Các tập đoàn toàn cầu có nguy cơ đang dùng khoáng sản tài trợ cho phiến quân tại Congo

Một cuộc điều tra kéo dài một năm của tổ chức Global Witness đã phát hiện ra rằng các thương hiệu toàn cầu hàng đầu như Amazon, Ericsson và Sony “nhiều khả năng” đã mua khoáng sản coltan có nguồn gốc từ các mỏ do lực lượng nổi dậy M23 chiếm giữ tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC). Coltan là nguyên liệu thiết yếu để sản xuất điện thoại di động và máy tính.

Theo Global Witness, coltan được khai thác tại khu vực Rubaya, tỉnh Bắc Kivu của DRC, nơi chiếm khoảng 15% trữ lượng coltan thế giới. Nhóm M23, được cho là có sự hậu thuẫn của tới 7.000 binh sĩ Rwanda, đã chiếm các mỏ này từ hai năm trước và đánh thuế trên mỗi kg coltan. Liên Hợp Quốc ước tính M23 thu được gần 600.000 bảng Anh mỗi tháng từ thuế coltan tại Rubaya, số tiền này được sử dụng để tài trợ cho các hoạt động quân sự của nhóm.

Global Witness cho biết coltan được buôn lậu qua biên giới vào Rwanda, sau đó được các nhà xuất khẩu coltan bán cho các trung gian tại các nhà máy tinh chế ở Trung Quốc và Kazakhstan. Tại đây, coltan được chế biến thành tantalum, một thành phần quan trọng trong sản xuất tụ điện cho các thiết bị điện tử. Các nhà điều tra chỉ ra rằng năm trong số bảy nhà xuất khẩu coltan lớn nhất Rwanda mua coltan xung đột từ DRC.

Ông Alex Kopp, cố vấn chính sách và vận động cao cấp của Global Witness, cho biết: “Đằng sau công nghệ hàng ngày của chúng ta là một chuỗi cung ứng bị ô nhiễm bởi bạo lực, bóc lột và đau khổ của con người.” Ông kêu gọi chính phủ can thiệp để buộc các công ty phải chịu trách nhiệm và áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với những bên có hoạt động tài chính tiếp tay cho M23.

Cuộc điều tra cũng đặt câu hỏi về sự đồng lõa của các quan chức Rwanda. Một người buôn lậu coltan khẳng định rằng chính quyền Rwanda hoàn toàn biết rõ về hoạt động này. Trước đây, phần lớn coltan được buôn lậu vào Rwanda qua các khu vực biên giới được giám sát lỏng lẻo, nhưng giờ đây, một lượng lớn khoáng sản được đưa vào Rwanda qua thành phố biên giới Goma của DRC, nơi đã bị M23 chiếm đóng từ năm ngoái.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc được nhiều công ty quốc tế sử dụng để đảm bảo chuỗi cung ứng không liên quan đến xung đột, được gọi là Sáng kiến Chuỗi cung ứng Thiếc Quốc tế (Itsci), được cho là đã thất bại trong việc phát hiện coltan xung đột. Global Witness cũng cáo buộc các chương trình khác như Sáng kiến Khoáng sản có Trách nhiệm (RMI) có thể không phát hiện được coltan xung đột được đưa vào chuỗi cung ứng.

Khi được yêu cầu bình luận, người phát ngôn của Amazon, Margaret Callahan, cho biết công ty “cam kết cung cấp các sản phẩm và dịch vụ được sản xuất hoặc cung cấp theo cách tôn trọng nhân quyền và môi trường”. Cô nói thêm: “Chúng tôi đang yêu cầu thẩm định bổ sung từ các nhà cung cấp Amazon có liên quan đến các nhà máy luyện kim được xác định trong báo cáo này.”

Người phát ngôn của Ericsson cho biết công ty coi các cáo buộc “rất nghiêm trọng” và đã xem xét các nhà máy luyện kim tantalum được nêu tên dựa trên dữ liệu thẩm định do nhà cung cấp báo cáo. Họ cho biết hai trong số các cơ sở được đề cập xuất hiện trong dữ liệu chuỗi cung ứng của Ericsson và hiện được RMI công nhận, nhưng công ty đang yêu cầu thông tin bổ sung và đã đề nghị gặp Global Witness.

Người phát ngôn của Vodafone cho biết họ “không sản xuất các sản phẩm điện tử, cũng không khai thác hoặc mua trực tiếp khoáng sản” và phụ thuộc vào các tổ chức được chứng nhận như RMI để xác minh nguồn gốc sản phẩm từ các nhà cung cấp bên thứ ba.