Chính quyền Tehran bị chỉ trích 'vượt thẩm quyền' khi triển khai các dự án phúc lợi

Chính quyền thành phố Tehran đã khởi động một loạt dự án phúc lợi nhằm hỗ trợ người dân đối phó với chi phí sinh hoạt leo thang, nhưng các biện pháp này đang đặt ra nhiều câu hỏi về nguồn tài trợ, tính hiệu quả cũng như liệu chính quyền địa phương có đang đảm nhận những trách nhiệm vốn thuộc chính phủ quốc gia Iran hay không.

Theo thông tin từ phía chính quyền thành phố, bốn dự án đã được triển khai với mục tiêu bảo vệ người dân, bao gồm một dự án nhà ở, chương trình đóng băng giá 12 mặt hàng thiết yếu và một gói hỗ trợ thai sản.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là các dự án này sẽ được tài trợ như thế nào và liệu chính quyền thành phố có đang vượt quá chức năng truyền thống của mình hay không.

Tại Iran, chính quyền thành phố chịu trách nhiệm về các dịch vụ địa phương và quản lý đô thị, trong khi chính phủ quốc gia phụ trách chính sách kinh tế rộng lớn hơn, bao gồm cả các nỗ lực kiểm soát lạm phát.

Luật pháp Iran có trao cho chính quyền thành phố một số trách nhiệm ngoài các dịch vụ đô thị thông thường. Cụ thể, Điều 55 Luật Thành phố của Iran quy định chính quyền thành phố phải cung cấp các chợ thực phẩm công cộng, giúp một số mặt hàng thiết yếu trở nên dễ chi trả hơn, đồng thời cung cấp các cơ sở phúc lợi xã hội và nhà ở giá rẻ.

Do đó, tranh chấp không nằm ở việc liệu chính quyền Tehran có được phép cung cấp các dịch vụ này hay không, mà là ở quy mô và cách thức tài trợ cho chúng.

Sáng kiến đóng băng giá của chính quyền thành phố, mang tên "Không lạm phát", là dự án gây tranh cãi nhất. Dự án này ra đời trong bối cảnh lạm phát so với cùng kỳ năm trước đạt gần 90% vào tháng trước, trong khi lạm phát thực phẩm hàng năm lên tới 108,8%.

Nhiều ý kiến bày tỏ nghi ngờ về cách thức tài trợ và tính hiệu quả của dự án. Một số người khác cho rằng các biện pháp này có thể làm gia tăng bất bình đẳng giữa thủ đô và các thành phố khác.

Các dự án được xem là bước đi nhằm giải quyết những thách thức kinh tế to lớn mà người dân Tehran đang phải đối mặt, vốn trở nên trầm trọng hơn kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh chống Iran vào ngày 28 tháng 2.

Thị trưởng Tehran, ông Alireza Zakani, cho biết chính quyền thành phố gần đây đã đảm bảo mức giá thấp hơn thị trường từ 5% đến 50% trong sáu tháng tới.

Ông Yousef Akandeh, một nhà hoạt động chính trị, nói với Al Jazeera rằng việc đóng băng giá một số mặt hàng hoặc cung cấp dịch vụ miễn phí sẽ không thể một mình đưa lạm phát về 0.

"Ngay cả khi chúng ta giả định rằng chính quyền Tehran đã thành công trong việc ổn định giá của 12 mặt hàng thiết yếu, thì còn giá thuê nhà, thuốc men, giá vận tải và các chi phí sinh hoạt khác thì sao?", ông Akandeh đặt câu hỏi.

Theo ông Akandeh, các bước đi thực sự để giải quyết lạm phát phải bắt đầu từ việc kiểm soát tăng trưởng thanh khoản và kỷ luật tiền tệ, những điều mà ông cho là gần như không thể thực hiện được trong bối cảnh chiến tranh đang diễn ra.

Chính quyền thành phố cũng đã giới thiệu một chương trình hỗ trợ thai sản, theo đó các bà mẹ có con sinh trong năm nay sẽ nhận được khoản tín dụng hàng tháng trị giá tối đa 40 triệu rial (15 USD) trong hai năm cho mỗi trẻ sơ sinh.

Ông Akandeh nêu vấn đề chồng chéo thể chế, lưu ý rằng một chương trình tương tự ở cấp quốc gia đã tồn tại.

"Chính phủ thực hiện một gói tương tự và cung cấp các khoản tiền hàng tháng cho tất cả trẻ sơ sinh trên toàn quốc, không chỉ ở Tehran. Nếu gói của chính quyền thành phố độc lập với gói quốc gia, các gia đình ở Tehran có thể được hưởng lợi từ cả hai chương trình cùng lúc", ông Akandeh nói.

Việc nhận hỗ trợ từ cả hai chương trình tự nó không phải là hành vi sai trái. Tuy nhiên, các nhà phê bình đặt câu hỏi liệu đây có phải là cách sử dụng hợp lý nguồn lực của thành phố Tehran hay không, đặc biệt khi thành phố đang phải đối mặt với nhiều nhu cầu chi tiêu cạnh tranh.

Ông Amir Dabiri Mehr, cựu cố vấn của chính quyền Tehran, nói với Al Jazeera rằng mặc dù việc hỗ trợ người vô gia cư thuộc trách nhiệm xã hội của chính quyền thành phố, vấn đề nằm ở sự thiếu minh bạch. Chính quyền thành phố được tài trợ bằng thuế và giấy phép mật độ xây dựng.

"Người dân có quyền biết chính quyền thành phố chi tiêu những gì trong khuôn khổ nhiệm vụ ban đầu và trong những nhiệm vụ mà họ tự chọn, cũng như nguồn lực đến từ đâu?", ông Dabiri Mehr nói.

Tờ Hamshahri, cơ quan ngôn luận của chính quyền thành phố, cho biết dự án "Không lạm phát" không được tài trợ bằng trợ cấp từ ngân sách thành phố, mà thông qua việc mua trực tiếp từ các nhà sản xuất và giảm biên lợi nhuận thương mại tại các cửa hàng do hội đồng thành phố điều hành.

Theo ông Mehr, cuộc khủng hoảng lớn nhất mà người dân Tehran phải đối mặt là nhà ở, vốn thuộc trách nhiệm của chính phủ quốc gia. Chi phí thực phẩm và sinh hoạt cũng thuộc trách nhiệm của chính phủ quốc gia.

"Nếu mục tiêu là giải quyết vấn đề của người dân, có vẻ như vấn đề lớn nhất mà cư dân Tehran ngày nay phải đối mặt là cuộc khủng hoảng nhà ở, và tình trạng này không thể được giải quyết bằng việc xây dựng một tòa nhà chung cư gồm vài đơn vị nhà ở", ông nói.

Al Jazeera đã cố gắng liên hệ với chính quyền thành phố Tehran để lấy ý kiến nhưng không nhận được phản hồi.

Tuy nhiên, Thị trưởng Tehran Zakani đã bảo vệ các thỏa thuận tài trợ, nói với tờ báo địa phương Hamshahri rằng sáng kiến "Không lạm phát" sẽ không dựa vào trợ cấp trực tiếp từ ngân sách thành phố, mà thay vào đó là mua hàng trực tiếp từ các nhà sản xuất và giảm biên lợi nhuận thương mại tại các cửa hàng do thành phố điều hành.

Ông Zakani cũng cho biết chương trình sẽ sử dụng nguồn lực của thành phố, tài chính ngân hàng và các quan hệ đối tác.