Cắt viện trợ, hạn hán và xung đột đẩy người Somalia vào cảnh tuyệt vọng

Maryam, 46 tuổi, đã chứng kiến những con dê của mình chết đói và mùa màng thất bát. Bà chôn cất hai đứa con trước khi từ bỏ hy vọng và tìm đến các cơ quan viện trợ quốc tế ở miền nam Somalia. Bà rời làng với sáu đứa con còn lại, thực hiện hành trình dài dọc sông Jubba đến một trong những khu định cư tạm bợ ở ngoại ô Kismayo, thủ phủ bang Jubbaland.

Ba mùa mưa liên tiếp thất bát đã khiến tỷ lệ suy dinh dưỡng ở Somalia tăng gấp đôi. Maryam là một trong số hơn 300.000 người Somalia buộc phải rời bỏ nhà cửa chỉ riêng từ tháng 1 năm nay. Nhiều tổ chức quốc tế đã ngừng hoạt động tại trại dành cho người di tản nội địa (IDP) ở Kismayo, phần lớn do việc cắt giảm viện trợ được Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh năm ngoái.

“Chúng tôi đói. Chúng tôi cần được chăm sóc và giúp đỡ,” Maryam nói. Ám ảnh bởi ký ức về những đứa trẻ chết với cái bụng phình to, bà nói sẽ không trở về làng vì làng đang nằm dưới sự kiểm soát của nhóm vũ trang al-Shabab có liên hệ với al-Qaeda. Các tay súng ở đó bắt đầu tịch thu nguồn thực phẩm hạn chế.

Nhưng trại tị nạn cũng chẳng khá hơn. Chỉ riêng trong tháng 3, năm trẻ em đã chết vì suy dinh dưỡng, theo người quản lý trại. Kể từ đầu những năm 1990, Somalia đã trải qua nội chiến gần như liên miên, các cuộc nổi dậy vũ trang, lũ lụt và hạn hán. Quốc gia chiến tranh tàn phá này nằm trong số những nước dễ bị tổn thương nhất thế giới trước biến đổi khí hậu, mà các nhà khoa học cho biết đang dẫn đến các đợt thời tiết cực đoan thường xuyên và dữ dội hơn như hạn hán và lũ lụt.

Việc cắt giảm viện trợ nước ngoài gần đây càng khiến tình hình tồi tệ hơn. “Điều này có tác động rất lớn đến công việc của chúng tôi,” Mohamud Mohamed Hassan, giám đốc tổ chức phi chính phủ Save the Children tại Somalia, nói. Hơn 200 trung tâm y tế và 400 trường học đã đóng cửa kể từ năm ngoái. Nông dân có đàn gia súc và mùa màng bị tàn phá cho biết đây là một trong những đợt hạn hán tồi tệ nhất từng được ghi nhận tại một quốc gia nơi một phần ba dân số đã thiếu các bữa ăn thường xuyên.

Tại một phòng khám y tế lưu động do Save the Children hỗ trợ, cơ sở duy nhất vẫn hoạt động cho nhiều trại trong khu vực quanh Kismayo, một người phụ nữ tên Khadija cố gắng cho đứa con gái một tuổi bị suy dinh dưỡng nặng uống dung dịch giàu calo. Cô đến trại sau khi hạn hán năm ngoái giết chết gia súc của mình, nhưng ở đây “chúng tôi chẳng có gì để ăn,” người phụ nữ 45 tuổi nói.

Một bệnh viện ở Kismayo là cơ sở duy nhất trong khu vực có thể điều trị các ca suy dinh dưỡng nặng nhất, nhưng đang phải từ chối bệnh nhân vì thiếu chỗ và nhân viên. Mọi giường đều có trẻ em đói khát, một số phải thở máy với ống truyền tĩnh mạch trên cánh tay yếu ớt. Số ca bệnh đã tăng gấp ba kể từ năm ngoái, và tình hình ngày càng tồi tệ hơn. Cuộc chiến Mỹ-Iran ở Iran đã làm tăng giá nhiên liệu, ảnh hưởng đến nguồn cung cấp thực phẩm và nước sạch.

Trong khi đó, Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên hợp quốc (OCHA) đã phải liên tục cắt giảm chương trình Somalia từ 2,6 tỷ USD năm 2023 xuống còn 852 triệu USD năm nay, đặc biệt sau khi Washington cắt giảm các khoản đóng góp. Cho đến nay, chỉ 13% mục tiêu huy động năm nay được thực hiện.

“Đó là một hỗn hợp độc hại của các yếu tố... Mọi thứ thực sự rất, rất tuyệt vọng,” Tom Fletcher, người đứng đầu OCHA, nói với hãng tin AFP trong một cuộc phỏng vấn tuần trước. “Chúng tôi thường xuyên phải lựa chọn cứu mạng sống nào và không cứu mạng sống nào.”