Công ước Tị nạn tròn 75 năm: Lời hứa cứu sống tôi vẫn cần được giữ

“Mười năm trước, tôi vượt Biển Aegean trên một chiếc thuyền cao su quá tải, chỉ hy vọng sống sót”, Yusra Mardini, cựu vận động viên bơi lội của Đội Olympic Người tị nạn, mở đầu bài viết nhân dịp kỷ niệm 75 năm Công ước Tị nạn 1951 đăng trên Al Jazeera.

Mardini rời Syria không phải vì muốn một cuộc sống khác, mà vì cuộc sống cũ đã biến mất. Chiến tranh cướp đi nhà cửa, gián đoạn việc học và thay thế mọi chắc chắn bằng sợ hãi, mất mát và bất an. “Giống như hàng triệu người trước tôi, tôi bỗng trở thành thứ tôi chưa từng nghĩ mình có thể trở thành: một người tị nạn.”

Công ước Tị nạn 1951 ra đời sau một trong những chương tăm tối nhất lịch sử nhằm đảm bảo những người buộc phải chạy trốn khỏi sự đàn áp sẽ không bao giờ bị bỏ rơi. Đối với Mardini, đó không chỉ là văn bản pháp lý: “Nó đại diện cho sự bảo vệ, hy vọng và một khởi đầu mới.”

Nhờ quyền xin tị nạn, cô có cơ hội xây dựng lại cuộc đời ở Đức, tham gia hai kỳ Thế vận hội và trở thành Đại sứ thiện chí của UNHCR. “Công ước không cho tôi thành công. Nó cho tôi một cơ hội.”

Hiện nay, hơn 120 triệu người trên thế giới buộc phải rời bỏ nhà cửa vì xung đột, bạo lực và đàn áp. “Nhưng không ai trải nghiệm tình trạng phải di tản như một con số. Mỗi con số đại diện cho một con người.” Mardini nhấn mạnh rằng người tị nạn thường bị coi là vấn đề chính trị hoặc thách thức an ninh, hiếm khi được nhìn nhận như những con người có nghề nghiệp, tài năng, hoài bão và ước mơ.

Hệ thống tị nạn quốc tế đang chịu áp lực rất lớn. Xung đột kéo dài hơn, khủng hoảng mới liên tục xuất hiện. Các quốc gia tiếp nhận đông người tị nạn đang gánh vác trách nhiệm lẽ ra phải được chia sẻ công bằng hơn. Trong khi đó, nhiều người tìm kiếm an toàn phải đối mặt với biên giới đóng cửa, hành trình nguy hiểm và thái độ thù địch ngày càng tăng.

Đầu năm 2025, Mardini trở về Syria lần đầu sau một thập kỷ. Cô ôm những người thân đã lâu không gặp, đi qua những địa điểm gắn với tuổi thơ, thấy cả vẻ đẹp còn lại và vết sẹo sâu của chiến tranh. “Hành trình đó nhắc tôi rằng trở về nhà không bao giờ chỉ đơn giản là vượt qua biên giới. Người ta cần an toàn. Họ cần trường học và bệnh viện hoạt động tốt. Họ cần nhà ở, công việc và niềm tin rằng họ sẽ không phải chạy trốn một lần nữa.”

Cô kết luận: “75 năm trước, thế giới đã hứa rằng những người buộc phải chạy trốn sẽ không bị bỏ rơi. 75 năm sau, Công ước Tị nạn vẫn là một trong những biểu hiện rõ ràng nhất của lời hứa đó. Trong thế giới ngày càng chia rẽ, bảo vệ nó quan trọng hơn bao giờ hết. Bởi một ngày nào đó, bất kỳ ai trong chúng ta cũng có thể phụ thuộc vào sự bảo vệ mà nó mang lại.”