Công lý đã thắng thế: Hà Lan đang thay đổi lập trường với Israel?

Hà Lan đang chứng kiến những chuyển biến đáng chú ý trong thái độ của công chúng đối với cuộc xung đột Israel-Palestine, từ phòng xử án đến các cuộc biểu tình văn hóa, khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu quốc gia từng là đồng minh thân cận của Israel có đang thay đổi lập trường hay không.

Một trong những sự kiện gây chú ý nhất là việc tòa án Hà Lan tuyên trắng án cho ông Amin Abu Rashid, một người tị nạn trở thành nhân viên cứu trợ, trước cáo buộc tài trợ cho Hamas. Ông từng bị buộc tội chuyển tiền cho tổ chức này sau khi hỗ trợ tài chính cho trẻ mồ côi ở Gaza. "Khi nhìn lại phiên tòa hôm nay, tôi tin rằng bản chất của nó không phải là hình sự mà là chính trị", ông Abu Rashid nói với Al Jazeera. Ông suýt mất mạng trong gần một năm biệt giam, sức khỏe sa sút đến mức bác sĩ khuyên nên thả ông để "chết tại nhà". Bản tha bổng là "chiến thắng của sự thật" và có thể tạo tiền lệ quan trọng cho hoạt động ủng hộ Palestine ở nước này.

Nhóm Hind Rajab Foundation gọi phán quyết là thắng lợi hiếm hoi tại Hà Lan, nơi các chính phủ liên tiếp ủng hộ mạnh mẽ Israel. "Tòa án đã nói rõ rằng các hành động hướng tới viện trợ nhân đạo không vi phạm các biện pháp trừng phạt. Bản án này là bằng chứng cuối cùng cho thấy công tố không có căn cứ", nhóm này tuyên bố.

Tuy nhiên, bà Evalien Stapper, giám sát viên Hà Lan tại Trung tâm Hỗ trợ Pháp lý châu Âu (ELSC), cho rằng các quy định "chống khủng bố" và tài chính đã nhiều lần được sử dụng để trấn áp người Palestine tại Hà Lan khi họ gửi tiền cho người thân ở Gaza. "Chúng tôi thấy nhiều cơ chế và hình thức đàn áp. Trong khi Hà Lan vội vã truy tố người Palestine, nước này vẫn tiếp tục đồng lõa tài chính trong tội ác diệt chủng và chiếm đóng bất hợp pháp", bà nói.

Hà Lan từ lâu là một trong những nước ủng hộ Israel mạnh mẽ nhất trong Liên minh châu Âu, với khoảng 2/3 đầu tư của EU vào Israel đến từ nước này. Giáo sư Maurits Berger tại Đại học Leiden cảnh báo không nên suy diễn quá nhiều từ một phán quyết đơn lẻ. "Về chính sách của chính phủ, quan hệ Hà Lan-Israel hầu như không thay đổi. Những mối quan hệ này rất khó tháo gỡ... nhưng có nhiều chỉ trích hơn bao giờ hết về chính trị Israel", ông nói, cho rằng Hà Lan khó có thể rời xa lập trường ủng hộ Israel, nhiều nhất là trở nên chỉ trích hơn.

Áp lực từ dưới lên dường như đang gia tăng. Một cuộc khảo sát của Ipsos I&O cho thấy khoảng 2/3 người dân Hà Lan không ủng hộ cách tiếp cận của chính phủ đối với Israel và cuộc chiến ở Gaza. Các cuộc thăm dò khác cho thấy công chúng muốn xem xét lại sự ủng hộ kéo dài hàng thập kỷ dành cho Israel.

Đài truyền hình công cộng AVROTROS tuyên bố sẽ không tham gia hoặc phát sóng cuộc thi Eurovision 2026 vì cuộc chiến của Israel ở Gaza và sự can thiệp chính trị bị cáo buộc. "Văn hóa kết nối, nhưng không phải bằng mọi giá... Các giá trị phổ quát như nhân đạo và tự do báo chí đã bị vi phạm nghiêm trọng và là bất khả thương lượng đối với chúng tôi", Giám đốc điều hành Taco Zimmerman nói.

Tiến sĩ Sai Englert tại Đại học Leiden cho rằng những diễn biến này phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong xã hội Hà Lan, với sự ủng hộ ngày càng tăng cho phong trào BDS (Tẩy chay, Rút vốn, Trừng phạt). "Tác động kết hợp của tội ác diệt chủng ở Gaza, các cuộc chiến Mỹ-Israel trong khu vực và phong trào đoàn kết bền bỉ đã làm thay đổi nhận thức của mọi người một cách đáng kể. Cuộc tranh luận giờ đây ít về việc các hành động này có hợp pháp hay không, mà là chúng nên được thực thi đến mức độ nào", ông nói.

Bà Stapper đồng tình, nói rằng nhận thức ngày càng tăng của công chúng về sự áp bức liên tục đối với người Palestine có thể buộc các chính phủ trong tương lai xem xét lại quan hệ với Israel. "Áp lực và vận động liên tục có hiệu quả. Theo thời gian, nó có thể tạo ra sự thay đổi trong các chính sách và hành động của chính phủ", bà nói. Hiện tại, Hà Lan phản ánh sự chia rẽ ngày càng lớn: một chính phủ duy trì các liên minh lâu đời và một xã hội ngày càng đặt câu hỏi về chúng. Liệu dư luận có mang lại thay đổi chính trị hay không vẫn còn là câu hỏi bỏ ngỏ.