Chính phủ Yemen tăng cường tấn công Houthi: Diễn biến và triển vọng

Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận cho biết lực lượng của họ đã tiến hành hơn 100 chiến dịch quân sự chống lại nhóm vũ trang Houthi (còn gọi là Ansar Allah) trong 24 giờ qua, khi giao tranh lan rộng khắp quốc gia Trung Đông này.

Người phát ngôn quân đội Yemen, Đại tá Majed al-Nuzaili, đăng trên mạng xã hội X hôm thứ Ba rằng ít nhất 133 chiến dịch đã được thực hiện nhằm vào "năng lực và các phần tử của lực lượng dân quân Houthi khủng bố", với sự tham gia của các đơn vị quân đội đóng dọc các vị trí tiền tuyến.

Chiến dịch tấn công mới nhất của chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn diễn ra sau khi người phát ngôn quân sự Houthi Yahya Saree tuyên bố đã tấn công "một tàu đổ bộ của liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu và bốn tàu chiến hộ tống" gần thành phố cảng al-Makha (Mocha) thuộc tỉnh Taiz của Yemen.

Trong những tuần gần đây, giao tranh đã bùng phát trên nhiều mặt trận, với các cuộc đụng độ được ghi nhận tại nhiều tỉnh như Marib, al-Jawf, Hadramout, Hodeidah, Taiz, al-Dhale và Lahj. Lực lượng Houthi liên minh với Iran, vốn kiểm soát phần lớn miền bắc Yemen bao gồm thủ đô Sanaa, cũng đã tiến hành các cuộc tấn công vượt biên giới, nhằm vào Saudi Arabia và tàu thuyền trên Biển Đỏ.

Thời kỳ bình yên kéo dài nhiều năm bắt đầu từ lệnh ngừng bắn tạm thời do Liên Hợp Quốc làm trung gian năm 2022 đã kết thúc, khi quốc gia Arab nghèo nhất khu vực đứng trước bờ vực của một cuộc nội chiến mới.

Nguyên nhân xung đột

Sự bùng phát giao tranh liên quan đến cả diễn biến địa phương và khu vực. Cuối tháng 6, khi căng thẳng khu vực dâng cao do cuộc chiến Mỹ-Iran, cả chính phủ Yemen được quốc tế công nhận và đối thủ Houthi bắt đầu điều động một số binh sĩ.

Đến tháng 7, một cuộc tấn công được cho là do chính phủ Yemen thực hiện vào sân bay Sanaa nhằm ngăn một máy bay từ Iran hạ cánh đã khiến Houthi tuyên bố phong tỏa hải quân và phát động tổng động viên. Tiếp sau đó là sự leo thang trong các cuộc tấn công vào tàu thuyền trên Biển Đỏ và các cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia.

Lực lượng chính phủ đã phát động một chiến dịch phủ đầu ngày 6/8 nhằm vào những gì họ gọi là các tuyến đường buôn lậu vũ khí của Houthi. Cuộc pháo kích dữ dội nhất của Houthi trong nhiều năm diễn ra sau đó, kéo theo chuỗi leo thang tiếp theo.

Các bên tham chiến

Chuyên gia quân sự và chiến lược Ali al-Dhahab nói với Al Jazeera rằng Houthi được Iran cùng các nhóm đồng minh như Hezbollah, các phe phái Lực lượng Huy động Nhân dân Iraq và Vệ binh Cách mạng Hồi giáo hậu thuẫn. Sự hỗ trợ bao gồm vũ khí, huấn luyện và tình báo.

Đối đầu với họ là chính phủ Yemen được quốc tế công nhận, gồm liên minh các phe phái vũ trang chống lại quyền kiểm soát của Houthi, được liên minh Arab do Saudi Arabia dẫn đầu hậu thuẫn. Al-Dhahab cho biết các phe phái đã tiến gần hơn đến việc hợp nhất dưới Bộ Quốc phòng Yemen, bao gồm Lực lượng Liên hợp ở bờ biển phía tây, Lực lượng Khiên Quốc gia, Lực lượng Khẩn cấp và Lữ đoàn Khổng lồ miền Nam.

Các mặt trận chính

Marib và Hadramout: Tại Marib, nơi phần lớn do lực lượng chính phủ kiểm soát, đường tiếp xúc tạo thành một vòng cung từ tây bắc đến đông nam tỉnh, với các cuộc đụng độ trên toàn tuyến. Tên lửa và máy bay không người lái của Houthi cũng tấn công sâu vào tỉnh, bao gồm cả thành phố Marib và một số trại dân di tản. Tỉnh này tiếp nhận hơn hai triệu người di dời.

Cú tấn công dữ dội nhất của Houthi là ngày 6/8, khi một số tên lửa và drone nhằm vào các trại quân sự của chính phủ tại al-Ruwaik, al-Thaniyah ở Marib và al-Abr ở Hadramout, khiến hàng chục người thương vong. Trong hơn một tuần, Houthi tiếp tục các cuộc tấn công gián đoạn vào các vị trí trong khu vực chính phủ kiểm soát tại Marib và Hadramout.

Al-Jawf: Tỉnh này là một phần của dải sa mạc kéo dài giữa Marib và biên giới Saudi Arabia ở phía bắc. Khu vực này ghi nhận nhiều nỗ lực xâm nhập của Houthi vào phòng tuyến quân đội, nhưng đã bị lực lượng chính phủ đẩy lùi.

Taiz và Hodeidah: Tại tỉnh Taiz tranh chấp, nằm trên eo biển Bab al-Mandeb, lực lượng chính phủ kiểm soát thành phố Taiz trong khi Houthi kiểm soát các khu vực xung quanh ở phía bắc. Các cuộc đụng độ pháo binh và súng máy diễn ra gián đoạn dọc chiến tuyến.

Từ ngày 9/8, Houthi liên tục nhắm vào thành phố cảng al-Makha bằng tên lửa và drone. Ít nhất bảy người thiệt mạng và 35 người bị thương trong một cuộc tấn công ngày 9/8. Tại Hodeidah, nơi phần lớn do Houthi kiểm soát, giao tranh tập trung gần các thành phố phía tây nam Hays và al-Khawkhah do chính phủ nắm giữ. Ngày 8/8, lực lượng chính phủ thực hiện cuộc tấn công lúc bình minh vào các trung tâm chỉ huy và công sự của Houthi ở phía nam Hodeidah tranh chấp.

Al-Dhale và Lahj: Tỉnh al-Dhale tranh chấp, giáp Ibb do Houthi kiểm soát, đang chứng kiến các cuộc đụng độ trực diện trên bộ. Tình hình căng thẳng kéo dài quanh các khu vực phía bắc Lahj, nơi sự hiện diện của Houthi mở rộng vào tỉnh do chính phủ kiểm soát phần lớn.

Thay đổi chiến lược

Chuẩn tướng Abdul Rahman al-Rubaie, nhà nghiên cứu quân sự và chiến lược, cho rằng sự bùng phát giao tranh trên nhiều mặt trận phản ánh sự thay đổi chiến lược của lực lượng thân chính phủ, hiện "coi bất kỳ cuộc tấn công nào của Houthi vào bất kỳ mặt trận nào là cuộc tấn công vào toàn thể quốc gia". Ông nói đây là hệ quả của việc tái cơ cấu lực lượng liên kết với chính phủ, hoạt động thông qua các phòng tác chiến chung bao vây Houthi từ bốn hướng, thay vì nỗ lực vẽ lại các vùng ảnh hưởng.

Al-Dhahab cho biết lực lượng thân chính phủ đã chuyển từ thế phòng thủ sang các đòn tấn công phủ đầu đồng thời. Ông lưu ý chiến thuật này không mới, nhưng lệnh ngừng bắn nhiều năm "đã khiến nó rời khỏi ánh đèn truyền thông trong một thời gian dài".

Quan điểm của Houthi

Hamid Asim, Phó thống đốc Sanaa trong chính quyền Houthi, nói với Al Jazeera rằng sự leo thang nhằm "ngăn chặn phong tỏa do Saudi Arabia áp đặt". Ông cáo buộc Riyadh khởi xướng leo thang bằng việc ném bom sân bay Sanaa, ngăn cản dân thường bệnh tật ra nước ngoài điều trị. Ông cũng cáo buộc Riyadh tập trung binh lính, xe cộ và vũ khí ở ngoại ô thủ đô Sanaa.

"Chúng tôi có nên đợi đến khi những người này tới Sanaa để đánh chúng tôi không?" ông đặt câu hỏi. "Chúng tôi sẽ chiến thắng, nếu Chúa muốn, vì chúng tôi đang tự vệ."

Riyadh bác bỏ các cáo buộc của Houthi và cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ chính phủ Yemen thông qua Liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu nhằm hỗ trợ tính hợp pháp tại Yemen, hoạt động từ năm 2015.

Triển vọng sắp tới

Các nhà phân tích mà Al Jazeera phỏng vấn chia rẽ về những gì xảy ra tiếp theo. Al-Dhahab nhận định một cuộc đối đầu toàn diện khó xảy ra sớm, với lý do các điều kiện khu vực chưa cho phép chính phủ và các đồng minh trong liên minh có một trận chiến quyết định với "kết quả đảm bảo". Ông nói thêm Houthi đang cố "thúc nhanh" một trận chiến mà họ biết là khó tránh khỏi, khiến một cuộc đối đầu quy mô lớn có thể xảy ra trước cuối năm.

Ngược lại, al-Rubaie cho rằng cán cân đã nghiêng về phía chính phủ, và một kết quả quyết định sẽ đến từ quyết định của Yemen với sự hậu thuẫn của khu vực và quốc tế.