Cứ 17 trẻ em thì một em phải lao động: Ngành nghề nào đang 'nuôi' nạn lao động trẻ em?

Nhân Ngày Thế giới chống Lao động Trẻ em (12/6), hãy cùng nhìn vào những con số mới nhất từ Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF).

Theo ước tính, trên thế giới hiện có khoảng 2,4 tỷ người dưới 18 tuổi. Trong đó, gần 138 triệu trẻ em – tức cứ 17 em thì có một em – đang phải lao động. Đáng chú ý, 54 triệu em trong số này làm những công việc nguy hiểm, đe dọa sức khỏe và sự an toàn.

Trẻ em làm công việc nguy hiểm

Năm 2015, Liên Hợp Quốc đặt mục tiêu chấm dứt lao động trẻ em trên toàn thế giới vào năm 2025. Hạn chót đã qua. Dù tổng số trẻ em lao động có giảm, nhưng cứ 5 em thì có 2 em vẫn làm các công việc nguy hiểm – thường là lao động chân tay nặng nhọc, tiếp xúc hóa chất độc hại, máy móc nguy hiểm, làm việc nhiều giờ trong môi trường không an toàn.

Cụ thể, trong số 54 triệu trẻ em làm công việc nguy hiểm:

• 10,3 triệu em (khoảng 1/5) ở độ tuổi 5-11.
• 12,8 triệu em (khoảng 1/4) ở độ tuổi 12-14.
• 30,8 triệu em (khoảng 4/7) ở độ tuổi 15-17.

UNICEF và ILO cảnh báo công việc này có thể gây thương tích, bệnh tật và tổn hại lâu dài đến sự phát triển thể chất lẫn tinh thần của trẻ. Nhiều em còn bỏ lỡ việc học, khiến gia đình mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn đói nghèo kéo dài nhiều thế hệ.

Lao động trẻ em tập trung ở ngành nào?

Nông nghiệp vẫn là ngành sử dụng nhiều lao động trẻ em nhất, chiếm tới 61% tổng số ca lao động trẻ em. Điều này đồng nghĩa với khoảng 84 triệu trẻ em đang làm việc trên các cánh đồng, ngư trường, rừng và trang trại chăn nuôi.

Trẻ em phải vác những bao tải nặng, phun thuốc trừ sâu, xuống hầm mỏ, làm việc với các dụng cụ sắc nhọn, máy móc và dưới thời tiết khắc nghiệt. Phần lớn lao động trẻ em nguy hiểm trên thế giới tập trung ở khu vực này.

Tại nhiều cộng đồng nông thôn, công việc bắt đầu từ trước bình minh và cạnh tranh trực tiếp với việc đến trường.

Trong khi đó, 27% lao động trẻ em làm việc trong lĩnh vực dịch vụ (giúp việc gia đình, bán lẻ, nhà hàng khách sạn) và 13% làm trong lĩnh vực công nghiệp (khai thác mỏ, sản xuất, xây dựng).

Tình hình lao động trẻ em trên thế giới

Từ các đồn điền ca cao ở Tây Phi đến ruộng lúa ở Nam Á, nông nghiệp là lĩnh vực có lao động trẻ em nhiều nhất vì thường mang tính phi chính thức, dựa vào gia đình và khó quản lý.

Bà Lucia Soleti, quyền Phó đại diện UNICEF tại Ghana, cho biết lao động trẻ em vẫn phổ biến ở Tây Phi, do nghèo đói, hạn chế tiếp cận dịch vụ xã hội, các cú sốc khí hậu và kinh tế. Tại Ghana, hơn 1,1 triệu trẻ em 5-17 tuổi bị ảnh hưởng, chủ yếu trong nông nghiệp, nhưng cũng có trong khai thác mỏ, đánh bắt cá và giúp việc nhà.

“Nó tước đi giáo dục của trẻ, khiến trẻ tiếp xúc với các điều kiện nguy hiểm và duy trì đói nghèo qua nhiều thế hệ,” bà Soleti nói.

Châu Phi cận Sahara vẫn là tâm điểm của cuộc khủng hoảng, với 87 triệu trẻ em lao động – nhiều hơn phần còn lại của thế giới cộng lại. Gia tăng dân số, xung đột và bất ổn kinh tế đã xóa đi nhiều tiến bộ đạt được trong những năm gần đây.

Trong khi châu Á và Thái Bình Dương ghi nhận mức giảm mạnh nhất, lao động trẻ em vẫn tồn tại sâu trong các chuỗi cung ứng toàn cầu sản xuất thực phẩm, quần áo, khoáng sản và hàng tiêu dùng bán khắp thế giới.

Bà Mona Aika, quyền Trưởng bộ phận bảo vệ trẻ em UNICEF tại Nigeria, cho rằng không thể giải quyết lao động trẻ em chỉ bằng đào tạo hay thực thi pháp luật. “Tốc độ giảm chậm ở châu Phi cận Sahara liên quan đến nhiều yếu tố cấu trúc như nghèo đói, hạn chế tiếp cận giáo dục chất lượng, bảo trợ xã hội yếu kém, sinh kế nông thôn phụ thuộc lao động gia đình, xung đột, di cư, biến đổi khí hậu, gia tăng dân số, tính phi chính thức của việc làm và năng lực thực thi hạn chế,” bà Aika nói.

“Nó đòi hỏi các hệ thống bảo vệ trẻ em mạnh mẽ hơn, bảo trợ xã hội, tiếp cận giáo dục, hỗ trợ sinh kế cho gia đình, phòng ngừa cộng đồng, đường giới thiệu và hành động bền vững do chính phủ dẫn dắt,” bà nhấn mạnh.