Canada tiếp tục loại trừ người chỉ mắc bệnh tâm thần khỏi hỗ trợ tử vong

Chính phủ liên bang Canada ngày 12/2 thông báo sẽ trình luật nhằm ngăn chặn những người có tình trạng sức khỏe duy nhất là bệnh tâm thần tiếp cận chương trình trợ tử. Đây là nỗ lực của đảng Tự do cầm quyền nhằm giải quyết cuộc tranh cãi ngày càng gay gắt trong nước về việc ai được quyền tiếp cận hỗ trợ tử vong do bác sĩ thực hiện.

Theo quy định hiện hành, người có tình trạng bệnh lý nền duy nhất là bệnh tâm thần đã bị cấm tham gia chương trình hỗ trợ tử vong (Maid). Tuy nhiên, lệnh cấm này dự kiến được dỡ bỏ vào tháng 3 tới, khiến các nhà lập pháp chia rẽ về việc có nên cho phép mở rộng chương trình Maid hay không.

Phát biểu với báo giới ngày 12/2, Bộ trưởng Tư pháp Sean Fraser cho biết chính phủ sẽ duy trì vô thời hạn lệnh cấm đối với người chỉ mắc bệnh tâm thần. Ông thừa nhận không có "đồng thuận hoàn hảo" về vấn đề này, nhưng dự luật sắp tới phản ánh cách tiếp cận "đúng đắn".

Trước đó trong năm nay, một ủy ban của chính phủ kết luận nên mở rộng quyền tiếp cận Maid, đồng thời "loại trừ vô thời hạn những người có tình trạng bệnh lý nền duy nhất là bệnh tâm thần khỏi điều kiện được hỗ trợ tử vong". Báo cáo này cũng nêu rõ nhu cầu "tăng cường và đảm bảo công bằng hơn" trong tiếp cận các dịch vụ sức khỏe tâm thần.

Luật hỗ trợ tử vong của Canada được soạn thảo sau phán quyết của Tòa án Tối cao năm 2015, ban đầu chỉ cho phép những người mắc bệnh nan y đủ điều kiện thực hiện thủ thuật. Nhưng đến năm 2019, một thẩm phán Quebec phán quyết rằng việc giới hạn quyền tiếp cận đối với người có "cái chết có thể dự đoán hợp lý" là vi hiến, buộc các nhà lập pháp liên bang phải sửa đổi và mở rộng luật hiện hành.

Năm 2021, luật được cập nhật cho phép người trưởng thành được trợ tử nếu hai bác sĩ xác nhận họ mắc tình trạng thể chất không thể chữa khỏi, gây đau đớn tột cùng không thể giảm bớt. Trước những bất định xung quanh bệnh tâm thần, các nhà lập pháp năm 2021 ban đầu áp đặt lệnh loại trừ tạm thời đối với người chỉ mắc bệnh tâm thần. Họ đã gia hạn lệnh tạm dừng này vào năm 2023 và 2024.

Theo số liệu mới nhất của chính phủ, phần lớn các ca trợ tử – 95,6% – liên quan đến người có cái chết tự nhiên được coi là "có thể dự đoán hợp lý". Chỉ 4,4% là trường hợp cái chết không được coi là có thể dự đoán hợp lý, bao gồm người mắc các bệnh như đa xơ cứng và bệnh thần kinh nan y có thể gây tàn tật nghiêm trọng và đau đớn tột cùng.

Dự luật của đảng Tự do cũng nhằm ngăn chặn một dự luật tư nhân sẽ sửa đổi phần bộ luật hình sự về Maid để "rối loạn tâm thần không phải là tình trạng bệnh lý nghiêm trọng và không thể chữa khỏi".

Những người ủng hộ mở rộng Maid cho người chỉ mắc bệnh tâm thần cho rằng quy định hiện hành vi phạm quyền hiến định và quyền tiếp cận chăm sóc sức khỏe của họ. Ông Fraser thừa nhận với báo giới rằng một vụ kiện liên bang do nhóm vận động Dying With Dignity Canada dẫn đầu, nhằm thách thức quyết định trì hoãn trước đó của chính phủ về quyền tiếp cận Maid cho người mắc bệnh tâm thần, có thể ảnh hưởng đến dự luật sắp tới.

Bộ trưởng Tư pháp cho biết các nhà lập pháp cũng sẽ nỗ lực phi hình sự hóa cái gọi là yêu cầu trước, về cơ bản trao cho người mắc một số bệnh như Alzheimer cơ hội lựa chọn Maid trước khi bệnh tước đi năng lực đồng ý của họ.

Hiện tại, Quebec là khu vực pháp lý duy nhất cho phép sử dụng các yêu cầu trước. Ông Fraser không nêu chi tiết về thời điểm ban hành luật nhưng cho biết các tỉnh sẽ quyết định có cung cấp yêu cầu trước hay không. Trong khi tỉnh Alberta đã tuyên bố sẽ không cho phép yêu cầu trước, Bộ trưởng Tư pháp nói dự luật nhằm đảm bảo "các bác sĩ cung cấp dịch vụ sẽ không bị coi là tội phạm vì làm điều đó".

Tại Canada, có thể liên hệ Crisis Services Canada bất cứ lúc nào qua số 1.833.456.4566, hoặc nhắn tin đến 45645 từ 16h-24h giờ ET. Tại Mỹ, gọi hoặc nhắn tin đến 988 Suicide & Crisis Lifeline qua số 988 hoặc trò chuyện tại 988lifeline.org. Tại Anh và Ireland, có thể liên hệ Samaritans qua số 116 123 miễn phí. Tại Australia, dịch vụ hỗ trợ khủng hoảng Lifeline là 13 11 14. Các đường dây hỗ trợ quốc tế khác có tại befrienders.org.