Cáo buộc con trai trùm quân phiệt Haftar chỉ đạo tập kích UAV làm đổ vỡ kế hoạch thống nhất Libya

Các cáo buộc cho rằng Saddam Haftar, con trai trùm quân phiệt Khalifa Haftar, đã chỉ đạo một "đường dây khủng bố" tiến hành các vụ tập kích bằng UAV nhằm vào các cơ sở chứa nhiên liệu và nhà máy điện ở miền tây Libya, đã làm đảo lộn kế hoạch của Chính quyền Đoàn kết Dân tộc (GNU) đặt trụ sở tại Tripoli trong việc tiếp tục hợp tác với Haftar nhằm thống nhất đất nước.

Saddam Haftar, phó chỉ huy cái gọi là Quân đội Quốc gia Libya (LNA), ngày càng được phía Mỹ coi là nhân vật quan trọng trong kế hoạch thống nhất các thể chế an ninh, tư pháp và chính trị của Libya.

Tuy nhiên, một loạt vụ tập kích bằng UAV hồi tháng 8 đã làm trầm trọng thêm tình trạng mất điện ở miền tây nước này, gây áp lực lớn lên chính quyền GNU do Thủ tướng Abdul Hamid Dbeibah lãnh đạo.

Libya đã bị chia cắt giữa miền đông do Haftar chi phối và miền tây do GNU quản lý kể từ khi Đại tá Muammar Gaddafi sụp đổ năm 2011, khiến quốc gia giàu dầu mỏ này rơi vào vòng xoáy tham nhũng, dân quân, buôn người và sự can thiệp của nhiều thế lực bên ngoài.

Cố vấn châu Phi của Donald Trump, Massad Boulos, đã vạch ra kế hoạch thống nhất hai chính quyền Libya, theo đó Haftar ở miền đông sẽ giữ vai trò tổng thống và một thành viên gia đình Dbeibah ở miền tây sẽ làm thủ tướng.

Boulos khẳng định ông không tìm cách giải quyết nhanh chóng nhằm củng cố vị thế các gia tộc tinh hoa ở Libya. "Vấn đề không nằm ở gia tộc hay tên tuổi", Boulos nói khi được hỏi về thỏa thuận Haftar-Dbeibah được đưa tin, trước khi nói thêm: "Suy cho cùng, đó là những cá nhân phải nắm một vị trí nhất định".

Theo các cáo buộc, các vụ tập kích bằng UAV được cho là xuất phát từ việc Haftar tức giận trước việc Dbeibah dường như trì hoãn kế hoạch sáp nhập của Boulos, cùng việc Tripoli bị cáo buộc khuyến khích các bộ tộc ở miền nam Libya tấn công và sát hại lực lượng của ông.

Trong hơn năm ngày hồi tháng 8, UAV đã tấn công trạm dầu Zawiya và các cơ sở chứa nhiên liệu ở miền tây Libya. Các vụ tập kích đánh trúng bồn chứa xăng tại tổ hợp dầu Zawiya, phía tây Tripoli, gây hỏa hoạn lớn và làm bồn bị sập. Theo Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Libya, bồn này chứa khoảng 4,5 triệu lít nhiên liệu khi bị đánh trúng.

Ngày 5/9, ba người Libya và một công dân Tây Ban Nha đã bị GNU bắt giữ ở phía nam Tripoli với cáo buộc tham gia âm mưu, trong đó dự kiến có cả một cuộc tấn công nhằm vào sân bay Tripoli. Toàn bộ nhóm được cho là gồm năm người Tây Ban Nha và bốn người Libya. Ba người Libya bị bắt được cho là có liên hệ với Lữ đoàn Tareq ben Ziyad, một đơn vị thuộc LNA. Thông tin thu được từ các cuộc thẩm vấn về âm mưu này và vai trò bị cáo buộc của Saddam Haftar được mô tả là "mỏ vàng", có thể làm suy yếu Khalifa Haftar.

Các nguồn tin trong GNU cho biết những người bị cáo buộc trong âm mưu đang làm việc cho Saddam Haftar. "Chưa có quyết định chính thức nào được đưa ra, nhưng trước những gì đã phát hiện, việc hợp tác với Saddam là không thể", các nguồn tin nói.

Những cáo buộc này không chỉ làm tổn hại vai trò của Saddam Haftar trong kế hoạch của Boulos mà còn ảnh hưởng đến tiến trình đàm phán 4+4 song song do Liên Hợp Quốc bảo trợ, với sự tham gia của bốn thể chế chính trị chính ở Libya, dẫn đến thỏa thuận hồi tháng 8 về việc tổ chức bầu cử trong vòng hai năm. Thỏa thuận được Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ủng hộ đã vượt qua những trở ngại trước đây đối với bầu cử, và từng được các nhân vật chính có khả năng mang lại thay đổi hậu thuẫn.

Walid Ellafi, quốc vụ khanh phụ trách chính trị trong GNU được Liên Hợp Quốc hậu thuẫn và là người ủng hộ bầu cử, nói: "Sự ủng hộ của chúng tôi đối với tiến trình 4+4 bắt nguồn từ vai trò của nó như một khuôn khổ do Liên Hợp Quốc bảo trợ, mang đến cách tiếp cận mới để đạt kết quả thực tế, mở đường cho bầu cử và các thể chế có tính chính danh chính trị xuất phát từ ý chí của người dân – chứ không phải một giải pháp chính trị bỏ qua các vi phạm hay gạt sang một bên quyền lợi của những người bị ảnh hưởng".

Ông phản đối một thỏa thuận chính trị tinh hoa đông-tây nhằm gạt bỏ những bất bình lâu nay, như việc 9.000 gia đình ở Benghazi phải di dời trong cuộc chiến năm 2014.

Các cáo buộc về chiến dịch phá hoại này có thể làm gia tăng cuộc tranh giành quyền lực giữa ba người con trai của Khalifa Haftar ở miền đông.

Saddam Haftar được xem là người kế vị khả dĩ nhất của cha, nắm nhiều nguồn lực nhất, nhận được hậu thuẫn của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và đến nay chi phối các tiến trình chính trị. Tuy nhiên, hai anh em của ông là Khaled và Belqasim – thân với Ai Cập hơn UAE – gần đây đã bắt đầu thách thức vị thế áp đảo của ông.