Đồng minh châu Á lo ngại khi Mỹ điều chuyển tài sản quân sự sang Trung Đông

Các đồng minh châu Á của Mỹ đang theo dõi với sự thận trọng khi Washington cắt giảm một số nguồn lực quân sự trong khu vực để đáp ứng nhu cầu tại Trung Đông, nơi chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran đã bước sang tháng thứ sáu.

Điểm căng thẳng mới nhất xuất hiện trong tuần này khi Mỹ điều chuyển tàu sân bay cuối cùng tại châu Á – USS George Washington – từ Nhật Bản đến Trung Đông để thay thế cho USS Abraham Lincoln, vốn đã triển khai liên tục trong chín tháng. Nhiều báo cáo cho thấy tàu USS Abraham Lincoln thiếu lương thực, hệ thống vệ sinh hỏng hóc dẫn đến điều kiện sống kém vệ sinh và sức khỏe suy giảm. Có ít nhất một thủy thủ đã cố gắng nhảy khỏi tàu.

Thông tin về việc USS George Washington rời khu vực châu Á - Thái Bình Dương tiếp nối những báo cáo trước đó trong năm nay rằng Mỹ đã chuyển một phần hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao (THAAD) từ Hàn Quốc để đối phó với Iran, cũng như việc Mỹ đã rút bớt kho dự trữ tên lửa và đạn dược để duy trì chiến dịch.

William Yang, chuyên gia phân tích cấp cao về Đông Bắc Á tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, nhận định những động thái này cùng nhau làm suy giảm khả năng triển khai sức mạnh của Mỹ tại châu Á cũng như năng lực đối phó với các mối đe dọa từ Trung Quốc. "Nếu nhìn vào bức tranh tổng thể, điều này chắc chắn tạo ra tác động đến hiệu quả của chiến lược răn đe khu vực do Mỹ dẫn dắt trước Trung Quốc", Yang nói về việc điều chuyển USS George Washington.

Trong khi tàu sân bay cuối cùng của Mỹ đã rời khu vực, hạm đội Trung Quốc ngày càng vươn ra ngoài đường đứt gãy thứ nhất, tuyến chạy từ phía bắc Nhật Bản qua Đài Loan, phía bắc Philippines đến Borneo. Đường phòng thủ thời Chiến tranh Lạnh vốn được thiết kế để ngăn chặn Bắc Kinh, nhưng gần đây không thể ngăn các tàu sân bay Liêu Ninh và Sơn Đông của Trung Quốc tiến vào Tây Thái Bình Dương.

Ngoài ra, hoạt động của lực lượng tuần duyên Trung Quốc đã gia tăng từ tháng 6 tại vùng biển phía đông Đài Loan, nơi chồng lấn với vùng đặc quyền kinh tế của Nhật Bản và Philippines. "Các hoạt động hàng hải này nhắm vào Đài Bắc, Manila và Tokyo", Yang nói với Al Jazeera. "Một phần nhằm thử phản ứng của Mỹ và khả năng đáp trả của Washington."

Ja Ian Chong, chuyên gia khoa học chính trị và an ninh tại Đại học Quốc gia Singapore, cho rằng các đồng minh của Mỹ có thể lo ngại Trung Quốc sẽ trở nên tự tin hơn khi Mỹ chuyển dịch sức mạnh quân sự về phía tây. "Các đồng minh và đối tác của Mỹ có thể tự hỏi liệu động thái này có trao cho Trung Quốc thêm sự tự tin để thử nghiệm và gây áp lực hay không", ông nói, đồng thời nhấn mạnh việc điều chuyển tàu sân bay làm giảm bớt tính linh hoạt trong triển khai của Mỹ, dù phần lớn lực lượng Mỹ vẫn còn trong khu vực.

Khu vực châu Á - Thái Bình Dương hiện có khoảng 375.000 quân nhân và nhân viên dân sự Mỹ thuộc Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương, trong đó hàng chục nghìn người đóng tại Hàn Quốc và Nhật Bản. Chong coi việc điều chuyển này mang tính biểu tượng cho sự thay đổi trong chiến lược của Mỹ tại châu Á, khi dưới thời Tổng thống Trump, các đồng minh khu vực được kỳ vọng đóng vai trò dẫn dắt trong việc bảo vệ chính họ, dù vẫn có sự hậu thuẫn của Mỹ.

Chiến lược Quốc phòng Mỹ năm 2026 kêu gọi tăng cường "chia sẻ gánh nặng với các đồng minh và đối tác trên toàn thế giới" để đối phó với các mối đe dọa từ Trung Quốc, Triều Tiên, Nga và Iran. Chiến lược cũng kêu gọi các đồng minh ở châu Âu và châu Á nâng chi tiêu quân sự lên 3,5% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và chi tiêu liên quan đến an ninh lên 1,5% GDP vào những năm 2030.

Hàn Quốc, Đài Loan và Nhật Bản đã nhanh chóng tăng cường chi tiêu quốc phòng, trong đó Đài Bắc tuyên bố sẽ tăng ngân sách quốc phòng 18% trong năm 2027. Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jr hồi tháng trước kêu gọi nâng chi tiêu quốc phòng lên 4% GDP để đối phó với Trung Quốc, khi Manila cũng đẩy mạnh hợp tác an ninh với Tokyo và âm thầm hơn với Đài Bắc.

Chong dự đoán xu hướng này sẽ tiếp tục sâu sắc hơn khi châu Á điều chỉnh. "Các đồng minh và đối tác của Mỹ đã tăng chi tiêu và khả năng hoạt động với ít hỗ trợ của Mỹ hơn. Diễn biến mới nhất có thể thúc đẩy thêm xu hướng này. Họ cũng đang tìm cách hợp tác chặt chẽ hơn với nhau, bên cạnh việc xây dựng năng lực nội tại", ông nói.

Các chuyên gia an ninh Đài Loan và Nhật Bản cũng bày tỏ kỳ vọng rằng sự quan tâm của Mỹ – cùng với các tàu sân bay – cuối cùng sẽ quay trở lại châu Á. Kei Koga, chuyên gia về an ninh Đông Á tại Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore), cho rằng việc triển khai tài sản quân sự đến Trung Đông "đáng lo ngại trong ngắn hạn", nhưng không coi đây là bằng chứng về sự rút lui chiến lược dài hạn của Mỹ khỏi khu vực. K Tristan Tang, nghiên cứu viên tại Cục Nghiên cứu châu Á, có quan điểm tương tự khi các nhóm tàu đổ bộ tấn công của Mỹ – có thể mang tiêm kích tàng hình F-35B – vẫn hiện diện trong khu vực dù USS George Washington đã rời đi.

Tang cũng nhấn mạnh rằng ngay cả khi chiến dịch chống Iran kéo dài, ông không nghĩ Tổng thống Trump sẽ quên cường quốc thứ hai thế giới. "Trong sâu thẳm tâm trí Tổng thống Trump, điều quan trọng nhất vẫn là lợi ích kinh tế của Mỹ và vấn đề kinh tế với Trung Quốc. Trung Quốc vẫn là ưu tiên hàng đầu."