Di cư ngày càng nguy hiểm dù các cam kết toàn cầu có tiến triển

Các chính phủ đang nhóm họp tại New York cho Diễn đàn Rà soát Di cư Quốc tế lần thứ hai (IMRF) để đánh giá tiến độ thực hiện các cam kết di cư toàn cầu, với câu hỏi trọng tâm: Liệu Thỏa thuận Toàn cầu về Di cư có cải thiện điều kiện cho người di cư hay không?

Câu trả lời là có, theo Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM). Được thông qua năm 2018, Thỏa thuận Toàn cầu về Di cư An toàn, Trật tự và Hợp pháp là thỏa thuận quốc tế đầu tiên nhằm làm cho di cư an toàn và nhân đạo hơn thông qua hợp tác. Tuy nhiên, bức tranh tại khu vực Trung Đông và Bắc Phi (MENA) là hỗn hợp: một số tuyến đường thay đổi, nhưng rủi ro người di cư đối mặt vẫn nghiêm trọng và trong một số trường hợp còn tồi tệ hơn.

Trên Địa Trung Hải, số liệu về lượng người đến có thể gây hiểu lầm. Năm 2025, chỉ hơn 66.500 người đến Italy và Malta qua Tuyến Địa Trung Hải Trung tâm, gần như không đổi so với năm trước. Lượng người đến Hy Lạp, Cyprus và Bulgaria qua Tuyến Địa Trung Hải phía Đông giảm khoảng 30%, trong khi Tuyến phía Tây tăng nhẹ. Tuyến Đại Tây Dương Tây Phi đến Quần đảo Canary ghi nhận mức giảm 62%.

Nhưng lượng người đến thấp hơn không đồng nghĩa với hành trình an toàn hơn. Trên Tuyến Địa Trung Hải phía Đông, số người chết và mất tích tăng gần gấp đôi chỉ trong một năm. Trên Tuyến Đại Tây Dương, số ca tử vong hầu như không giảm dù lượng người đến giảm mạnh, nghĩa là xác suất chết trên biển tăng lên. Trên Tuyến Trung tâm, hơn 1.300 người được biết đã chết trong năm 2025, giữ cho đây là một trong những hành lang di cư chết chóc nhất thế giới.

Những xu hướng này phản ánh thực tế rộng hơn: Khi kiểm soát biên giới thắt chặt hoặc tuyến đường thay đổi, hành trình thường trở nên dài hơn, phân mảnh hơn và nguy hiểm hơn. Người dân tiếp tục di chuyển, nhưng với ít lựa chọn hơn, nhiều người bị đẩy vào các con đường bất hợp pháp và rủi ro cao.

Sudan là minh họa cho cách khủng hoảng có thể định hình lại di cư toàn khu vực. Ba năm sau xung đột bùng phát tháng 4/2023, Sudan trở thành cuộc khủng hoảng di cư lớn nhất thế giới. Số người di tản nội địa tăng hơn ba lần, lên hơn 11,5 triệu người. Gần 4 triệu người đã trở về nhà - thường là nhà bị hư hại hoặc phá hủy một phần - nhưng gần 9 triệu người vẫn di tản. Không ngạc nhiên khi nhiều người Sudan xuất hiện trên các tuyến Địa Trung Hải phía Đông và Trung tâm hơn.

Khu vực MENA cũng gắn sâu với các mô hình di cư toàn cầu. Di cư từ châu Á-Thái Bình Dương đến châu Âu tăng đáng kể năm 2025, với gần một phần ba số người đến bất hợp pháp từ khu vực này. Thay đổi chính sách thị thực ở một quốc gia, xung đột ở quốc gia khác, hay biện pháp thực thi mới trên một hành lang có thể định hình lại rủi ro trên hàng nghìn km.

Trong khi đó, áp lực cơ bản thúc đẩy di cư ở khu vực MENA không hề giảm. Khu vực này có một trong những dân số trẻ nhất thế giới, với tỷ lệ thất nghiệp thanh niên thường vượt quá 20%. Các cú sốc liên quan đến khí hậu - hạn hán, lũ lụt, nắng nóng - ngày càng tác động lẫn với xung đột và căng thẳng kinh tế.

Các ưu tiên chính sách nổi bật gồm: Thứ nhất, năng lực tìm kiếm và cứu nạn phải thích ứng với thực tế đang thay đổi. Thứ hai, các con đường hợp pháp và an toàn phải được mở rộng. Thứ ba, dữ liệu tốt hơn và được chia sẻ là rất quan trọng. Cuối cùng, cần tăng cường hợp tác quốc tế.

Tại IMRF này, 130 quốc gia đang thảo luận về việc thúc đẩy thực hiện Thỏa thuận Toàn cầu, bao gồm mở rộng các con đường hợp pháp, tăng cường bảo vệ người lao động, đầu tư vào hệ thống dữ liệu và bảo vệ cứu sống, và hợp tác xuyên biên giới để triệt hạ mạng lưới tội phạm.