Chính quyền Israel bị cáo buộc tiếp tay khi người định cư phá nhà tại Jericho

Khu vực phía tây nam Jericho, nơi từng có những ngôi nhà của người Palestine nằm giữa vườn cây và hồ bơi, giờ chỉ còn lại mặt đất bằng phẳng. Một số ngôi nhà bị chôn vùi dưới lớp đất, chỉ còn những đoạn ống nước bị cắt đứt và đống gạch vụn cho thấy từng có người sinh sống.

Kể từ ngày 19/7, máy xúc do người định cư vận hành gần như ngày nào cũng đến khu vực này. Nhiệm vụ được công bố là "dọn rác thải", nhưng thực tế đã phá hủy thêm nhiều nhà cửa, ngõ hẻm, vườn cây và đào hố chôn lấp gạch vụn ngay trong khu dân cư. Người định cư được xác định là Hanan Herbst, chủ tiền đồn Armonot Farm được chính phủ Israel công nhận là khu định cư hợp pháp với tên gọi Daya vào cuối tháng 3.

Herbst được lính Israel hộ tống trong mỗi lần đến. Người dân cho biết họ chưa từng được xem bất kỳ giấy tờ hay lệnh chính thức nào của tòa án. "Không có lệnh chính thức, chỉ toàn hành vi côn đồ, dùng vũ lực thô bạo", Mohammad Salah, một cư dân có nhà bị đổ đống gạch vụn chắn lối vào, nói.

Theo hồ sơ tòa án mà Al Jazeera có được, một thỏa thuận từ tháng 3/2025 giữa Herbst và Phòng Định cư của Tổ chức Phục quốc Do Thái Thế giới (WZO) cho phép ông ta canh tác nông nghiệp trên "đất nhà nước". Sau vụ tấn công của người định cư làm phá hủy nhà cửa tại khu vực này hồi tháng 2, Hội đồng khu vực Binyamin đã đề nghị Cơ quan Dân chính Israel cho Herbst dọn "rác thải xây dựng" từ "các vụ phá dỡ trước đó", mà không nói rõ đó là do người định cư gây ra. Cơ quan Dân chính đã chấp thuận, và Chỉ huy Lữ đoàn Thung lũng Jordan, Đại tá Gilad Shriki, đã cho phép bố trí quân đội hộ tống Herbst.

Một số ngôi nhà của người Palestine trong khu vực đang được bảo vệ bởi lệnh cấm phá dỡ từ tòa án Israel. Luật sư Tawfiq Jabareen, người đã đệ đơn kiện lên Tòa án Tối cao Israel, cho rằng quân đội đã "lách" quyết định của tòa án bằng cách để người định cư thực hiện việc phá dỡ. "Quân đội và Cơ quan Dân chính giờ nằm trong tầm kiểm soát của người định cư... Luật pháp và phán quyết của tòa án chẳng có ý nghĩa gì với họ", luật sư Jabareen nói.

Cuộc khủng hoảng bắt đầu từ ngày 10/2, khi Bộ trưởng Di sản Israel Amichai Eliyahu đăng video tại khu di tích khảo cổ gần đó, tuyên bố "bất kỳ nơi nào xây dựng trên di sản của người Do Thái, chúng ta sẽ phá hủy nó". Ngay sau đó, hàng chục người định cư đeo mặt nạ từ tiền đồn Armonot và các nơi khác đã tấn công hai cộng đồng người Palestine trong khoảng 8 giờ đồng hồ. Những người Bedouin gồm khoảng 100 người thuộc bộ lạc Kaabneh và khu vực nhà biệt thự của các gia đình Palestine đều bị ảnh hưởng. Mười ba ngôi nhà trong khu Bedouin và ba ngôi nhà ở khu lân cận đã bị phá hủy hoàn toàn.

Ali Kaabneh, 40 tuổi, một người chăn cừu Bedouin, kể lại: "Họ ném đá vào tôi, buộc tôi và vợ phải rời khỏi nhà... Đó là lời đe dọa: tôi sẽ chết nếu không ra ngoài". Đàn cừu 150 con của anh bị phân tán, chiếc máy kéo có giấy phép bị lấy đi. Nhiều gia đình Bedouin từ đó phải sống trong đống đổ nát của chính ngôi nhà mình.

Sau vụ tấn công tháng 2, người dân cho biết có một giai đoạn "bình yên" nhưng người định cư vẫn tiếp tục trộm cắp tài sản và nhổ cây. "Ai muốn sửa tường nhà, Herbst sẽ đến ngăn cản", Hussein Taha, một cư dân lâu năm, nói. Sự "bình yên" đó chấm dứt vào ngày 19/7, khi Herbst đến cùng máy xúc.

Luật sư Jabareen đã đệ đơn khẩn cấp xin lệnh cấm tại Tòa án Tối cao Israel vào ngày 23/7 và lần nữa vào ngày 29/7 khi việc phá dỡ ngày càng dữ dội. Tuy nhiên, tài liệu từ nhà nước Israel tiết lộ rằng thỏa thuận canh tác đất đã tồn tại từ trước, và người định cư được hướng dẫn không được phá hủy công trình hay cây cối, cũng như phải ở trong khu vực được phân bổ - những điều mà người dân và nhà hoạt động cho biết đã bị vi phạm hoàn toàn.

Khalil al-Razim, 60 tuổi, người Jerusalem dành mùa hè tại khu đất của gia đình ở Ein al-Duyuk hơn một thập kỷ, cho biết hệ thống pháp lý khiến người Palestine không thể đăng ký quyền sở hữu đất đai theo luật truyền thống. "Họ biết không có giấy tờ đất đai, nhưng vẫn bảo chúng tôi mang bằng chứng đến. Họ lợi dụng khoảng trống đó", ông nói.

Salah đã phải chuyển vợ và bốn con đến một căn hộ thuê ở Bethlehem với giá 2.000 shekel (khoảng 667 USD) mỗi tháng, dù không tìm được việc làm. Anh vẫn thường một mình quay lại ngôi nhà cũ. "Bất cứ khi nào tôi nhắc đến chuyện này, vợ tôi đều suy sụp. Các con tôi hỏi: 'Vì sao chúng ta không thể về nhà?' Tôi không biết nói gì với chúng", Salah nghẹn ngào.

Anh kể lại lời con trai mình: "Bố luôn nói với các con: Nếu không gây rắc rối, không ai làm phiền mình. Nhưng giờ thằng bé nói: 'Bố nói dối. Nhìn xem, chúng ta không gây rắc rối, vậy mà chúng vẫn đến phá nhà mình'."

Al Jazeera đã liên hệ với chính quyền Israel để xin bình luận nhưng không nhận được phản hồi. Herbst cũng được liên hệ qua điện thoại nhưng đã cúp máy ngay khi biết là phóng viên gọi.