Điều tra của Al Jazeera: Các công ty liên quan khu định cư Israel nhận hàng tỷ bảng từ hợp đồng công của Anh

Một cuộc điều tra của Al Jazeera cho thấy, ít nhất 17 công ty có liên hệ với các khu định cư Israel bất hợp pháp ở Bờ Tây đang nắm giữ các hợp đồng khu vực công của Anh trị giá hơn 2,1 tỷ bảng Anh (2,85 tỷ USD). Phát hiện này được đưa ra trong bối cảnh hơn 140 nghị sĩ Công đảng Anh kêu gọi chính phủ ban hành lệnh cấm giao thương với các khu định cư bất hợp pháp này, một động thái mà Thủ tướng Andy Burnham đang xem xét.

Việc phân tích các hồ sơ mua sắm, tài liệu công ty và công bố thông tin doanh nghiệp cho thấy các doanh nghiệp được Liên Hợp Quốc nêu tên vì liên quan đến các khu định cư bất hợp pháp – cùng các công ty con do họ sở hữu hoặc kiểm soát – đã giành được hợp đồng trên khắp khu vực công của Anh, bao gồm các lĩnh vực bảo trì đường bộ, giao thông, dịch vụ khẩn cấp và cấp phép lái xe.

Giáo sư luật quốc tế Stephen Humphreys tại Trường Kinh tế London nhận định với Al Jazeera: “Bằng chứng ngày càng rõ ràng rằng Anh có thể vi phạm nghĩa vụ quốc tế của mình… khi tiếp tục ký hợp đồng với các thực thể mà Liên Hợp Quốc xác định là đang cung cấp sự hỗ trợ thuộc loại này”.

Dữ liệu do công ty phân tích mua sắm công Tussell tổng hợp và chia sẻ với Al Jazeera cho thấy, 17 công ty và thực thể này nắm giữ 125 hợp đồng khu vực công với tổng giá trị trúng thầu là 2,129 tỷ bảng Anh (2,89 tỷ USD).

Các công ty thuộc sở hữu của Motorola Solutions, tập đoàn công nghệ và truyền thông của Mỹ, chiếm hơn 1,7 tỷ bảng Anh (2,3 tỷ USD) trong tổng số tiền trên – phần lớn thông qua công ty con Airwave Solutions của họ tại Anh. Các hợp đồng khác thuộc về các công ty trong bốn tập đoàn khác gồm Heidelberg Materials của Đức, Egis của Pháp, CAF của Tây Ban Nha và Fosun của Trung Quốc.

Một báo cáo của Văn phòng Nhân quyền Liên Hợp Quốc xác định năm tập đoàn này có liên quan đến các hoạt động kinh doanh liên quan đến các khu định cư bất hợp pháp của Israel. Công ty con của Heidelberg Materials tại Israel sở hữu một mỏ đá trên đất Palestine ở Bờ Tây, trong khi Motorola tham gia vào cơ sở hạ tầng an ninh của các khu định cư. Egis và CAF tham gia vào mạng lưới đường sắt nhẹ đang mở rộng của Jerusalem – dự án mà các nhà hoạt động cho rằng củng cố quyền kiểm soát của Israel bằng cách tích hợp các khu định cư vào thành phố, đồng thời chia cắt thêm các khu phố Palestine.

Fosun International, với công ty con Breas Medical nhận tiền công của Anh, cũng sở hữu nhà sản xuất mỹ phẩm Israel Ahava gây tranh cãi, hoạt động tại khu định cư bất hợp pháp Mitzpe Shalem ở Bờ Tây. Các nhóm dân quyền, bao gồm Chiến dịch Đoàn kết Palestine tại Anh, lên án Ahava là công ty “đồng lõa” trong việc đánh cắp đất đai và sinh kế của người Palestine.

Bạo lực đang leo thang ở Bờ Tây. Vào tháng 7/2024, Tòa án Công lý Quốc tế phán quyết sự hiện diện liên tục của Israel tại lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng là bất hợp pháp và yêu cầu chấm dứt “càng sớm càng tốt”. Tòa án cũng đặt nghĩa vụ đối với các quốc gia khác là “không viện trợ hoặc giúp đỡ trong việc duy trì tình trạng do sự hiện diện bất hợp pháp của Israel tại Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng”. Điều này đặt ra câu hỏi về mối quan hệ thương mại tiếp diễn của Anh với các công ty được nêu trong cuộc điều tra của Al Jazeera.

Giáo sư Humphreys cho rằng Anh có thể cũng không đáp ứng nghĩa vụ pháp lý khi “không tiến hành điều tra riêng về các hoạt động của họ, nhằm ngăn chặn nếu cần thiết”. Anh cũng đã cảnh báo doanh nghiệp không nên đấu thầu các hợp đồng xây dựng trong các khu định cư bất hợp pháp.

Cựu lãnh đạo Công đảng Jeremy Corbyn nói với Al Jazeera: “Thật đơn giản, chính phủ Anh đang tiếp tay cho chế độ phân biệt chủng tộc. Mỗi ngày, Anh càng làm sâu sắc thêm sự đồng lõa của mình trong nền kinh tế chiếm đóng của Israel và qua đó, là nền kinh tế diệt chủng của Israel”.

Văn phòng Nội các Anh nói với Al Jazeera rằng các cơ quan công quyền đưa ra quyết định loại trừ nhà cung cấp theo từng trường hợp cụ thể. Họ cho biết hoạt động mua sắm công ở Anh không nên được sử dụng để tẩy chay các nhà cung cấp liên quan đến các quốc gia khác trừ khi có các lệnh trừng phạt, cấm vận hoặc hạn chế chính thức của Anh.

Motorola Solutions được Liên Hợp Quốc xác định liên quan đến hai hoạt động định cư: “cung cấp dịch vụ, thiết bị và vật liệu an ninh cho các doanh nghiệp hoạt động trong khu định cư” và “cung cấp dịch vụ và tiện ích hỗ trợ việc duy trì và tồn tại của các khu định cư, bao gồm cả giao thông”. Motorola Solutions là đơn vị thụ hưởng lớn nhất từ tiền công của Anh trong cuộc điều tra này.

Các công ty con của Motorola được giao nhiệm vụ cung cấp thiết bị liên lạc cho các dịch vụ khẩn cấp ở Anh. Hợp đồng lớn nhất là giao cho Airwave Solutions, công ty con của Motorola, với gia hạn trị giá 1,562 tỷ bảng Anh (2,13 tỷ USD) để cung cấp mạng lưới liên lạc an toàn cho cảnh sát, cứu hỏa và cứu thương trên khắp Anh, Scotland và xứ Wales. Motorola Solutions UK riêng biệt nắm các hợp đồng trị giá 123,9 triệu bảng Anh, trong đó có hợp đồng 36,5 triệu bảng với Bộ Quốc phòng cho radio Airwave. Năm công ty hiện do Motorola Solutions Inc kiểm soát nắm 91 hợp đồng khu vực công của Anh trị giá 1,726 tỷ bảng Anh.

Hồ sơ chính thức cho thấy công nghệ của Motorola đã được sử dụng trong cơ sở hạ tầng an ninh và giám sát tại các khu định cư, như hợp đồng từ Hội đồng khu vực Mateh Binyamin và Cơ quan quản lý dân sự Israel. Năm 2026, Motorola Solutions Israel được trao hợp đồng 25,5 triệu shekel (8,7 triệu USD) để bảo trì khoảng 19.000 radio cảnh sát Israel đến tháng 4/2028.

Heidelberg Materials được Liên Hợp Quốc liệt kê vì sử dụng thương mại tài nguyên thiên nhiên trong lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng. Tại Anh, năm công ty Heidelberg nắm 25 hợp đồng khu vực công trị giá 184,79 triệu bảng Anh. Công ty con Hanson Israel sở hữu mỏ đá Nahal Raba phía nam Qalqilya ở Bờ Tây, nằm trên đất thuộc các làng az-Zawiya và Rafat của Palestine. Một đề xuất mở rộng mỏ đá đã được phê duyệt năm 2025. Heidelberg nói với Al Jazeera rằng Hanson Israel đã “ngừng mọi hoạt động” tại mỏ đá từ năm 2023, chỉ còn nhân viên an ninh.

Egis của Pháp bị Liên Hợp Quốc liệt kê vì “cung cấp dịch vụ và tiện ích hỗ trợ việc duy trì và tồn tại của các khu định cư, bao gồm cả giao thông”. Egis tham gia vào mạng lưới đường sắt nhẹ Jerusalem, tuyến đi qua Đông Jerusalem bị chiếm đóng và kết nối các khu định cư bất hợp pháp với Tây Jerusalem. Liên Hợp Quốc mô tả tuyến đường này là “cơ sở hạ tầng bổ sung phục vụ mạng lưới định cư bất hợp pháp”. Tại Anh, năm công ty do Egis kiểm soát nắm 6 hợp đồng khu vực công trị giá 133,60 triệu bảng Anh, gần như toàn bộ từ hợp đồng 133,23 triệu bảng với Cơ quan cấp phép lái xe Anh.

CAF của Tây Ban Nha tham gia dự án đường sắt nhẹ Jerusalem trị giá 1,8 tỷ euro được trao năm 2019 cho TransJerusalem J-Net Ltd, công ty thuộc sở hữu 50% của CAF và 50% của Shapir Israel. CAF cho biết dự án bao gồm xây dựng tuyến Green và mở rộng tuyến Red, “một phần chạy qua Đông Jerusalem”, giai đoạn xây dựng dự kiến đến năm 2027. Tại Anh, CAF có hợp đồng 83,5 triệu bảng cung cấp xe điện cho West Midlands Metro, kéo dài đến tháng 12/2027.

Fosun International của Trung Quốc bị Liên Hợp Quốc xác định vì sử dụng thương mại tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là nước và đất. Fosun công bố mua lại Ahava Dead Sea Laboratories của Israel với giá 290 triệu shekel vào năm 2016 và sở hữu 99,46% công ty này. Ủy ban châu Âu năm 2018 cho biết Ahava “có hoạt động tại khu định cư Mitzpeh Shalem, nằm trong lãnh thổ bị chiếm đóng”. Theo American Friends Service Committee, nhà máy cũ của Ahava tại khu định cư này vẫn hoạt động đến năm 2026, khai thác bùn Biển Chết trong lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng. Tại Anh, Breas Medical, thuộc sở hữu của Fosun thông qua Shanghai Fosun Pharmaceutical, nắm hai hợp đồng khu vực công trị giá 1,29 triệu bảng.