Cần chấm dứt tư tưởng 'Đại Israel' để đạt hòa bình Trung Đông

Ngày 14/6 vừa qua, Mỹ và Iran đã đạt được một thỏa thuận khung nhằm chấm dứt chiến tranh. Theo đó, eo biển Hormuz sẽ được mở cửa trở lại, các vụ ném bom Lebanon chấm dứt và trên hết, việc giết chóc sẽ ngừng lại. Sau hơn 100 ngày xung đột làm hàng nghìn người thiệt mạng, bao gồm nhiều lãnh đạo cấp cao của Iran, và đẩy nền kinh tế thế giới đến bờ vực, một lệnh ngừng bắn mong manh được ví như tia sáng đầu tiên.

Nguyên nhân sâu xa của cuộc chiến này, cùng với chuỗi xung đột trước đó, được cho là học thuyết 'Đại Israel' – không phải quốc gia Israel hiện tại mà là một ý tưởng mở rộng lãnh thổ. Tư tưởng 'Đại Israel' được cho là nguồn cơn của các cuộc chiến ở Iraq, Gaza, Lebanon, Syria và Iran.

Học thuyết này chủ trương Israel phải kiểm soát toàn bộ vùng đất Palestine lịch sử, từ sông Jordan đến Địa Trung Hải, và mở rộng sang các nước láng giềng. Theo Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee, một người theo đạo Tin Lành chính thống, 'Đại Israel' trải dài từ sông Nile đến sông Euphrates. Hồi tháng 8 năm ngoái, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu từng tuyên bố ông 'rất' gắn bó với tầm nhìn này, bao gồm cả các vùng lãnh thổ Palestine và đất đai của các nước Ả Rập láng giềng.

Học thuyết nguy hiểm này có hai nguồn gốc. Thứ nhất là những người theo đường lối cứng rắn thế tục như ông Netanyahu, cho rằng Israel phải kiểm soát toàn bộ vùng đất từ sông ra biển để được an toàn, bất chấp 8 triệu người Palestine đang sinh sống. Thứ hai là tín ngưỡng Do Thái thượng tôn của Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich và Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir, những người tin rằng Chúa đã ban vùng đất này chỉ riêng cho người Do Thái.

Theo phân tích, 'Đại Israel' là sự pha trộn giữa hoang tưởng, cuồng vọng và cuồng tín tôn giáo. Học thuyết này đã chi phối chính sách đối ngoại và quân sự của Israel suốt ba thập kỷ qua, tồn tại được nhờ sự hậu thuẫn từ hai nhóm cử tri Mỹ: những người Do Thái theo chủ nghĩa phục quốc và những người theo đạo Tin Lành tin vào lời tiên tri về Ngày Tận thế.

Cuộc chiến với Iran là ảo tưởng 'Đại Israel' mới nhất. Kế hoạch lật đổ chính phủ 90 triệu dân trong một ngày đã thất bại. Bom đạn của Israel và Mỹ đã giết chết các nhà lãnh đạo Iran vào ngày 28/2, nhưng không mang lại sự sụp đổ như dự kiến, mà dẫn đến hàng nghìn người chết, eo biển Hormuz bị tắc nghẽn và cú sốc dầu mỏ toàn cầu.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bị tổn thương khi tham gia vào ảo tưởng 'Đại Israel'. Thỏa thuận mới với Iran được xem là van thoát của ông, một lối thoát khỏi cuộc chiến vô lý. Tuy nhiên, các chính trị gia ủng hộ 'Đại Israel' đang cố gắng bóp chết thỏa thuận này ngay từ đầu, bởi hòa bình với Iran đồng nghĩa với thất bại của 'Đại Israel'. Ngay cả sau khi thỏa thuận được ký kết, Israel vẫn tiếp tục ném bom Lebanon, giết chết 47 người trong một ngày thứ Sáu và 32 người vào thứ Bảy, chỉ vài giờ sau khi lệnh ngừng bắn Lebanon-Israel có hiệu lực.

Sự thật sâu xa hơn là 'Đại Israel' không cứu Israel mà đang hủy hoại nước này. Mâu thuẫn giữa Trump và Netanyahu chỉ là bề nổi. Bên dưới là sự sụp đổ vị thế của Israel trên toàn thế giới. Theo thăm dò của Pew gần đây, dư luận tại 36 quốc gia có cái nhìn cực kỳ tiêu cực về Israel. Tại Mỹ, 6/10 người trưởng thành có quan điểm bất lợi với Israel.

Con đường dẫn đến hòa bình ở Tây Á là chấm dứt 'Đại Israel'. Kết thúc chiến tranh với Iran, ngăn chặn diệt chủng ở Gaza và chấm dứt sự bóp nghẹt Bờ Tây. Quan trọng nhất là làm điều mà học thuyết này cấm kỵ: thành lập Nhà nước Palestine với tư cách thành viên thứ 194 của Liên Hợp Quốc, bên cạnh Nhà nước Israel trên đường biên giới năm 1967, với sự an ninh thực sự cho cả hai nước và một khuôn khổ khu vực đảm bảo.

Thỏa thuận ngừng bắn với Iran là một minh chứng: nó đạt được không phải trên chiến trường mà thông qua trung gian hòa giải. Nó trở nên khả thi khi Washington quyết định muốn hòa bình hơn là muốn cuộc chiến của 'Đại Israel'.

Israel có thể tồn tại, nhưng không phải với tư cách 'Đại Israel' – một ý tưởng tai hại đã dẫn nước này và Mỹ từ cuộc chiến này sang cuộc chiến khác.