Cuộc bầu cử phụ tại Makerfield: Cử tri Anh chọn người có thể thay thế Thủ tướng Starmer

Ashton-in-Makerfield, Vương quốc Anh – Trong một kịch bản ít ai có thể đoán trước, cử tri tại thị trấn chợ phía bắc nước Anh gần Manchester có thể quyết định tương lai lãnh đạo chính trị của Vương quốc Anh.

Việc nghị sĩ đảng Lao động Josh Simons bất ngờ từ chức hồi cuối tháng 2 đã để lại ghế đại diện cho khu vực Ashton-in-Makerfield, vốn được coi là “an toàn” cho đảng Lao động. Điều này mở đường cho thị trưởng nổi tiếng của Manchester, Andy Burnham, ra tranh cử.

Nếu chiến thắng tại cuộc bầu cử phụ diễn ra vào ngày 18/6, Burnham có thể tiến tới lật đổ Thủ tướng đương nhiệm Keir Starmer, người đang phải đối mặt với nhiều thách thức.

Trên con đường tiến vào Quốc hội Anh, Burnham phải vượt qua thách thức từ cử tri địa phương, những người chưa chắc chắn về năng lực của ông, cũng như đảng Reform UK (cải cách) theo đường lối cánh hữu. Đảng này cam kết “dồn mọi nỗ lực” để ngăn chặn con đường của Burnham.

Peter Thompson, một cư dân địa phương, nói với Al Jazeera rằng cuộc bầu cử mang tính quyết định cao. Ông gọi cử tri của Makerfield là những người có quyền lực chọn lãnh đạo quốc gia, hay như biệt danh phổ biến của Burnham là “Vua phương Bắc”, thì họ là “kẻ hủy diệt vua”.

Khu vực bầu cử này khó có thể xếp vào một loại hình cố định. Theo giáo sư khoa học chính trị Rob Ford, đây không phải là một thị trấn công nghiệp suy tàn điển hình ở miền bắc nước Anh, cũng không mang nhiều tinh thần lạc quan đô thị như khu trung tâm Manchester sầm uất. Thay vào đó, đây là “một nơi ở giữa”, một “quần đảo của những thị trấn riêng biệt và thường kết nối kém”, vừa mang dáng dấp của Manchester hoặc Wigan gần đó, vừa pha trộn nét đặc trưng của vùng Merseyside (gồm Liverpool) và hạt Lancashire.

Về mặt chính trị, Makerfield là ghế an toàn của đảng Lao động kể từ khi thành lập năm 1983. Tuy nhiên, trong cuộc bầu cử địa phương tháng 5 vừa qua, đảng của Starmer đã mất toàn bộ 8 ghế hội đồng địa phương tại đây vào tay Reform UK. Rất ít nhà quan sát dám đưa ra dự đoán cho cuộc đua lần này.

Dù các nhà khoa học chính trị bối rối, nhưng Tracy Walker, 61 tuổi, nhân viên cửa hàng từ thiện, lại rất kiên định: “Tôi muốn Andy Burnham. Tôi nghĩ chúng ta nên cho ông ấy một cơ hội. Ông ấy là người miền Bắc.” Bà so sánh Burnham với các thủ tướng trước đây đến từ miền nam nước Anh. “Tôi nghĩ họ nên cho ông ấy một cơ hội,” bà nói thêm, ám chỉ việc Ủy ban Điều hành Quốc gia đảng Lao động trước đó đã ngăn thị trưởng Manchester tranh cử trong một cuộc bầu cử phụ khác hồi tháng 2.

Burnham được khen ngợi vì vai trò thị trưởng Manchester, giành chiến thắng ba lần liên tiếp. Sự nổi tiếng của ông trái ngược với hình ảnh của đảng Lao động. Những lời hứa “thay đổi” trong chiến dịch tranh cử tổng tuyển cử năm 2024 của Starmer dường như không đến được với những nơi như Makerfield, nơi thu nhập hộ gia đình thấp hơn mức trung bình.

“Tôi 78 tuổi, cả đời đi bỏ phiếu, chỉ có hai đảng điều hành đất nước này: Lao động và Bảo thủ,” Peter Thompson nói từ sau quầy cửa hàng băng đĩa của mình. Ông dự định bỏ phiếu cho Reform. “Hãy nhìn xem đất nước đang trong tình trạng nào. Cần một sự thay đổi.” Ông chỉ trích sự tự mãn của “những người nắm quyền”. “Tất cả bạn bè cùng tuổi tôi đều cảm thấy như vậy. Chúng tôi muốn thay đổi. Không phải là ủng hộ tuyệt vọng Reform, mà là chống lại chính quyền. Chính quyền tồn tại vì lợi ích riêng của họ. Dù Reform có thắng cũng chẳng khác gì, nhưng nó có thể thay đổi cách nhìn của những người từng bị loại khỏi quyền lực, khiến họ bị sốc.”

Sự thất vọng như của Peter bắt nguồn từ tác động của chương trình thắt lưng buộc bụng của đảng Bảo thủ trong thập niên 2010, theo Malcolm, một nhà hoạt động địa phương. Ông phát tờ rơi chống Reform tại trung tâm thị trấn. “Austerity đã tàn phá Ashton, bất bình đẳng trầm trọng hơn. Người dân đang vật lộn. Họ tức giận và đổ lỗi cho người nhập cư. Reform khéo léo đổ lỗi cho người nhập cư. Đó là điều dễ nhìn vào.”

Các cuộc thăm dò cho thấy cả Burnham và ứng viên Reform Robert Kenyon đều không có ưu thế rõ ràng. Reform dường như không bị đe dọa bởi đảng Bảo thủ (vẫn đang suy yếu sau 14 năm cầm quyền), nhưng đảng Restore mới thành lập theo đường lối cực hữu có thể chia phiếu của Reform, đặc biệt sau khi nhận được sự ủng hộ từ tỉ phú công nghệ Elon Musk. “Restore chiếm khoảng 7% số phiếu ở Ashton, nhưng đó là 7% mà Reform thực sự cần,” John Curtice, chuyên gia thăm dò dư luận hàng đầu nước Anh, cho biết.

Ông giải thích rằng khi tổng hợp phiếu bầu của tất cả các đảng cấp tiến, thiên tả trong khu vực so với nhóm các đảng thiên hữu rộng hơn, hai phe gần như ngang nhau. Ngoại lệ duy nhất là Burnham. “Burnham rất nổi tiếng trong số cử tri bầu năm 2024 [những người đưa đảng Lao động giành thắng lợi áp đảo hai năm trước],” ông nói. “Nếu khảo sát nhóm đó có và không có tên Burnham, chênh lệch khoảng 9%, có thể đủ để thắng Ashton.”

Đối với Edna Conliff, 84 tuổi, phương châm “chính trị địa phương vẫn là tất cả” luôn đúng. “Ông ấy là người địa phương, rất địa phương,” bà nói khi chờ xe buýt về nhà, chỉ về phía ngôi nhà của Burnham ở ngoại ô khu vực bầu cử. “Ông ấy đã làm rất nhiều cho Manchester khi còn ở đó.” Trong cuộc bầu cử sắp tới, Edna tin rằng thị trấn của bà thực chất đang bầu cho thủ tướng tiếp theo của Anh. “Có một thủ tướng từ Makerfield sẽ rất ý nghĩa. Có thể giúp chúng tôi. Biết đâu được?”