Bộ Quốc phòng Mỹ mở cuộc điều tra nội bộ về các vụ không kích nhằm vào thuyền nghi ma túy

Cơ quan thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ (DoD OIG) vừa chính thức mở cuộc điều tra về các cuộc không kích của quân đội Mỹ nhằm vào các thuyền tình nghi vận chuyển ma túy ở vùng biển Caribe và phía đông Thái Bình Dương. Theo một bản ghi nhớ, cuộc điều tra sẽ tập trung vào việc liệu các chỉ huy quân sự có tuân thủ đúng quy trình sáu bước tiêu chuẩn trước khi phê duyệt và thực hiện các cuộc tấn công gây chết người hay không.

Cuộc điều tra bao trùm các chiến dịch do Bộ Tư lệnh Miền Nam Mỹ (SOUTHCOM) phụ trách, cơ quan chỉ huy các hoạt động quân sự của Mỹ trong khu vực và đặt trụ sở tại Doral, Florida. Bộ Quốc phòng Mỹ từ chối bình luận và SOUTHCOM cũng chưa phản hồi yêu cầu bình luận.

Chiến dịch mang tên “Southern Spear” – một chiến dịch quân sự đánh phá các thuyền tại biển Caribe – đã gây ra làn sóng phẫn nộ và những cáo buộc vi phạm luật pháp quốc tế. Chính quyền Tổng thống Donald Trump gọi đây là nỗ lực chống lại những kẻ buôn ma túy đến từ Mỹ Latinh. Tính đến nay, quân đội Mỹ đã thực hiện ít nhất 58 cuộc tấn công, khiến 193 người thiệt mạng, trong đó có 13 người mất tích và được cho là đã chết, theo số liệu từ tờ luật Just Security.

Chính quyền Trump khẳng định chiến dịch “hoàn toàn hợp pháp”. Hồi tháng 11 năm ngoái, người phát ngôn chính của Bộ Quốc phòng Sean Parnell tuyên bố: “Các hoạt động hiện tại của chúng ta ở Caribe là hợp pháp theo cả luật pháp Mỹ và luật pháp quốc tế, với mọi hành động hoàn toàn tuân thủ luật xung đột vũ trang.”

Tuy nhiên, nhiều tổ chức nhân quyền, giám sát và cơ quan quốc tế, bao gồm cả một hội đồng chuyên gia nhân quyền thuộc Liên Hợp Quốc, gọi các cuộc tấn công này là hành quyết ngoài vòng pháp luật và vi phạm luật pháp Mỹ lẫn quốc tế. Một cuộc điều tra chung do Trung tâm Báo chí Điều tra Mỹ Latinh công bố hồi đầu tháng đã xác định danh tính 13 trong số các nạn nhân, cho thấy họ đến từ những cộng đồng nghèo khổ nhất trong khu vực, không có mối liên hệ rõ ràng với các mạng lưới ma túy có tổ chức. Báo cáo mô tả các nạn nhân là lao động thời vụ, nhận việc trên thuyền vì tuyệt vọng, chứ không phải là những nhân vật có vai trò chủ chốt trong buôn bán ma túy.

Giám đốc trung tâm này, bà María Teresa Ronderos, nói: “Mỹ không tiêu diệt được Pablo Escobar hay El Chapo nào cả. Các cuộc tấn công thực chất đang nhắm vào những người trẻ sống trong điều kiện bấp bênh.” Gia đình của một số nạn nhân đã kiện chính phủ Mỹ, cáo buộc tấn công là bất hợp pháp.

Những nỗ lực của phe Dân chủ tại Quốc hội Mỹ nhằm kiểm soát chiến dịch chết người này đều thất bại. Hồi tháng 10, một nghị quyết của các thượng nghị sĩ Adam Schiff (California) và Tim Kaine (Virginia) nhằm ngăn chính quyền tiến hành thêm các cuộc tấn công nếu không được Quốc hội phê chuẩn đã bị bác tại Thượng viện với tỷ lệ 51-48. Thượng viện do phe Cộng hòa kiểm soát hai lần bác các nghị quyết hạn chế thẩm quyền của chính quyền trong việc tiếp tục hành động quân sự.

Tháng 12 năm ngoái, Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Thượng viện Roger Wicker (Cộng hòa, Mississippi) cho biết ủy ban của ông không tìm thấy “bằng chứng về tội ác chiến tranh” sau khi tự xem xét các cuộc tấn công. Tháng 3 năm nay, hai hạ nghị sĩ Dân chủ Joaquin Castro và Sara Jacobs đã viết thư ủng hộ cuộc điều tra của Ủy ban Nhân quyền Liên Mỹ về tính hợp pháp của các cuộc tấn công.

Phản ứng quốc tế cũng rất gay gắt. Bộ trưởng Ngoại giao Pháp Jean-Noël Barrot phát biểu tại cuộc họp G7 hồi tháng 11 năm ngoái rằng các cuộc tấn công vi phạm luật pháp quốc tế và có nguy cơ gây bất ổn khu vực. Tổng thống Colombia Gustavo Petro đã lên tiếng tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc hồi tháng 9, kêu gọi mở thủ tục hình sự chống lại ông Donald Trump liên quan đến chiến dịch.

Văn phòng thanh tra của Bộ Quốc phòng Mỹ sẽ tiến hành xem xét tại Lầu Năm Góc và trụ sở Bộ Tư lệnh Miền Nam Mỹ. Các quan chức cấp cao được yêu cầu chỉ định đầu mối liên lạc trong vòng 5 ngày. Lý do kích hoạt cuộc điều tra hiện chưa được tiết lộ, và thời điểm công bố kết quả cũng chưa được ấn định.