EU điều chỉnh chiến lược Bắc Cực khi sức ép từ Nga và Mỹ gia tăng

Ủy ban châu Âu ngày 14/9 đã công bố chiến lược Bắc Cực mới cho Liên minh châu Âu (EU), trong đó an ninh và khả năng chống chịu được xếp đầu tiên trong bốn ưu tiên, bên cạnh biến đổi khí hậu, thịnh vượng kinh tế và cơ hội cho các cộng đồng sống tại Bắc Cực.

Theo Ủy ban châu Âu, chiến lược đề xuất thành lập một trung tâm an ninh hàng hải mới nhằm giúp các quốc gia thành viên và đối tác chia sẻ thông tin, giám sát hoạt động hàng hải tại Bắc Cực. Trung tâm này dự kiến sẽ mở rộng chức năng về sau để theo dõi các tàu thuộc "đội tàu bóng tối", phát hiện đánh bắt cá bất hợp pháp và ô nhiễm, đồng thời cải thiện phối hợp tìm kiếm cứu nạn.

Ủy ban cũng cho biết EU sẽ nỗ lực mở rộng năng lực tàu phá băng của châu Âu. Đây là loại tàu chuyên dụng được thiết kế để di chuyển trong vùng nước đóng băng bằng cách phá vỡ băng biển và duy trì các tuyến hàng hải an toàn.

Phát biểu về chiến lược mới, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhận định: “Bắc Cực là một trong những nơi mà các mảng kiến tạo địa chính trị đang va chạm nhau”, đồng thời cho rằng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ không còn có thể được xem là điều đương nhiên.

Trong khi đó, Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của EU Kaja Kallas cho biết Nga đang mở rộng hiện diện quân sự ở vùng cực bắc, dẫn chứng các vụ xâm nhập bằng thiết bị bay không người lái, gây nhiễu GPS và phá hoại cáp, theo hãng tin AFP.

Giảm phụ thuộc vào Washington

Một số biện pháp trong chiến lược dường như nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào Mỹ. Ủy ban châu Âu cho biết EU sẽ hậu thuẫn một dự án cáp viễn thông quang học chiến lược xuyên Bắc Cực, kết nối trực tiếp Greenland với châu Âu. Dự án này nằm trong kế hoạch rộng hơn cũng sẽ kết nối Canada, Nhật Bản và Hàn Quốc.

EU cũng sẽ cung cấp kết nối vệ tinh an toàn cho liên lạc của chính phủ thông qua chòm sao IRIS², mà AFP cho biết được thiết kế nhằm cạnh tranh với Starlink của tỷ phú công nghệ Mỹ Elon Musk.

Sự điều chỉnh này diễn ra sau những yêu cầu nhiều lần của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc kiểm soát Greenland, một lãnh thổ tự trị của Đan Mạch. Theo AFP, dù giọng điệu của ông đã dịu lại trong năm nay cùng với một thỏa thuận an ninh ký với Greenland và Đan Mạch, nhiều người ở châu Âu vẫn còn dè chừng.

Các quốc gia thành viên thúc giục hành động

Chiến lược được đưa ra sau cuộc họp tháng trước của lãnh đạo 12 quốc gia, trong đó có Đức, Pháp, Phần Lan và Đan Mạch. Theo một tuyên bố chung, các quốc gia thành viên đã thúc giục EU đảm nhận vai trò chiến lược và chủ động hơn.

Các bên tham gia xác định Nga là mối đe dọa lớn nhất, đồng thời lưu ý tới tham vọng của Trung Quốc và Mỹ. Tại cuộc họp, Thủ tướng Đức Friedrich Merz tuyên bố thời kỳ “vùng cực bắc ít được quan tâm” đã kết thúc. Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo gọi Nga là mối đe dọa dài hạn đáng kể nhất và cho rằng EU phải coi Bắc Cực là một vùng biên chiến lược.

Ủy ban châu Âu nhắc lại lập trường của EU rằng dầu mỏ, than đá và khí đốt nên được giữ nguyên dưới lòng đất, kể cả tại Bắc Cực.

Để ứng phó với những lo ngại ngày càng tăng về khí hậu, Ủy ban cam kết “tăng cường nghiên cứu, quan sát và giám sát khí hậu để hiểu rõ hơn những thay đổi này và hỗ trợ các phản ứng hiệu quả”, đồng thời làm việc song hành với những người sống và làm việc tại Bắc Cực.