt xa ông Stewart. Trung tướng về hưu HR McMaster, cựu cố vấn an ninh quốc gia của Trump, hiện là chủ tịch Trung tâm Quyền lực Quân sự và Chính trị của FDD. Matt Pottinger, cựu phó cố vấn an ninh quốc gia của Trump, cũng có liên hệ với tổ chức này.

Ông Goldberg, một trong những nhân vật nổi bật nhất của FDD, trước đây từng phục vụ trong Hội đồng An ninh Quốc gia của Trump. Phát biểu gần đây trên một podcast, Giám đốc điều hành FDD Mark Dubowitz mô tả việc đối đầu với Iran là một sứ mệnh cá nhân. “Nếu bạn biết tôi, bạn biết tôi sống và thở một sứ mệnh: ngăn chặn một Iran hạt nhân và chấm dứt Cộng hòa Hồi giáo,” ông nói.

Ông Dubowitz cho biết thêm rằng các quan chức Iran cáo buộc viện nghiên cứu này là “cánh tay thiết kế và thực thi của chính quyền Mỹ trong chính sách Iran”. “Nhận tội,” ông đáp. Những bình luận này phản ánh ranh giới ngày càng mờ nhạt giữa vận động hành lang, hoạch định chính sách và nghiên cứu đã định hình sự trỗi dậy của FDD tại Washington.

Sự giám sát đối với những giao thoa này gia tăng khi các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran bị đình trệ. Hôm thứ Tư (giờ Mỹ), Trump nói rằng các cuộc đàm phán đã tiến triển, làm dấy lên hy vọng chấm dứt chiến tranh và mở lại Eo biển Hormuz. Việc Iran đóng cửa tuyến đường thủy này đã gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Năm 2019, Iran đã trừng phạt FDD và ông Dubowitz, cáo buộc tổ chức này giúp tiến hành “khủng bố kinh tế” thông qua các biện pháp trừng phạt nhắm vào Tehran.

Ông Stewart, người rời FDD để gia nhập đội đàm phán Iran của Trump, đã công khai bác bỏ ý tưởng rằng giới lãnh đạo Iran có thể đàm phán thiện chí. Phát biểu tại một hội thảo ở Washington, DC, do Liên minh Vandenberg tổ chức vào tháng 10/2024, Stewart nói “điều quan trọng là chúng ta phải loại bỏ quan niệm” rằng các nhân vật trong chính phủ Iran có thể là “nhà môi giới trung thực”.

Vài tuần trước khi các cuộc không kích của Israel và Mỹ vào Iran bắt đầu vào ngày 28/2, Stewart lập luận công khai rằng Washington nên tận dụng những gì ông mô tả là các chiến thắng chiến thuật trước Tehran. “Trong quá lâu, các tổng thống Mỹ đã vạch ra những đường lằn đỏ chỉ để chứng kiến các đối thủ vượt qua mà không phải chịu hậu quả,” Stewart viết hồi tháng 1.

“Chính quyền Trump đã giành được hết chiến thắng chiến thuật này đến chiến thắng chiến thuật khác trước Iran: tiêu diệt [tướng Iran, chỉ huy lực lượng Quds] Qasem Soleimani năm 2020, áp đặt các biện pháp trừng phạt nghiêm trọng đối với chế độ, làm suy yếu mạng lưới ủy nhiệm khủng bố của nước này, và tấn công vào trung tâm cơ sở hạ tầng hạt nhân của họ,” nhưng nếu không có hành động tiếp theo, những chiến thắng này có nguy cơ bị lãng quên.