Cháy rừng tại Tunisia bộc lộ cơ sở hạ tầng yếu kém và sự mong manh của cộng đồng

Tại ngôi làng el-Gol, gần thị trấn Sakiet Sidi Youssef thuộc tỉnh Kef, miền núi phía bắc Tunisia, khói vẫn còn bao phủ những ngọn đồi cháy đen nhiều ngày sau một trong những trận cháy rừng tồi tệ nhất trong mùa hè năm nay tại khu vực.

Ông Mongi Abdeli, 70 tuổi, đứng bên ngoài trang trại bị thiêu rụi gần biên giới Algeria, cố gắng diễn tả mức độ mất mát. Trận cháy đã giết chết 10 con cừu của ông, hai con khác chết vào ngày hôm sau vì hít phải khói. Nó cũng phá hủy các tổ ong, hơn 100 cây ô liu và toàn bộ cây hạnh nhân trên đất của ông.

“Ngọn lửa thiêu đốt… và đến từ mọi hướng,” Abdeli nói với Al Jazeera. “Họ liên tục bảo chúng tôi rằng không có nước để dập tắt. Tất cả những gì họ có thể làm là sơ tán chúng tôi.” Một số đàn cừu của ông đã trốn thoát lên những ngọn đồi xung quanh, nhưng Abdeli cho biết ông hiện không còn nhiều cách để giữ cho chúng sống sót.

“Bây giờ chúng tôi sẽ cho chúng ăn gì? Ngay cả giá cỏ khô cũng đã tăng. Cuộc sống của chúng tôi đã dừng lại,” ông nói. Abdeli đã làm việc trên mảnh đất này cả đời để nuôi sống gia đình: “Suốt 70 năm tôi sống trên những ngọn núi này, tự dựa vào bản thân. Tôi chưa bao giờ xin nhà nước bất cứ điều gì.”

Đám cháy quét qua trang trại của Abdeli là một trong hàng chục đám cháy bùng phát trên khắp Tunisia trong mùa hè này, khi đợt nắng nóng đẩy nhiệt độ lên gần 50 độ C ở một số khu vực. Các vụ cháy rừng bắt đầu từ tháng 6 và đạt đỉnh vào giữa tháng 7, được coi là một trong những trận cháy tàn phá nhất trong nhiều năm. Lực lượng Phòng vệ Dân sự cho biết các lính cứu hỏa đã ứng phó với gần 600 vụ cháy trong vòng 48 giờ tại thời điểm cao điểm.

Những đám cháy lớn nhất bùng phát ở các tỉnh phía bắc Kef, Beja và Bizerte, nơi địa hình đồi núi gây khó khăn cho các hoạt động cứu hộ, ngay cả sau khi các đơn vị quân đội được triển khai để hỗ trợ lính cứu hỏa. Trung tá Khalil Mechri của Lực lượng Phòng vệ Dân sự mô tả quy mô các vụ cháy là “chưa từng có” và chúng “nằm trong số những vụ cháy dữ dội nhất được ghi nhận ở Tunisia, cả về cường độ lẫn diện tích bị phá hủy”. Ông cũng khẳng định sự bất cẩn của con người hoặc “các hành vi tội phạm” gây ra 95% số vụ cháy.

Đối với các gia đình trong khu vực vốn đã phải vật lộn với hạn hán kéo dài nhiều năm, mùa màng thất bát và chi phí sinh hoạt tăng cao, các vụ hỏa hoạn là một đòn giáng nữa. Bà Mahjoub Chouakhia, sống gần khu đất bị cháy, cho biết tình trạng khẩn cấp không kết thúc khi ngọn lửa được khống chế: “Chúng tôi không biết ngọn lửa sẽ nuốt chửng chúng tôi nhanh như vậy. Khi lực lượng Phòng vệ Dân sự tiếp cận được chúng tôi, mọi thứ đã biến mất.” Gia đình bà mất thức ăn chăn nuôi, gà và chó săn, chỉ còn lại một căn phòng duy nhất cho sáu thành viên sinh sống.

Trong khi các vụ cháy dần được khống chế, nhiệt độ tăng cao đã đẩy nhu cầu điện lên mức kỷ lục. Bà Chouakhia kể: “Vào ngày xảy ra hỏa hoạn, chúng tôi yêu cầu khôi phục nguồn cung cấp điện và nước, nhưng chúng tôi bị từ chối.” Vào thời điểm đó, Công ty Điện và Khí đốt nhà nước STEG đã công bố việc cắt điện theo lịch trình hàng ngày nhằm ngăn chặn sự sụp đổ của lưới điện cũ kỹ trên toàn quốc.

STEG cho biết nhu cầu điện bất thường, chủ yếu do việc sử dụng điều hòa nhiệt động rộng rãi trong đợt nắng nóng, đã đẩy mạng lưới điện quốc gia đến gần giới hạn vận hành. Công ty cho biết việc cắt điện có kiểm soát được đưa ra để duy trì sự ổn định của lưới điện và ngăn chặn sự cố mất điện trên toàn quốc. Trên khắp đất nước, tình trạng mất điện kéo dài đã làm gián đoạn các nhà máy, trạm bơm nước và sinh hoạt của người dân, khiến nhiều người không có điều hòa, tủ lạnh hoặc nước máy.

Anh Abderrazek, một người bán gia cầm ở ngoại ô phía bắc Tunis, L’Aouina, than thở trong một lần mất điện: “Tôi đã thiệt hại hàng triệu đồng trong ba tuần qua. Ai sẽ bồi thường cho tôi đây? Mọi thứ ở đất nước này đã sụp đổ.”

Cuộc khủng hoảng cũng làm nổi bật những thách thức dài hạn của lĩnh vực năng lượng Tunisia. Nước này sản xuất hầu hết điện từ khí đốt tự nhiên, phần lớn nhập khẩu từ Algeria láng giềng, khiến nước này ngày càng dễ bị tổn thương trước sự gián đoạn nguồn cung và biến động giá toàn cầu. Sahar Mechmech, nhà kinh tế chính trị tại Viện Chính sách Trung Đông Tahrir, cho rằng việc cắt điện là kết quả của nhiều năm thiếu đầu tư: “Chúng tôi đã chứng kiến những đợt cắt điện lớn trong những năm trước, vì vậy nói rằng điều này là bất ngờ thì thật đáng ngạc nhiên. Vấn đề nằm ở nguồn cung điện và mức độ Tunisia đã đầu tư các nguồn lực cần thiết để duy trì an ninh năng lượng.”

Bà Mechmech chỉ ra rằng nhà máy điện lớn cuối cùng của nước này được xây dựng vào năm 2019, và cuộc khủng hoảng tài chính của STEG đã hạn chế việc mở rộng và bảo trì mạng lưới. Nghị sĩ Maher Kettari nói trong một phiên điều trần của Ủy ban Tài chính rằng chính phủ nợ công ty điện lực gần 3,5 tỷ dinar (khoảng 1 triệu USD) tiền trợ cấp năng lượng chưa thanh toán.

Tổng thống Kais Saied gọi việc cắt điện và nước là “không thể chấp nhận được” trong một cuộc họp với các bộ trưởng cấp cao và người đứng đầu các cơ quan điện, nước và Phòng vệ Dân sự. Ông ra lệnh nhanh chóng khôi phục các dịch vụ và yêu cầu các nhà chức trách đảm bảo thông báo trước cho người dân mỗi khi cần ngừng cung cấp. Phản ứng này có thể liên quan đến thời điểm: cuộc khủng hoảng xảy ra vài ngày trước lễ kỷ niệm năm năm ngày ông Saied nắm quyền lực (25/7), khi ông cách chức thủ tướng, đình chỉ quốc hội và cai trị bằng sắc lệnh. Cuộc khủng hoảng điện nước đã làm gia tăng sự giám sát về khả năng cung cấp các dịch vụ thiết yếu của nhà nước trong các tình huống khẩn cấp dưới thời tổng thống.

Trong khi chính quyền triển khai lính cứu hỏa và đội cứu hộ trên khắp đất nước, những người dân được Al Jazeera phỏng vấn cho biết họ thường phải dựa vào hàng xóm, những người đầu tiên ứng phó khi ngọn lửa tiến gần đến nhà. Đối với người Tunisia, các vụ hỏa hoạn là một lời nhắc nhở về sự mong manh của nhiều cộng đồng khi các đợt nắng nóng ngày càng kéo dài và dữ dội hơn. Bà Khatma, một người dân chia sẻ: “Tôi không yêu cầu quá nhiều. Cuộc đời tôi đã ở phía sau. Nhưng điều tôi hy vọng là con cháu tôi được sống trong sự thoải mái với những phương tiện cơ bản để tồn tại.”