Động đất tại Venezuela: Các lệnh trừng phạt sẽ tác động thế nào đến hoạt động cứu trợ?

Venezuela đã ban bố tình trạng khẩn cấp sau hai trận động đất mạnh liên tiếp xảy ra vào ngày 24/6, khiến ít nhất 164 người thiệt mạng và gần 1.000 người bị thương. Nhiều tòa nhà tại thủ đô Caracas và các thành phố khác đã đổ sập.

Ngay sau thảm họa, Mỹ tuyên bố đang liên lạc với chính quyền Venezuela và huy động hỗ trợ cho quốc gia Nam Mỹ vốn bị ảnh hưởng nặng nề bởi các lệnh trừng phạt từ Washington trong nhiều năm qua.

Đầu năm nay, Mỹ đã dỡ bỏ một phần lệnh trừng phạt sau chiến dịch bắt cóc cựu Tổng thống Nicolas Maduro hồi tháng 1/2026. Chính quyền lâm thời do bà Delcy Rodriguez, một đồng minh của Maduro, lãnh đạo hiện có quan hệ ổn định với chính quyền Tổng thống Donald Trump, vốn đang tìm cách tái thiết lập đầu tư vào lĩnh vực dầu mỏ của Venezuela.

Tổng thống Trump nằm trong số những nhà lãnh đạo đầu tiên cam kết hỗ trợ Venezuela. Trên mạng xã hội Truth Social, ông viết: “Nước Mỹ sẵn sàng, sẵn lòng và có thể giúp đỡ! Tôi đã chỉ thị cho tất cả các cơ quan chính phủ chuẩn bị hành động nhanh chóng. Chúng tôi sẽ có mặt vì những người bạn mới và tuyệt vời của chúng ta.”

Đáp lại, bà Rodriguez cảm ơn ông Trump “đã đề nghị hỗ trợ và đoàn kết với người dân Venezuela trước thảm kịch đã khiến chúng tôi chìm trong đau thương”.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng có hai mối lo ngại chính trong các cuộc thảo luận về hoạt động cứu trợ. Sarah Schiffling, Phó giám đốc Viện HUMLOG tại Phần Lan, chuyên nghiên cứu về hậu cần nhân đạo, nhận định: “Một mặt, viện trợ có thể không đến được với những người cần. Mặt khác, thảm họa này có thể bị Mỹ lợi dụng để gia tăng ảnh hưởng tại Venezuela.”

Các lệnh trừng phạt hiện hành

Ngoài các lệnh trừng phạt của Mỹ nhắm vào cá nhân và nhóm cụ thể từ năm 2005, Liên minh châu Âu (EU) và Anh cũng áp đặt các biện pháp trừng phạt Venezuela từ năm 2017 với lý do đàn áp chính trị và thụt lùi dân chủ. Theo EU, các biện pháp bao gồm cấm vận vũ khí và thiết bị dùng cho đàn áp nội bộ, cấm đi lại và đóng băng tài sản đối với các cá nhân trong danh sách.

Mỹ đã dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với bà Rodriguez đầu năm nay. Tháng 4/2026, Bộ Tài chính Mỹ thông báo cấp giấy phép mới cho phép giao dịch với một số ngân hàng và cá nhân Venezuela. Tuy nhiên, bà Rodriguez cho rằng điều này chưa đủ để giúp Venezuela thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế và kêu gọi nới lỏng thêm.

Tác động đến hoạt động cứu trợ

Theo bà Schiffling, các lệnh trừng phạt tài chính khiến các tổ chức phi chính phủ gặp khó khăn trong việc chuyển tiền vào Venezuela để trả lương cho nhân viên hoặc thanh toán cho nhà cung cấp. Gánh nặng hành chính cũng làm chậm quá trình nhập khẩu hàng hóa và đưa nhân viên vào nước này. Ngoài ra, các cơ quan viện trợ có thể ngần ngại hoặc tạm dừng hoạt động vì lo vô tình vi phạm các hạn chế.

Điều quan trọng hơn là tác động của các lệnh trừng phạt lên thị trường nội địa Venezuela. Các biện pháp trừng phạt dầu mỏ và tài chính từ Mỹ, Canada và EU đã làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng kinh tế. Theo số liệu của Liên Hợp Quốc năm 2024, gần 80% người Venezuela sống trong nghèo đói, nhiều người không được tiếp cận đầy đủ thực phẩm và thuốc men thiết yếu.

Michael Fakhri, Báo cáo viên đặc biệt của Liên Hợp Quốc về quyền lương thực, cho biết các lệnh trừng phạt là một trong những yếu tố chính hạn chế khả năng của chính phủ trong việc thực hiện các chương trình bảo trợ xã hội. Ông lưu ý rằng tình trạng thiếu lương thực giá rẻ, suy dinh dưỡng suy thoái sinh kế đã dẫn đến làn sóng di cư hàng loạt.

Theo bà Schiffling, trận động đất “xảy ra với một dân số vốn đã lâm vào cảnh khốn cùng và ít có khả năng đối phó với thêm gián đoạn”. Thị trường nội địa cho các mặt hàng thiết yếu có thể không đáp ứng được nhu cầu, khiến việc vận chuyển từ nước ngoài càng trở nên cấp bách.

Phản ứng của Mỹ

Quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ Jeremy Lewin cho biết Washington đang “gửi các đội tìm kiếm cứu nạn, vật tư y tế và nhân đạo” phối hợp với chính quyền lâm thời Venezuela. Tuy nhiên, bà Schiffling cảnh báo rằng các nguyên tắc nhân đạo về tính vô tư, trung lập và độc lập thường không được tuân thủ trên thực tế. Mỹ có thể tìm cách định vị mình để gia tăng ảnh hưởng tại Venezuela.

Kể từ chiến dịch bắt cóc ông Maduro hồi tháng 1, Washington đã tìm cách thu lợi kinh tế bằng cách nắm quyền kiểm soát ngành dầu mỏ. Ông Trump tuyên bố chiến dịch quân sự kéo dài “chính xác 48 phút” nhưng Mỹ đã thu hồi được chi phí gấp 28 lần thông qua khai thác dầu. Ông Trump đã cam kết sẽ “điều hành” Venezuela và cảnh báo về một làn sóng tấn công quân sự thứ hai nếu bà Rodriguez không tuân thủ yêu cầu.

Để đối phó, bà Rodriguez đã ký đạo luật tạo điều kiện cho đầu tư nước ngoài vào ngành dầu mỏ, trị giá ước tính 8 tỷ USD. Giới quan sát cho rằng bà có ít lựa chọn khác. Hiện tại, trận động đất có thể mở đường cho Mỹ đầu tư trực tiếp vào các nhu cầu trước mắt như cơ sở hạ tầng nước uống, cũng như các dự án tái thiết dài hạn.

Hoạt động tại các khu vực có an ninh kém như Venezuela có thể yêu cầu nhân viên cứu trợ phải được hộ tống bởi các nhóm vũ trang để tiếp cận người dân. Bà Schiffling nhận định: “Điều này làm tổn hại đến tính trung lập, vì tổ chức đó có thể bị xem là liên minh với nhóm vũ trang. Với nguồn tài trợ từ chính phủ, luôn có câu hỏệu liệu tiền chỉ được cấp cho những mục đích phục vụ một chương trình nghị sự chính trị nhất định hay không.”