Đệ nhất phu nhân Sierra Leone từ chối lên án cắt bộ phận sinh dục nữ vì thiếu 'dữ liệu đáng tin cậy' về tác hại

Đệ nhất phu nhân Sierra Leone, bà Fatima Maada Bio, đã lên tiếng phủ nhận việc bà ủng hộ hủ tục cắt bộ phận sinh dục nữ (FGM) trong bối cảnh làn sóng chỉ trích ngày càng gia tăng xung quanh những phát biểu bị cho là thể hiện sự đồng tình với tập tục này.

Trong một phản hồi độc quyền gửi tới tờ The Guardian, bà Fatima Maada Bio, vợ của Tổng thống Julius Maada Bio, cũng cho biết bà sẽ không công khai lên án FGM cho đến khi nhìn thấy “dữ liệu đáng tin cậy” chứng minh hành vi này có hại.

Trước tuyên bố trên, một nhóm chuyên gia y tế, người sống sót, nhà hoạt động nhân quyền và chính trị gia đã gửi thư tới Tổ chức Đệ nhất phu nhân châu Phi vì Phát triển (Oaflad) để bày tỏ quan ngại. Lá thư, được gửi vào ngày 10/6, yêu cầu làm rõ các tuyên bố công khai của bà Maada Bio, hiện đang là chủ tịch của Oaflad.

Hơn 20 người ký tên, bao gồm bà Amy Smythe, nguyên Bộ trưởng Bộ Giới và Trẻ em Sierra Leone, và bà Isha Dyfan, luật sư nhân quyền và chuyên gia của Liên Hợp Quốc, viết rằng “những nhận thức về việc ủng hộ FGM, dù trực tiếp hay gián tiếp, có nguy cơ làm suy yếu nhiều năm vận động… và tạo ra sự không nhất quán với các cam kết quốc gia, khu vực và quốc tế”.

Bà Maada Bio, 45 tuổi, cựu nhà sản xuất phim và diễn viên, từng gây tranh cãi khi tiếp tục thuê một căn hộ công ở Southwark, London, cho các con của mình, những người mang quốc tịch Anh. Hội đồng Southwark tuần này xác nhận đã thu hồi căn hộ này.

Là một nhà hoạt động vì quyền phụ nữ và chống tảo hôn, bà Maada Bio dẫn đầu chiến dịch “Hands off our girls” ở Sierra Leone. Tuy nhiên, kể từ khi chồng bà đắc cử năm 2018, bà đã từ chối lên án FGM.

Cắt bộ phận sinh dục nữ (FGM) là hành vi cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ cơ quan sinh dục ngoài của phụ nữ, có thể gây ra những hậu quả sức khỏe nghiêm trọng dài hạn, bao gồm vô sinh. Hành vi này được coi là vi phạm nhân quyền nghiêm trọng và vào năm 2012, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua nghị quyết cấm toàn cầu.

Sierra Leone có một trong những tỷ lệ FGM cao nhất thế giới. Một khảo sát quốc gia cho thấy tỷ lệ phụ nữ bị cắt đã giảm từ 90% năm 2013 xuống 83% năm 2019; 71% trong số họ bị thực hiện tập tục này trước 15 tuổi.

Hiện chưa có luật nào ở Sierra Leone hình sự hóa FGM. Hành vi này thường được thực hiện như một phần của nghi lễ đánh dấu sự trưởng thành của bé gái và được thực hiện bởi phụ nữ, được gọi là sowei, thuộc các hội Bondo và Sande có ảnh hưởng và bí mật. Hàng năm, phụ nữ và trẻ em phải chịu các biến chứng sức khỏe, thậm chí tử vong do các nghi lễ này.

Bà Ranya Kargbo, một chuyên gia cấp cao của Liên Hợp Quốc và là người sống sót sau FGM, người ký tên trong bức thư, cho biết bà lo ngại về sự xuất hiện gần đây của bà Bio, nơi bà được quay phim thể hiện sự ủng hộ đối với những người hành nghề FGM. “Khi bạn ở vị trí lãnh đạo, lời nói của bạn có trọng lượng,” bà Kargbo nói. “Khi [Bio] nói với các sowei [người cắt] rằng đừng sợ bất cứ điều gì và bà ấy đứng về phía họ, đó là những lời nói đầy quyền lực từ vị trí cao nhất ở Sierra Leone.”

Bà Maada Bio cho rằng những phát biểu của bà đã bị hiểu sai và “nhằm khuyến khích đối thoại và trấn an những phụ nữ cảm thấy bị gạt ra ngoài lề”. Trong một tuyên bố gửi tới The Guardian, bà nói thêm: “Tôi không ủng hộ bất kỳ hình thức cắt bỏ nào bị ép buộc đối với một cá nhân.”

Bà cho biết bà “không sử dụng tiếng nói của mình để vận động ủng hộ hay phản đối việc cắt bỏ” và với tư cách là một phụ nữ đã trải qua FGM, bà muốn thấy dữ liệu đáng tin cậy chứng minh mức độ tác hại do FGM gây ra ở Sierra Leone.

Tuần trước, bà Maada Bio đã đăng trên trang Facebook của mình, với hơn 600.000 người theo dõi, một bài báo từ tháng 9/2025 có tựa đề “Tác hại của chiến dịch chống FGM toàn cầu hiện tại”. Bài báo, đăng trên Tạp chí Y đức BMJ, lập luận rằng “một 'câu chuyện tiêu chuẩn' phổ biến đã che khuất sự đa dạng của các thực hành, ý nghĩa và trải nghiệm của những người bị ảnh hưởng” bởi việc cắt bỏ.

Bà nêu tên trên Facebook một số nhà hoạt động chống FGM nổi bật, bao gồm Nimco Ali, cố vấn chính phủ Anh về chống bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái, và Anita Koroma, người sáng lập Mạng lưới trẻ em gái Sierra Leone, đồng thời viết “họ chẳng làm gì cho đất nước chúng tôi”. Trong một bài đăng khác, bà gọi họ là “kẻ lừa đảo”.

Bà Maada Bio nói với The Guardian rằng những bình luận của bà không “nhắm vào những người sống sót sau cắt bỏ hoặc những người thực sự làm việc để cải thiện cuộc sống của phụ nữ và trẻ em gái”. Bà nói: “Chỉ trích của tôi nhắm vào những cá nhân mà tôi tin rằng đã xuyên tạc quan điểm của tôi và tìm cách tạo ra một câu chuyện không phản ánh quan điểm thực tế của tôi.”

Năm ngoái, một phán quyết của Tòa án Cộng đồng Kinh tế Tây Phi (ECOWAS) đã mô tả FGM là “một trong những hình thức bạo lực tồi tệ nhất đối với phụ nữ” và “đáp ứng ngưỡng tra tấn”. Tòa án ra lệnh cho Sierra Leone “ban hành và thực thi luật hình sự hóa việc cắt bộ phận sinh dục nữ và thực hiện các biện pháp thích hợp để ngăn chặn sự xuất hiện của nó và bảo vệ nạn nhân”.

Phán quyết được đưa ra vài tuần sau khi Tổng thống Bio trở thành chủ tịch ECOWAS. Ông chưa bao giờ thừa nhận phán quyết một cách công khai, và vào tháng 10 năm ngoái, đã ký Đạo luật Quyền trẻ em 2025 thành luật, không bao gồm bất kỳ điều khoản nào đề cập đến FGM.