Chính phủ CHDC Congo ngày 7/2 đã đệ đơn kiện lên Tòa Công lý Quốc tế (ICJ), cơ quan tư pháp cao nhất của Liên Hợp Quốc, cáo buộc Rwanda có vai trò trong hàng loạt 'lạm dụng' kéo dài ba thập kỷ ở miền đông nước này.
Theo tuyên bố của ICJ, vụ kiện liên quan đến 'các hành vi lạm dụng do Rwanda gây ra trong khoảng thời gian từ năm 1996 đến nay'. Đơn kiện cáo buộc các hành vi này 'chủ yếu nhắm vào người Hutu có mặt trên lãnh thổ Zaire (cũ) và sau đó là Congo, sau cuộc diệt chủng nhằm vào người Tutsi năm 1994' tại Rwanda.
Đơn kiện cũng nêu rõ các nhóm dân tộc khác ở Congo, bao gồm Nyindu, Bembe, Lega, Nande, Hunde và Bashi, cũng là mục tiêu. Chính phủ CHDC Congo mô tả 'dân thường ở miền đông CHDC Congo đã trở thành nạn nhân của các vụ thảm sát, hành quyết ngoài tư pháp, tra tấn, bạo lực tình dục, cưỡng bức di dời và phân biệt đối xử', với mức độ đau khổ 'phi thường'.
Đơn kiện cáo buộc lực lượng vũ trang Rwanda, cùng với các nhóm ủy nhiệm như liên minh M23/AFC và Liên minh Các lực lượng Dân chủ Giải phóng Congo-Zaire (AFDL), đã tiến hành các chiến dịch quân sự bất hợp pháp trên khắp miền đông CHDC Congo kể từ sau cuộc diệt chủng năm 1994. Các chiến dịch này nhắm vào các trại tị nạn, làng mạc và trung tâm đô thị, tiếp diễn qua các cuộc Chiến tranh Congo thứ nhất, thứ hai và kéo dài đến ngày nay.
Nhóm M23, nổi bật nhất trong số các nhóm bị cáo buộc, đã chiếm được các thành phố chiến lược Goma và Bukavu của Congo vào đầu năm 2025, khiến hàng trăm nghìn người phải di dời và phá hủy thành quả hòa bình mong manh trong nhiều thập kỷ. Xung đột đã bộc lộ sự thất bại của các nỗ lực ngoại giao gần đây, bao gồm thỏa thuận hòa bình do Mỹ làm trung gian ký kết vào tháng 6/2025 và tuyên bố ngừng bắn do Qatar làm trung gian sau đó, cả hai đều không thể ngăn chặn bạo lực.
Rwanda nhiều lần bác bỏ cáo buộc hậu thuẫn M23, thay vào đó biện minh cho sự hiện diện quân sự ở miền đông CHDC Congo là để tự vệ trước Lực lượng Dân chủ Giải phóng Rwanda (FDLR), một lực lượng dân quân Hutu được thành lập từ tàn quân của những kẻ thực hiện cuộc diệt chủng năm 1994. Kigali cáo buộc Kinshasa dung túng nhóm này, cáo buộc mà CHDC Congo bác bỏ.
Các chuyên gia Liên Hợp Quốc và chính phủ phương Tây phần lớn chấp nhận lập trường của CHDC Congo về vai trò của Kigali ở miền đông, tìm thấy bằng chứng đáng kể về việc Rwanda hỗ trợ M23.
CHDC Congo yêu cầu ICJ ra lệnh cho Rwanda chấm dứt mọi 'vi phạm' bị cáo buộc và bồi thường đầy đủ cho cả nhà nước và các nạn nhân. Hiện chưa có phản hồi ngay lập tức từ chính phủ Rwanda. Đây là lần thứ ba CHDC Congo tìm kiếm hành động pháp lý từ ICJ chống lại Rwanda. Một nỗ lực trước đó vào năm 2006 đã bị bác bỏ sau khi tòa kết luận không có thẩm quyền xét xử.
