Bộ tứ Quad chao đảo giữa lúc Mỹ tranh thủ Trung Quốc

Cuộc họp của các ngoại trưởng Ấn Độ, Nhật Bản, Australia và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tại New Delhi hôm thứ Ba (26/5) được các nhà phân tích mô tả là nỗ lực 'kiểm soát thiệt hại' khi Bộ tứ an ninh đối thoại (Quad) đang chao đảo giữa sự thay đổi chính sách của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump.

Theo các chuyên gia, liên minh này đã gặp khó khăn kể từ khi ông Trump nhậm chức nhiệm kỳ hai vào tháng 1/2025, khi Washington chuyển hướng ưu tiên từ khu vực châu Á-Thái Bình Dương sang Tây bán cầu và Trung Đông. Việc Mỹ điều động hạm đội từ châu Á sang Trung Đông kể từ cuộc chiến với Iran cùng Israel hồi tháng 2, cũng như chiến dịch quân sự 'Epic Fury' nhằm vào Iran từ ngày 28/2 đã tiêu tốn hơn nửa kho dự trữ vũ khí quan trọng của Mỹ, khiến các đồng minh châu Á lo ngại Washington có thể không còn khả năng bảo vệ họ.

Bên cạnh đó, sự hòa hoãn giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, đánh dấu bởi các thỏa thuận thương mại và chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của tổng thống Mỹ trong gần một thập kỷ, đã làm rung chuyển các nước thành viên Quad. Nhà phân tích Umi Ariga thuộc Viện Nghiên cứu Quốc tế Nhật Bản cho biết cuộc gặp của các ngoại trưởng lần này 'về cơ bản là kiểm soát thiệt hại'.

Bộ tứ, thành lập năm 2007 và được khôi phục năm 2017, vốn nhằm mục đích đối trọng với Trung Quốc, nhưng sự gắn kết đã lên xuống theo những ưu tiên thay đổi của Mỹ. Một hội nghị cấp cao dự kiến tại New Delhi hồi năm ngoái đã không thể tổ chức do căng thẳng ngoại giao. Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi từng mời ông Trump tham dự hội nghị thượng đỉnh vào tháng 6/2025, nhưng sau một năm, tổng thống Mỹ vẫn chưa đến và không có thời gian biểu rõ ràng.

Nhà phân tích Einar Tangen tại Bắc Kinh cho rằng chuyến thăm Ấn Độ của ông Rubio cho thấy sự lo lắng của Washington. Nếu Quad thực sự tự tin và liên kết chiến lược, việc trấn an sẽ không cần thiết. Ông nói: 'Từ góc nhìn của Bắc Kinh, chuyến đi của Rubio tiết lộ nỗi lo tiềm ẩn của Washington'.

Các nhà phân tích cũng chỉ ra vấn đề cấu trúc của Quad: thiếu hiệp ước chính thức, không có ban thư ký thường trực và không có cam kết phòng thủ chung ràng buộc. Sự vắng mặt lãnh đạo cấp cao khiến khối mất đi sự gắn kết chiến lược. Các sáng kiến như vaccine, công nghệ quan trọng và chuỗi cung ứng được đánh giá là 'hữu ích ở rìa, nhưng không thể che giấu sự thiếu hụt ý chí chính trị tập thể'.

Việc Mỹ tái bố trí lực lượng khỏi châu Á càng làm gia tăng lo ngại. Nhật Bản đã phản ứng bằng cách tăng ngân sách quốc phòng 9,4% cho năm tài khóa 2026, đạt 2% GDP sớm hai năm so với kế hoạch, đồng thời thắt chặt quan hệ đối tác an ninh với Australia, Philippines và Anh thông qua chương trình phát triển máy bay chiến đấu GCAP.

Trong khi đó, Trung Quốc đánh giá Quad từ một 'liên minh chống Trung Quốc thống nhất' tiềm tàng thành một liên kết không đồng đều, được giữ với nhau chủ yếu bởi mối lo ngại về Bắc Kinh hơn là sự thống nhất sâu sắc nội bộ. Bắc Kinh tin rằng Ấn Độ, Australia và Nhật Bản đang tự tính toán lại vị thế của mình giữa sự bất ổn của Washington.

Câu hỏi then chốt mà cuộc họp ngày thứ Ba không thể giải quyết, theo các nhà phân tích, là liệu Quad còn mục đích gì khi thành viên chủ chốt của nó đang tìm cách hòa giải với cường quốc mà nó được tạo ra để đối trọng.