Chính quyền Trump chuyển hướng quỹ nhân quyền sang các chương trình cánh hữu

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang thúc đẩy việc chuyển hơn 175 triệu USD từ quỹ nhân quyền chủ lực của Bộ Ngoại giao Mỹ sang một loạt chương trình cánh hữu, trong đó có khoản tài trợ 40 triệu USD cho một quỹ chống cộng sản, hỗ trợ một nhóm thúc đẩy quyền của người Afrikaner da trắng tại Nam Phi, một chiến dịch nhằm vào Tòa án Tối cao Brazil và các chương trình tưởng thưởng cho đồng minh ý thức hệ ở châu Âu bảo vệ "các chuẩn mực văn minh phương Tây".

Theo một nguồn tin am hiểu các cuộc đàm phán, hôm thứ Tư, Bộ Ngoại giao đã cam kết giải ngân số tiền này cho các đơn vị nhận tài trợ chỉ vài giờ trước thời hạn, bất chấp lo ngại và yêu cầu không thực hiện từ phía Quốc hội. Bộ Ngoại giao từ chối bình luận trước câu hỏi của The Guardian về việc liệu cơ quan này có cam kết giải ngân số tiền và "phá bỏ" các lệnh giữ tiền của Quốc hội do lo ngại về mục đích sử dụng hay không.

Các chỉ trích tập trung vào 43 khoản tài trợ với tổng trị giá 176,9 triệu USD, nhằm củng cố các mục tiêu cánh hữu và bảo thủ trên khắp thế giới, đồng thời có thể khiến các đồng minh Mỹ phật lòng vì bị can thiệp vào chính trị nội bộ. The Guardian đã xem một mẫu các khoản tài trợ gây tranh cãi này, chiếm phần lớn trong số 205 triệu USD mà Quốc hội phân bổ cho toàn bộ Quỹ Nhân quyền và Dân chủ (HRDF).

Các nguồn tin am hiểu quy trình tài trợ cho biết những khoản này được các thành viên chính quyền Trump vận động cá nhân, phản ánh các lợi ích bao gồm cảnh báo của Phó Tổng thống JD Vance về sự sụp đổ của các giá trị phương Tây truyền thống ở châu Âu và nỗ lực của cố vấn Stephen Miller nhằm chống nhập cư và hỗ trợ các nhóm thiểu số da trắng tại những nước như Nam Phi.

"Điểm đáng chú ý với tôi là sự quan tâm ở cấp cao – bao gồm cả chỉ đạo từ Nhà Trắng – đối với các chương trình này", một người am hiểu các cuộc thảo luận về các khoản tài trợ dân chủ nói. "Những khoản tài trợ này đã được báo cáo ở cấp cao nhất của bộ và nhận được sự đồng thuận từ Nhà Trắng."

Danh sách đề xuất đánh dấu bước chuyển đáng kể trong hỗ trợ của Mỹ dành cho những người bất đồng chính kiến, các nhà bảo vệ nhân quyền và nhóm xã hội dân sự dưới các chính quyền độc đoán. Danh sách mới bao gồm các dự án tại những quốc gia giàu có, tập trung vào phản đối quy định pháp lý, Brexit, nhập cư, chống cộng sản, bảo vệ Kitô giáo và phản đối "ý thức hệ giới", hé lộ cách chính quyền Trump định nghĩa lại điều gì được coi là nhân quyền và xứng đáng nhận hàng chục triệu USD viện trợ nước ngoài của Mỹ.

"Quốc hội phân bổ tiền cho quỹ dân chủ trên cơ sở lưỡng đảng để hỗ trợ những người bảo vệ nhân quyền, giúp đỡ nạn nhân vi phạm nhân quyền và thúc đẩy sự phát triển dân chủ ở nước ngoài", Thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen, thành viên Dân chủ cấp cao trong Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, nói.

"Các đề xuất của chính quyền Trump sẽ dùng tiền thuế của người dân để thúc đẩy các tổ chức và chương trình cực hữu tại những nền dân chủ lâu đời. Đây là sự lãng phí nguồn lực và làm suy yếu các giá trị cũng như quan hệ của Mỹ với các đối tác dân chủ, trong đó có đồng minh ở châu Âu."

Một trợ lý Quốc hội đảng Dân chủ cho biết bà Shaheen đã duy trì 10 lệnh giữ đối với 22 triệu USD tài trợ tập trung vào Brazil, Nam Phi, Nigeria và việc thúc đẩy một ý thức hệ cánh hữu tại Anh và châu Âu. Theo trợ lý này, Ngoại trưởng Marco Rubio đã đích thân ký một bản ghi nhớ để bỏ qua các lệnh giữ và cam kết giải ngân số tiền.

Khoản tài trợ lớn nhất, 40 triệu USD, được dành cho một liên danh do Quỹ Tưởng niệm Nạn nhân của Chủ nghĩa Cộng sản (VOC) đứng đầu – một tổ chức phi lợi nhuận chống cộng sản trước đây từng nhận các khoản tài trợ nhỏ hơn nhiều. Một tài liệu thẩm định của Bộ Ngoại giao mà The Guardian có được ghi nhận 96.997 USD trong các hợp đồng trước đó giữa quỹ và bộ trong 5 năm qua, tất cả trong năm tài khóa 2022, và lưu ý quỹ đã được thẩm định năm 2019 liên quan đến vé dự tiệc gây quỹ. Tài liệu cũng xác định Andrew Bremberg, cựu cố vấn chính sách đối nội của Nhà Trắng dưới thời Trump và cựu đại sứ Mỹ tại Văn phòng châu Âu của Liên Hợp Quốc, là "lãnh đạo cấp cao" của quỹ.

Hồi tháng 7, ProPublica đưa tin Samuel Samson, một trợ lý ngoại trưởng 27 tuổi giám sát các khoản tài trợ mới, có mối liên hệ với các thành viên cấp cao của VOC qua việc theo học chương trình sau đại học tại Hillsdale College, một trường bảo thủ Kitô giáo. (Một quan chức Bộ Ngoại giao khi đó nói với tờ này rằng mối quan hệ này không liên quan đến khoản tài trợ).

Samson từng mô tả Mỹ và châu Âu là đối tác trong một cuộc đấu tranh văn minh chung. Tháng 12 năm ngoái, ông đã đi thăm Áo, Czech, Hungary và Slovakia – những nước từng được đề xuất nhận khoản tài trợ 2 triệu USD để chống lại làn sóng di cư bị Nga và Belarus lợi dụng – và chỉ trích các tổ chức phi chính phủ mà các chính quyền trước đây hợp tác vì thúc đẩy những khái niệm mà ông gọi là cấp tiến, bao gồm thuyết giới và DEI.

Bộ Ngoại giao không bình luận về từng khoản tài trợ nhưng nói các chương trình vẫn đang trong quá trình "thảo luận tích cực", rằng các đơn vị nhận tài trợ sẽ đáp ứng hướng dẫn về tài trợ liên bang và mọi chương trình sẽ trải qua "quy trình thẩm định tiêu chuẩn và nghiêm ngặt của các chuyên gia tài trợ".

"Các chương trình của chúng tôi ở châu Âu nhằm hỗ trợ đồng minh châu Âu bảo vệ những quyền và nguyên tắc đó, cùng với sự tự tin về văn minh và chủ quyền của họ trước những thế lực tìm cách phá hoại", một quan chức Bộ Ngoại giao nói. "Chiến lược an ninh quốc gia nêu bật các ưu tiên của chúng tôi ở châu Âu, bao gồm thúc đẩy tự do chính trị, quảng bá tự do ngôn luận và hợp tác với các đối tác châu Âu để cùng hỗ trợ sự phục hồi và tự tin văn minh của châu Âu."

Theo luật cho phép thành lập quỹ, số tiền phải được phân bổ trước ngày 30 tháng 9, thời điểm kết thúc năm tài khóa, khi các khoản tiền chưa cam kết thường hết hiệu lực.

The Guardian trước đó đưa tin các quan chức Trump đã soạn thảo các khoản tài trợ không đấu thầu nhắm vào các mục tiêu cánh hữu và chống nhập cư ở châu Âu. ProPublica cũng đưa tin có ít nhất một tá khoản tài trợ không đấu thầu dành cho các dự án cánh hữu.

Tài liệu hiện cho thấy kế hoạch chiếm bao nhiêu phần trong quỹ và những khoản nào đã bị loại bỏ.

Một khoản tài trợ 1 triệu USD mang tên "Chống lại việc lạm dụng pháp luật và kiểm duyệt ở Brazil" sẽ tài trợ cho các nhóm xã hội dân sự phản đối điều mà họ gọi là sự lạm quyền tư pháp và kiểm duyệt của Tòa án Tối cao Brazil. Chính quyền Trump đã trừng phạt thẩm phán Brazil Alexandre de Moraes năm ngoái sau khi Eduardo Bolsonaro, con trai cựu tổng thống, vận động hành lang.

Một chương trình mang tên "Thúc đẩy đồng minh văn minh phương Tây" sẽ chỉ dành cho những đơn vị không theo "các quan điểm nhân quyền bị vũ khí hóa về mặt ý thức hệ, như ý thức hệ giới", theo tài liệu, với kinh phí 2 triệu USD. Tài liệu nêu tên các quốc gia có thể nhận gồm Ba Lan, Slovakia, Czech, Hungary và vùng Balkan với cách tiếp cận "chống cộng sản" và "quyền tự nhiên".

Một khoản tài trợ được phân bổ để ghi lại "sự thoái bộ dân chủ" ở châu Âu gắn với "di cư ồ ạt và bất hợp pháp" và luật pháp của các "thực thể siêu quốc gia", trong khi một liên danh báo chí trị giá 1 triệu USD sẽ phản đối việc các cơ quan truyền thông được gán nhãn "đáng tin cậy". Danh sách cũng có 2 triệu USD cho các mạng lưới cảnh báo sớm bảo vệ Kitô hữu ở Nigeria.

Một khoản tài trợ không đấu thầu 3 triệu USD sẽ dành cho Jobs Foundation, một nhóm ở Anh do Matthew Elliott, người lãnh đạo chiến dịch Vote Leave, điều hành. Khoản tài trợ mang tên "Chống lạm dụng quy định để thúc đẩy đầu tư Mỹ" sẽ quảng bá "chỉ số chủ nghĩa tư bản vì lợi ích chung" và chính sách thân doanh nghiệp, bao gồm cách quỹ này thúc đẩy Brexit như cơ hội cắt giảm quy định khí hậu của Anh.

Tài liệu cũng cho thấy đề xuất tài trợ không đấu thầu 5 triệu USD cho Free Speech Union, nhóm ở Anh do Toby Young sáng lập, đã được đánh dấu "rút lại". Khi khoản tài trợ lần đầu được đưa tin hồi tháng 7, Young nói nhóm chưa từng xin hoặc nhận tiền của chính phủ Mỹ (dù các quan chức Trump được cho là đã gặp nhóm này trong chuyến công du châu Âu cuối năm ngoái).

Khoản tài trợ này sẽ trả cho nhóm để vận động chống lại luật an toàn trực tuyến và luật ngôn từ thù địch, bao gồm Đạo luật An toàn Trực tuyến của Anh, một luật được thông qua dưới thời đảng Bảo thủ năm 2023. Nhằm bảo vệ trẻ em khỏi nội dung độc hại và do Ofcom thực thi, luật này có các quy định xác minh độ tuổi – có hiệu lực từ năm ngoái – thường xuyên bị chính quyền Trump chỉ trích và gọi là kiểm duyệt.

Free Speech Union là nhóm người Anh thứ hai bị loại khỏi danh sách. Một khoản tài trợ không đấu thầu 7 triệu USD cho 878, một thinktank có sứ mệnh gồm khôi phục văn hóa Judeo-Kitô giáo và "chấm dứt di cư ồ ạt cùng trục xuất người nhập cư bất hợp pháp", đã bị hủy bỏ hồi tháng 7 sau phản đối từ Quốc hội. Tổ chức này do Jacob Rees-Mogg sáng lập, cựu bộ trưởng cơ hội Brexit và bộ trưởng kinh doanh trước khi mất ghế trong cuộc bầu cử năm 2024, hiện dẫn chương trình trên GB News.

Các khoản tài trợ cho Anh sẽ chuyển 15 triệu USD tiền thuế của người dân Mỹ cho các nhóm do hai thành viên Thượng viện đương nhiệm của đảng Bảo thủ và một cựu bộ trưởng nội các điều hành, liên quan đến các vấn đề từ luật an toàn trực tuyến đến nhập cư.