Chuyên gia cảnh báo các bệnh truyền nhiễm như hantavirus và Ebola ngày càng thường xuyên và nguy hiểm hơn

Thế giới đang trở nên kém khả năng chống chịu hơn trước các đợt bùng phát bệnh truyền nhiễm, các chuyên gia cảnh báo trong bối cảnh cơ quan y tế Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda đang gấp rút ngăn chặn dịch Ebola.

Hội đồng Giám sát Chuẩn bị Toàn cầu (GPMB) cho biết trong một báo cáo công bố hôm thứ Hai rằng “khi các đợt bùng phát bệnh truyền nhiễm trở nên thường xuyên hơn, chúng cũng ngày càng gây thiệt hại nhiều hơn”, đồng thời cảnh báo nguy cơ đại dịch đang vượt xa đầu tư vào công tác chuẩn bị và “thế giới vẫn chưa thực sự an toàn hơn”.

Theo báo cáo, các đợt bùng phát dịch bệnh đang trở nên dễ xảy ra hơn do khủng hoảng khí hậu và xung đột vũ trang, trong khi hành động tập thể bị suy yếu bởi sự phân mảnh địa chính trị và lợi ích thương mại ích kỷ.

GPMB là nhóm chuyên gia được Ngân hàng Thế giới và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thành lập vào năm 2018 sau đợt bùng phát Ebola quy mô lớn đầu tiên ở Tây Phi và ngay trước đại dịch Covid-19. Phát hiện mới nhất của nhóm được đưa ra trong bối cảnh toàn cầu chú ý vào đợt bùng phát hantavirus trên một tàu du lịch và một ngày sau khi tình trạng khẩn cấp y tế công cộng quốc tế được ban bố vì ít nhất 87 ca tử vong do Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo.

Hai đợt bùng phát này “chỉ là những cuộc khủng hoảng mới nhất trong thế giới đầy biến động của chúng ta”, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus phát biểu tại lễ khai mạc Đại hội đồng Y tế Thế giới ở Geneva.

Đại diện của WHO tại Cộng hòa Dân chủ Congo, bà Anne Ancia, nói với Reuters rằng để ứng phó với dịch Ebola, tổ chức đã dùng hết kho dự trữ thiết bị bảo hộ tại thủ đô Kinshasa và đang chuẩn bị máy bay chở hàng để mang thêm vật tư từ kho ở Kenya. Các tổ chức cứu trợ Ủy ban Cứu hộ Quốc tế và Bác sĩ không biên giới cho biết họ đã triển khai đội ứng phó với dịch.

Tại Geneva, Giáo sư Matthew Kavanagh, Giám đốc Trung tâm Chính sách và Chính trị Y tế Toàn cầu thuộc Đại học Georgetown, cho rằng việc cắt giảm viện trợ có thể đã góp phần khiến thế giới “phải chạy theo sau một mầm bệnh rất nguy hiểm”. Ông nói: “Bởi vì các xét nghiệm ban đầu tìm nhầm chủng Ebola, chúng tôi nhận được kết quả âm tính giả và mất nhiều tuần phản ứng. Khi báo động được đưa ra, virus đã di chuyển dọc theo các tuyến giao thông chính và vượt biên giới. Cuộc khủng hoảng này không xảy ra trong chân không. Khi bạn rút hàng tỷ đô la khỏi WHO và phá bỏ các chương trình của USAID tuyến đầu, bạn đã phá hủy chính hệ thống giám sát được thiết kế để phát hiện sớm những virus này. Chúng ta đang chứng kiến hậu quả trực tiếp, chết người của việc coi an ninh y tế toàn cầu như một khoản chi tiêu tùy chọn.”

Báo cáo của GPMB chỉ ra rằng các công nghệ mới, bao gồm nền tảng vắc-xin mới như mRNA, đã “phát triển với tốc độ chưa từng có” và hàng tỷ đô la đã được đầu tư vào chuẩn bị và ứng phó đại dịch. Nhưng thế giới đang “thụt lùi” về các biện pháp như đảm bảo tiếp cận công bằng vắc-xin, xét nghiệm và phương pháp điều trị. Trong các đợt bùng phát mpox gần đây, vắc-xin mất gần hai năm mới đến được các quốc gia bị ảnh hưởng ở châu Phi, thậm chí còn chậm hơn 17 tháng mà vắc-xin Covid-19 cần để được phân phối.

GPMB cảnh báo các đợt bùng phát đã làm xói mòn lòng tin vào chính phủ, quyền tự do dân sự và các chuẩn mực dân chủ, bị khuếch đại bởi các phản ứng chính trị hóa và các cuộc tấn công vào các thể chế khoa học. Những điều này đã tồn tại lâu hơn chính các cuộc khủng hoảng và khiến các xã hội “kém khả năng chống chịu hơn với tình trạng khẩn cấp tiếp theo”.

Bà Kolinda Grabar-Kitarović, đồng chủ tịch GPMB và cựu Tổng thống Croatia, nói: “Thế giới không thiếu giải pháp. Nhưng nếu không có lòng tin và công bằng, những giải pháp đó sẽ không đến được với những người cần chúng nhất. Các nhà lãnh đạo chính trị, ngành công nghiệp và xã hội dân sự vẫn có thể thay đổi quỹ đạo chuẩn bị toàn cầu – nếu họ biến cam kết thành tiến bộ có thể đo lường được trước khi cuộc khủng hoảng tiếp theo ập đến.”

Các quốc gia đã không kịp đáp ứng thời hạn hoàn tất hiệp ước thỏa thuận về đại dịch trước Đại hội đồng Y tế Thế giới tuần này tại Geneva, sau những bất đồng về bảo đảm tiếp cận xét nghiệm y tế, vắc-xin và phương pháp điều trị để đổi lấy việc chia sẻ thông tin về bất kỳ mầm bệnh mới nổi nào trên lãnh thổ của họ.

GPMB kêu gọi các nhà lãnh đạo chính trị thiết lập một cơ chế giám sát độc lập, thường trực để theo dõi nguy cơ đại dịch, kết thúc thỏa thuận về đại dịch nhằm đảm bảo tiếp cận công bằng vắc-xin, xét nghiệm chẩn đoán và thuốc men, đồng thời thiết lập tài chính để đảm bảo chuẩn bị và ứng phó ngay lập tức với các đợt bùng phát.

Bà Joy Phumaphi, đồng chủ tịch GPMB và cựu Bộ trưởng Y tế Botswana, cảnh báo: “Nếu lòng tin và hợp tác tiếp tục rạn nứt, mọi quốc gia sẽ dễ bị tổn thương hơn khi đại dịch tiếp theo xảy ra.”