Động đất Colombia: Bệnh viện tại Cali thích ứng để cứu người giữa thiệt hại lan rộng

Cali, Colombia – Tại Bệnh viện Đại học Valle Evaristo Garcia, các nhân viên y tế trong bộ đồ xanh di chuyển nhanh qua sân bệnh viện vào thứ Tư, bên dưới mặt tiền trắng nứt toác thành những vết nứt sâu. Phía sau tòa nhà – một trung tâm y tế công lớn tại Cali – đã sụp một phần vào thứ Hai, sau trận động đất mạnh 7,4 độ richter xảy ra ở miền Tây đất nước, khiến ít nhất 273 người thiệt mạng và khoảng 3.800 người bị thương. Cơ quan Quản lý Rủi ro Thiên tai Quốc gia cho biết 377 người vẫn mất tích trong khi cửa sổ cứu hộ ba ngày quan trọng đã qua.

Bác sĩ đa khoa Carlos Naranjo tại bệnh viện cho biết khoảng 50% cơ sở bị hư hại. “Thiệt hại kết cấu lớn; một số bức tường không còn vững chắc, trần nhà sụp đổ, và vẫn nguy hiểm khi đi lại”, ông nói với Al Jazeera. Với phần lớn bệnh viện bị phong tỏa, nhân viên y tế buộc phải từ chối đa số bệnh nhân; chỉ có thể điều trị những ca cần hồi sức khẩn cấp.

Đây là một trong bốn bệnh viện lớn bị hư hại và ngừng hoạt động từ thứ Hai, cùng với sáu phòng khám bị thiệt hại. Trong bối cảnh lượng người bị thương đổ về, chính quyền thành phố hôm thứ Hai cảnh báo các bệnh viện công tại Cali, nơi có hai triệu dân, đã đạt công suất 100% và ban bố “báo động đỏ cho bệnh viện”.

Cali, thành phố lớn thứ ba Colombia và là thủ phủ tỉnh Valle del Cauca thuộc vùng Thái Bình Dương, là một trong những khu vực chịu thiệt hại nặng nề nhất. Ít nhất 96 người thiệt mạng, 1.224 người bị thương và 111 người mất tích chính thức. Chính quyền cho biết khoảng 45 tòa nhà sụp đổ, 832 công trình bị hư hại.

Bệnh viện Cali thích ứng thế nào

Nhưng đến thứ Tư – chưa đầy 72 giờ sau khủng hoảng – sự kết hợp giữa tổ chức hiệu quả, đội ngũ tình nguyện viên dồi dào và hỗ trợ từ chính phủ quốc gia đã khiến giới chức y tế địa phương mô tả tình hình là ổn định. Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên Hợp Quốc (OCHA) cho biết “hệ thống bệnh viện đã ổn định khi bệnh nhân được xuất viện và số ca nhập viện mới giảm”, nhưng “tình trạng báo động đỏ vẫn được duy trì cho các bệnh viện trong thành phố”.

Thành phố đã tránh được thảm họa dù các cơ sở y tế trọng điểm sụp đổ, nhờ chiến lược tăng cường năng lực cho các cơ sở ít bị ảnh hưởng hơn, theo các quan chức. German Escobar, Bí thư Y tế công cộng Cali, cho biết thành phố đã triển khai kế hoạch tạo “vùng mở rộng”, chủ yếu trong và xung quanh các cơ sở y tế hiện có, để xử lý lượng bệnh nhân tăng đột biến. Các khu vực này bao gồm phòng mổ trước đây không sử dụng và khu vực hồi phục – nơi bệnh nhân nằm sau phẫu thuật – vốn đóng cửa một phần hoặc toàn bộ trước trận động đất.

Tại các bệnh viện khác, như phòng khám tư nhân Clinica Nuestra, vùng mở rộng có dạng phòng khám dã chiến tạm thời. Bệnh viện buộc phải di dời bệnh nhân sau khi một phần sụp đổ. Một chiếc xe cứu thương bị đè bẹp dưới đống đổ nát, với tấm biển “Phòng cấp cứu” cong vênh treo lủng lẳng phía trên.

“Tình hình hiện đã ổn định”, Escobar nói. Ông lưu ý hệ thống y tế vẫn chịu áp lực, đặc biệt với bệnh nhân mạn tính khó tiếp cận thuốc, nhưng nguy cơ bệnh viện quá tải và không thể xử lý các ca cần thiết đã được ngăn chặn. “Trừ khi có một sự kiện lớn khác làm quá tải dịch vụ cấp cứu và nội trú, hệ thống sẽ được ổn định hoàn toàn”, ông nói thêm. Bí thư y tế cho rằng sự phục hồi của hệ thống bệnh viện nhờ phối hợp hiệu quả giữa quan chức chính phủ, tổ chức cứu trợ và tình nguyện viên.

Tình nguyện viên giảm áp lực

Nỗ lực cứu trợ cũng phụ thuộc vào nguồn lực và nhân lực lớn từ các tổ chức xã hội dân sự. Enrique Zapata, trưởng bộ phận hậu cần của tổ chức y tế phi chính phủ SARES tại Cali, đứng trước một lều y tế đông đúc dưới chân chung cư Vanessa – tòa nhà sáu tầng sụp đổ hôm 10/8. Lều y tế phục vụ chủ yếu cho tình nguyện viên, điều trị khi họ thực hiện các hoạt động cứu hộ. Trong khi lực lượng cứu hộ vội vã đi qua với xô và xẻng, ông mô tả những khoảnh khắc đầu tiên sau trận động đất.

“Mọi người đầu tiên kiểm tra gia đình mình, sau đó tất cả những người phản ứng đầu tiên, chúng tôi lập tức liên lạc với tổ chức của mình”, nam nhân viên y tế này nói. Ông giải thích rằng lực lượng ứng phó đã tuân theo kế hoạch có tên Hệ thống Chỉ huy Sự cố, được thiết lập trước để điều phối cách các cơ quan chính phủ và nhóm xã hội dân sự làm việc cùng nhau trong thảm họa. “Cá nhân tôi nghĩ thành phố đã chuẩn bị tốt”, Zapata nói với Al Jazeera.

Ngoài các quy trình, lực lượng cứu hộ bị thôi thúc làm việc xuyên đêm bởi ý thức trách nhiệm. “Dù cơ thể thường nói ‘tôi muốn nghỉ ngơi’, adrenaline và mong muốn giúp đỡ khiến bạn không thể dừng lại”, Zapata giải thích. Ricardo Castillo, cựu quân nhân tình nguyện làm y tá tại một điểm sụp đổ khác ở Cali, mô tả sự huy động tương tự. “Công việc của những người phụ trách tất cả những việc này thật ngoạn mục”, ông nói. Phía sau ông, các tình nguyện viên làm việc cùng lính cứu hỏa, cảnh sát và quân đội giữa đống bê tông vỡ và cốt thép, chuyền xô đất đá bằng tay theo chuỗi người cứu hộ. “Sự hỗ trợ là vô hạn. Những con người này thật tuyệt vời”, Castillo nói thêm.

So sánh phản ứng động đất giữa Colombia và Venezuela

Thời điểm và vị trí của trận động đất – chỉ vài tuần sau khi các trận động đất mạnh 7,2 và 7,5 độ xảy ra ở nước láng giềng Venezuela vào ngày 24/6 – đã thúc đẩy so sánh giữa phản ứng của hai nước. Quy mô thảm họa ở Venezuela lớn hơn nhiều so với Colombia, với hơn 6.000 người thiệt mạng. Chính phủ Venezuela đã hứng chịu chỉ trích gay gắt về phản ứng của mình, với những người sống sót nói rằng sự giúp đỡ không bao giờ đến trong những giờ và ngày đầu quan trọng. Dân thường chủ yếu dẫn đầu nỗ lực cứu trợ, đặc biệt trong hai ngày đầu, trong khi mệnh lệnh chậm trễ từ các chỉ huy quân sự cấp cao và sự hỗn loạn lan rộng cản trở việc triển khai binh lính, theo các báo cáo truyền thông.

“Không thể tránh khỏi việc so sánh phản ứng của hai nước”, Marianella Herrera, Giám đốc Đài quan sát Y tế Venezuela có trụ sở tại Caracas, nói. “Ở một nước, rõ ràng có phản ứng phối hợp và nhất quán hơn nhiều, trong khi ở nước kia – tất nhiên là Venezuela – phản ứng phân mảnh hơn nhiều về mặt thể chế”. Dù Herrera ghi nhận sự đoàn kết và hỗ trợ lớn từ người dân Venezuela, bà chỉ trích sự phối hợp không đầy đủ trong hệ thống y tế nước này là nguyên nhân dẫn đến phản ứng kém hiệu quả so với thảm kịch. “Sự thiếu tổ chức và lãnh đạo trong hệ thống chăm sóc sức khỏe Venezuela làm trầm trọng thêm một tình huống đòi hỏi một hệ thống y tế phối hợp tốt và mạnh mẽ”, chuyên gia y tế này nói. Chính quyền Venezuela đã bác bỏ chỉ trích về phản ứng của họ là sản phẩm của “các phòng thí nghiệm truyền thông”.

Tại Cali, lực lượng cứu hộ cho biết khủng hoảng vẫn chưa kết thúc. Với hàng chục người vẫn mất tích trong thành phố và hơn 500 người mất tích chính thức trên toàn quốc, nhân viên y tế nói tình trạng khẩn cấp khó có thể sớm dịu xuống. Lực lượng cứu hộ vẫn kêu gọi mọi sự trợ giúp có thể. “Trong những tình huống này, không bao giờ là đủ. Mỗi chút giúp đỡ đều có giá trị”, Castillo nói.