Ethiopia không kích quân Eritrea vượt biên vào Tigray

Lực lượng Eritrea vượt qua biên giới phía nam vào vùng Tigray của Ethiopia hôm thứ Tư đã trở thành mục tiêu của các cuộc không kích bằng máy bay không người lái do chính phủ Ethiopia thực hiện vào tối cùng ngày và sáng thứ Năm, theo nhóm giám sát xung đột Acled. Sự việc làm gia tăng nguy cơ xung đột nội bộ tái bùng phát ở Ethiopia có thể châm ngòi cho một cuộc chiến tranh toàn diện giữa hai quốc gia láng giềng.

Theo các nhân chứng dân sự, một chỉ huy lực lượng dân quân và Acled, các xe quân sự chở binh lính Eritrea đã vượt qua biên giới phía nam của Eritrea vào vùng Tigray, tiến đến thị trấn Adigrat cách đó khoảng 40 km về phía nam. Acled cho biết lực lượng Eritrea sau đó đã bị máy bay không người lái của chính phủ Ethiopia nhắm trúng vào tối thứ Tư và sáng thứ Năm.

Eritrea có mối thù truyền kiếp với Mặt trận Giải phóng Nhân dân Tigray (TPLF), lực lượng đã phát động tấn công chống lại chính phủ Ethiopia vào ngày 23 tháng 9. Tuy nhiên, mối thù này đã bị gạt sang một bên bởi mong muốn của Eritrea nhằm ngăn chặn nguy cơ Ethiopia xâm lược để giành quyền tiếp cận Biển Đỏ.

Trong hai tuần qua, TPLF cùng sáu nhóm vũ trang khác trong lãnh thổ Ethiopia đã giao tranh với chính phủ tại Tigray và các vùng lân cận Amhara và Afar. Quân đội Ethiopia đã đẩy lùi lực lượng này, và một nhóm dân quân đồng minh mang tên Lực lượng Hòa bình Tigray đã kiểm soát thủ phủ Mekelle của Tigray vào ngày 4 tháng 10 sau khi TPLF rút khỏi thành phố.

Bộ trưởng Thông tin Eritrea Yemane Gebremeskel tuyên bố: "Chúng tôi không có nhiệm vụ bác bỏ những cáo buộc hoặc câu chuyện hoang đường." Ông không xác nhận cũng không phủ nhận sự hiện diện của quân đội Eritrea tại Ethiopia.

Bộ Ngoại giao Ethiopia trong tuyên bố ngày thứ Hai nêu rõ: "Ethiopia sẵn sàng bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và các lợi ích quốc gia cốt lõi, đồng thời kêu gọi tất cả các bên trong khu vực giải quyết các thách thức chung thông qua đối thoại mang tính xây dựng, hợp tác và tuân thủ nguyên tắc láng giềng tốt đẹp thay vì đối đầu và cách tiếp cận được ăn cả ngã về không."

TPLF và chính phủ Ethiopia từng trải qua cuộc nội chiến khốc liệt từ năm 2020 đến 2022. Theo ước tính của chính phủ Anh, khoảng 300.000 đến 800.000 thường dân đã thiệt mạng. Cả hai bên cùng các đồng minh đều bị cáo buộc phạm tội ác chiến tranh.

Eritrea đã can thiệp vào cuộc xung đột đó với vai trò đồng minh của Ethiopia, sau khi hai nước bình thường hóa quan hệ vào năm 2018 – động thái mang về cho Thủ tướng Ethiopia Abiy Ahmed giải Nobel Hòa bình.

Eritrea giành độc lập từ Ethiopia năm 1993 và có mối thù lâu dài với TPLF, lực lượng cầm quyền tại Ethiopia từ 1991 đến 2018. Hai nước từng giao chiến trong cuộc chiến 1998–2000.

Quan hệ giữa hai nước một lần nữa xấu đi trong những năm gần đây. Thủ tướng Abiy tuyên bố Ethiopia cần quyền tiếp cận Biển Đỏ, trong khi truyền thông nhà nước khẳng định nước này có quyền lịch sử đối với cảng Assab của Eritrea. Cuộc chiến của Mỹ với Iran – khiến Iran hạn chế vận tải qua eo biển Hormuz – càng làm tăng tầm quan trọng của việc tiếp cận Biển Đỏ.

Trong tuyên bố ngày thứ Hai, Bộ Ngoại giao Ethiopia nhấn mạnh: "Bất kỳ thảo luận nghiêm túc nào về các vấn đề hàng hải khu vực và cấu trúc an ninh đều phải tính đến lợi ích chính đáng của Ethiopia và mối liên hệ lâu dài của nước này với Biển Đỏ."

Bộ trưởng Thông tin Eritrea Gebremeskel trong bài đăng trên X hôm thứ Tư cáo buộc Ethiopia "liên tục gióng trống chiến tranh và công khai tuyên bố… sẽ phát động chiến tranh xâm lược chống lại Eritrea để giành lấy cái mà họ gọi là 'quyền tiếp cận chủ quyền ra biển'… Trong những tuần gần đây, họ đã cố gắng đóng gói lại chương trình nghị sự chiến tranh này dưới chiêu bài 'tự vệ' bằng cách dựng lên nhiều cáo buộc khác nhau chống lại Eritrea."

Magnus Taylor, Phó Giám đốc khu vực Sừng châu Phi tại tổ chức tư vấn Crisis Group, nhận định: "Lo ngại lớn nhất là [Thủ tướng Abiy] có thể cố gắng giải quyết mọi vấn đề cùng lúc, bằng cách xâm lược Eritrea – có thể là một động thái thay đổi chế độ và cũng là chiếm đất để giành cảng Biển Đỏ – đồng thời giải quyết vấn đề với Tigray. Đó là một chương trình nghị sự quân sự rất tham vọng."

Trong khi tác động đầy đủ của cuộc giao tranh đang diễn ra đối với thường dân Tigray vẫn chưa rõ ràng, đã xuất hiện các báo cáo về việc TPLF cưỡng ép tuyển mộ các bé trai chỉ mới 15 tuổi để tham chiến.

"Thường dân ở ba vùng này [Tigray, Amhara và Afar] vẫn chưa hồi phục sau vòng bạo lực đầu tiên vốn được chấm dứt bởi thỏa thuận hòa bình [năm 2022]", Jalale Getachew Birru, chuyên gia phân tích Ethiopia tại Acled, cho biết. "Họ chỉ mới bắt đầu hồi phục gần đây."

Hãng tin Associated Press đóng góp vào bài viết này.