EU triệu tập họp khẩn sau làn sóng người di cư lớn chưa từng có vào Ceuta

Liên minh châu Âu (EU) đã triệu tập cuộc họp khẩn cấp các bộ trưởng nội vụ sau khi khoảng 60.000 người di cư tràn vào Ceuta, vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha tại Bắc Phi, chỉ trong vài ngày. Đây được xem là làn sóng di cư lớn nhất từ trước đến nay tại khu vực này.

Theo giới chức địa phương, từ thứ Tư đến thứ Sáu tuần trước, khoảng 60.000 người di cư đã vào Ceuta, nơi có dân số chỉ khoảng 84.000 người. Bộ Nội vụ Tây Ban Nha đưa ra con số thấp hơn, khoảng 50.000 người. Ít nhất 72 người đã thiệt mạng khi cố gắng đến vùng đất này.

Nhiều người di cư đã bơi từ Morocco bằng áo phao hoặc các vật dụng nổi, đồng thời tìm cách vượt qua hàng rào biên giới. Chính quyền địa phương cho biết các trung tâm tiếp nhận đã quá tải và họ kêu gọi ứng phó khẩn cấp.

Đến thứ Bảy, Bộ trưởng Nội vụ Tây Ban Nha Fernando Grande-Marlaska cho biết “gần như tất cả” người di cư đã rời đi và tình hình tại Ceuta đã trở lại bình thường. Tuy nhiên, ông cảnh báo cuộc khủng hoảng chưa chính thức kết thúc và lực lượng cảnh sát cùng quân đội sẽ được tăng cường duy trì tại đây.

Quy mô làn sóng di cư lần này lớn hơn nhiều so với sự kiện tương tự vào tháng 5/2021, khi khoảng 12.000 người đã vượt biên từ Morocco vào Ceuta trong hai ngày.

Vì sao EU họp khẩn?

Ireland, nước đang giữ chức chủ tịch luân phiên EU, cho biết đã triệu tập cuộc họp trực tuyến khẩn cấp các bộ trưởng nội vụ của khối vào thứ Ba để thảo luận về cuộc khủng hoảng. Cuộc họp được tổ chức sau khi 22 trong số 27 quốc gia thành viên EU ra tuyên bố chung kêu gọi “hành động phối hợp và tăng cường biên giới bên ngoài”.

“Chúng ta không thể cho phép các cuộc vượt biên hàng loạt không kiểm soát, việc vũ khí hóa vấn đề di cư hay các mối đe dọa lai ghép khác tạo ra nhận thức rằng việc nhập cảnh bất hợp pháp vào EU là có thể”, tuyên bố chung nêu rõ.

Trong khi đó, Italy đã đình chỉ chính sách biên giới mở Schengen với Tây Ban Nha. Madrid lên án động thái này, cho rằng tác động thực tế không rõ ràng vì hai nước không có chung đường biên giới. Pháp và Anh bày tỏ “đoàn kết” với Tây Ban Nha, nhưng Pháp cũng thông báo tăng gấp 5 lần số cảnh sát tại biên giới với Tây Ban Nha, còn Bồ Đào Nha tăng cường kiểm soát tại biên giới phía nam trên bộ và trên biển.

Một chính trị gia bảo thủ hàng đầu châu Âu kêu gọi trao thêm quyền hạn cho Cơ quan Biên phòng châu Âu (Frontex). Manfred Weber, lãnh đạo Đảng Nhân dân châu Âu, phát biểu: “Nếu một chính phủ cánh tả ở Tây Ban Nha không sẵn sàng bảo vệ biên giới bên ngoài, thì Frontex cũng phải được trao quyền chỉ huy. Châu Âu phải đến biên giới đó và lập lại trật tự”.

Nguyên nhân nào dẫn đến làn sóng di cư?

Nguyên nhân cụ thể của cuộc khủng hoảng vẫn chưa được xác định rõ. Một giả thuyết cho rằng phán quyết của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha ngày 8/7, theo đó người di cư bị bắt trên biển không thể bị trả về ngay lập tức, có thể đã góp phần khích lệ người di cư. Tuy nhiên, phán quyết này không áp dụng cho những người vào Tây Ban Nha bằng đường bộ.

Một số chuyên gia khác nghi ngờ giả thuyết này vì cho rằng ít người di cư biết đến phán quyết của tòa án, và chính sách di cư tương đối cởi mở của chính phủ Tây Ban Nha có thể đóng vai trò lớn hơn.

Bộ trưởng Nội vụ Grande-Marlaska đổ lỗi cho các mạng lưới đưa người trái phép đã lợi dụng người di cư dễ bị tổn thương và truyền bá những cách hiểu sai lệch về phán quyết của tòa án. Ông khẳng định Morocco “hoàn toàn là đối tác đáng tin cậy” và không có thông tin tình báo nào cho thấy một cuộc vượt biên hàng loạt sắp xảy ra.

Một số nhà quan sát cho rằng Morocco có thể đã đứng sau vụ việc này dưới sự khuyến khích của Mỹ và Israel. Cả Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đều từng chỉ trích các hành động và phát ngôn gần đây của Tây Ban Nha, đặc biệt liên quan đến Palestine và cuộc chiến của Mỹ-Israel nhằm vào Iran.

Kể từ khi giành độc lập năm 1956, Morocco luôn tuyên bố chủ quyền đối với Ceuta và Melilla. Tây Ban Nha bác bỏ hoàn toàn mọi đề xuất thay đổi hiện trạng. Nhà báo Ignacio Cembrero, chuyên về di cư ở Bắc Phi, cho rằng lực lượng an ninh Morocco dường như “khoanh tay đứng nhìn” và nước này đã “thấy cơ hội” để buộc Tây Ban Nha phải đàm phán.

Ông Trump nói gì?

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tận dụng sự kiện này như một cơ hội vận động tranh cử, liên hệ tình hình Ceuta với chính sách di cư cứng rắn của chính quyền và đảng Cộng hòa. “Trông giống như một cuộc xâm lược một đất nước bởi hàng trăm nghìn người”, ông phát biểu hôm thứ Sáu, đồng thời cảnh báo điều tương tự có thể xảy ra với Mỹ nếu đảng Cộng hòa không giành chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.

Bộ Ngoại giao Mỹ hôm thứ Bảy đã cập nhật khuyến cáo du lịch cho Tây Ban Nha, nâng mức cảnh báo đối với Ceuta lên Cấp 3, khuyến nghị người Mỹ cân nhắc lại việc đi lại do tình trạng bất ổn. Bộ này cho rằng “việc người di cư từ Morocco đến Ceuta ồ ạt và không kiểm soát có thể dẫn đến các tình huống an ninh nguy hiểm và khó lường”.

Trong khi đó, Esteban Beltran, Giám đốc Tổ chức Ân xá Quốc tế tại Tây Ban Nha, kêu gọi chính quyền Tây Ban Nha và Morocco ưu tiên nhân quyền trong ứng phó với tình hình. “Nguyên tắc không đẩy trả là tuyệt đối, và các vụ trục xuất tập thể bị cấm trong mọi trường hợp”, ông nói.