Các nước vùng Vịnh thúc đẩy nghị quyết Liên Hợp Quốc về an toàn Eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, nơi chiếm khoảng 1/5 lượng xuất khẩu năng lượng toàn cầu trong thời bình, đang trở thành tâm điểm căng thẳng khi các nước vùng Vịnh thúc đẩy một nghị quyết mới của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nhằm đảm bảo an toàn hàng hải.

Phát biểu tại Liên Hợp Quốc hôm thứ Năm (giờ địa phương), các nhà ngoại giao hàng đầu từ Qatar, Bahrain và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khôi phục lưu lượng giao thông như trước chiến tranh qua tuyến đường thủy hẹp này.

Đại sứ Qatar tại Liên Hợp Quốc, bà Alya Ahmed Saif al-Thani, cho rằng việc giữ cho eo biển luôn mở là một “yêu cầu” theo các công ước Liên Hợp Quốc, cũng như là “trách nhiệm chung của quốc tế”. Bà cảnh báo tình hình hiện tại “không chỉ gây nguy hiểm cho sự ổn định kinh tế toàn cầu và an ninh năng lượng, mà còn làm trầm trọng thêm các cuộc khủng hoảng nhân đạo và làm suy yếu sự ổn định khu vực”.

Ba quốc gia vùng Vịnh đồng soạn thảo nghị quyết — cùng với Saudi Arabia, Kuwait và Mỹ — cũng yêu cầu Iran “ngay lập tức tham gia và tạo điều kiện” cho các nỗ lực của Liên Hợp Quốc nhằm thiết lập một hành lang nhân đạo trong eo biển để vận chuyển hàng viện trợ thiết yếu, phân bón và các hàng hóa khác.

Các quốc gia giàu dầu mỏ và khí đốt này đang ở tuyến đầu của cuộc xung đột giữa Tehran và Washington. Sau khi Mỹ và Israel bắt đầu tấn công Iran vào cuối tháng 2, Iran đã đáp trả bằng cách tấn công các cơ sở năng lượng và dân sự ở các nước láng giềng quanh vùng Vịnh. Iran cũng khiến giao thông qua Eo biển Hormuz gần như tê liệt do rủi ro quá cao. Trong khi Saudi Arabia và UAE có đường ống dẫn dầu để né tránh tuyến đường thủy hẹp này và duy trì một số hoạt động xuất khẩu, các quốc gia vùng Vịnh khác như Qatar buộc phải ngừng xuất khẩu năng lượng.

Đại sứ Bahrain tại Liên Hợp Quốc, ông Jamal Alrowaiei, nhấn mạnh sự cần thiết của “hành động tập thể” để giữ cho eo biển “an toàn và hoàn toàn mở cửa”. Ông nói: “Dự thảo nghị quyết được hướng dẫn bởi nguyên tắc rõ ràng: tự do hàng hải theo luật pháp quốc tế.”

Đại diện UAE tại Liên Hợp Quốc, ông Mohammed Issa Abushahab, cho biết thêm: “Các tuyến đường thủy quốc tế không thể bị kiểm soát thông qua cưỡng ép, các cuộc tấn công mang tính cưỡng ép hoặc các mối đe dọa nhắm vào tàu thuyền dân sự và thương mại.” Ông nêu rõ nghị quyết yêu cầu “tiết lộ và dỡ bỏ mìn biển được đặt trong và xung quanh Eo biển Hormuz; bác bỏ việc áp đặt phí bất hợp pháp và can thiệp vào tự do hàng hải và quá cảnh hợp pháp; ủng hộ việc thiết lập một hành lang nhân đạo để tạo điều kiện cho hàng viện trợ, phân bón và các hàng hóa thiết yếu khác đi qua eo biển”.

Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc, ông Mike Waltz, lên án các báo cáo về việc Iran thành lập “Cơ quan quản lý Eo biển Hormuz”, nơi sẽ áp phí đối với tàu thuyền đi qua. Ông gọi việc này là “một nỗ lực đầy toan tính để gây sức ép”. Ông Waltz nói: “Trừng phạt tập thể toàn bộ thế giới để cố gắng giải quyết một loại tranh chấp nào đó là không thể chấp nhận được, nó vô đạo đức và bất hợp pháp theo luật quốc tế. Đây lẽ ra phải là một yêu cầu đơn giản: dỡ bỏ mìn khỏi tuyến đường thủy quốc tế; không được áp phí bất hợp pháp. Chúng ta phải giải quyết các vi phạm này tại Hội đồng Bảo an.”

Về phía Iran, Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi cho biết giao thông qua eo biển sẽ trở lại bình thường nếu chiến tranh kết thúc, lệnh phong tỏa và các lệnh trừng phạt nhằm vào nước này được dỡ bỏ. Ông cho rằng dự thảo nghị quyết của Liên Hợp Quốc đã bỏ qua nguyên nhân thực sự của tình hình hiện tại ở eo biển, đổ lỗi cho việc Mỹ sử dụng vũ lực và tấn công Iran.

Trước đó, một nghị quyết do Bahrain đề xuất, được Mỹ hậu thuẫn và được cho là mở đường cho các hành động quân sự hợp pháp chống lại Iran, đã thất bại vào tháng trước khi Nga và Trung Quốc phủ quyết tại Hội đồng Bảo an gồm 15 thành viên. Dự thảo mới này tránh đưa ra ngôn ngữ rõ ràng về việc cho phép sử dụng vũ lực, nhưng vẫn hoạt động theo Chương VII của Hiến chương Liên Hợp Quốc, cho phép Hội đồng Bảo an áp đặt các biện pháp từ trừng phạt đến hành động quân sự.

Washington được cho là hy vọng sẽ kết thúc nhanh các cuộc thảo luận giữa các thành viên Hội đồng Bảo an, với mục tiêu đưa ra dự thảo nghị quyết cuối cùng vào thứ Sáu và tổ chức bỏ phiếu vào đầu tuần tới, dù Nga và Trung Quốc vẫn đang xem xét một văn bản đối trọng.