Bờ Biển Ngà thận trọng trước nguy cơ thánh chiến ở phía Bắc, 10 năm sau vụ tấn công lớn

Ngày 13/3/2016, ba tay súng xả súng vào ba khách sạn gần nhau trên bãi biển tại thị trấn lịch sử Grand Bassam, cách Abidjan 25 dặm về phía đông. Vụ tấn công kéo dài 45 phút khiến 19 người thiệt mạng, trong đó có 9 người nước ngoài, gây chấn động toàn quốc. Tổ chức Al-Qaida ở Maghreb Hồi giáo (AQIM) nhận trách nhiệm, tuyên bố đây là hành động trả đũa việc Bờ Biển Ngà bắt giữ các thành viên của chúng và giao cho Mali. Mãi đến tháng 12/2022, một tòa án ở Abidjan mới tuyên án tử hình 11 người, trong đó có 7 người vắng mặt, vì liên quan đến vụ tấn công.

Bộ trưởng Quốc phòng Téné Birahima Ouattara tuyên bố tại lễ kỷ niệm 10 năm vụ tấn công vào tháng 3 vừa qua: “Lực lượng của chúng tôi đã tăng cường cảnh giác tác chiến để đảm bảo những thảm kịch như vậy không bao giờ xảy ra nữa.” Grand Bassam, di sản thế giới của UNESCO và là thủ đô đầu tiên của đất nước, hiện nằm trong hành trình tương đối yên bình khoảng ba giờ lái xe đến biên giới Ghana, với các thị trấn nghỉ dưỡng phục vụ người dân và du khách.

Tuy nhiên, ở phía bắc, dọc biên giới với Mali và Burkina Faso, mối đe dọa thánh chiến vẫn âm ỉ. Cả hai quốc gia láng giềng đều đã trục xuất quân đội Pháp và Mỹ trong những năm gần đây sau các cuộc đảo chính quân sự, chuyển hướng sang hợp tác chặt chẽ hơn với Nga. Bờ Biển Ngà, đồng minh phương Tây quan trọng trong chống nổi dậy tại khu vực, đóng vai trò là quốc gia đệm giữa Vịnh Guinea và trung tâm Sahel. Bạo lực ở các nước láng giềng đã đẩy hàng nghìn người tị nạn vào phía bắc nước này.

Tại thời điểm vụ tấn công năm 2016, cuộc nổi dậy mới bắt đầu nổi lên ở Burkina Faso như một sự lan tràn từ Mali. Các vụ khủng bố liên quan đến thánh chiến ở ven biển Tây Phi đã tăng gần gấp ba khi các nhóm vũ trang phi nhà nước gia tăng. Các đội hình quân sự và nhân viên an ninh trong khu vực liên tục bị nhắm mục tiêu bởi tổ chức Jama’at Nusrat ul-Islam wa al-Muslimin (JNIM) liên kết với Al-Qaida, vốn đã hấp thụ AQIM. Tháng 6/2020, Katiba Macina, một nhóm khác trong liên minh JNIM, đã giết 14 binh sĩ Bờ Biển Ngà tại làng Kafolo gần biên giới Burkina Faso.

Héni Nsaibia, nhà phân tích cấp cao về Tây Phi tại tổ chức giám sát xung đột Acled, cho biết các nhóm này đang bắt đầu sử dụng các chiến thuật tinh vi hơn, thành thạo trong các cuộc tấn công phức tạp tại khu vực hiện là “khu vực hoạt động của chủ nghĩa quân phiệt Hồi giáo sôi động nhất thế giới”. Ông nói thêm: “Việc JNIM sử dụng máy bay không người lái vũ trang đã tăng nhanh từ dưới 10 cuộc tấn công được ghi nhận vào năm 2024 lên khoảng 80 cuộc vào năm 2025.”

Kể từ vụ tấn công ở Kafolo, số lượng cảnh sát và hiến binh được tuyển dụng ở phía bắc Bờ Biển Ngà đã tăng hơn gấp đôi. Năm năm trước, một học viện chống khủng bố do EU hậu thuẫn đã mở cửa tại Jacqueville, thị trấn biển phía tây Abidjan, nơi các đơn vị tinh nhuệ được huấn luyện để đối phó với mối đe dọa đang thay đổi. Người phát ngôn chính phủ Bờ Biển Ngà không trả lời các câu hỏi về tình trạng đàm phán liên quan đến căn cứ máy bay không người lái của Mỹ hoặc quân đội Mỹ chia sẻ căn cứ không quân hiện có với đối tác Bờ Biển Ngà.

Được hỗ trợ bởi nguồn tài trợ phát triển quốc tế, nhà nước cũng đang hoạt động tại các làng biên giới xa xôi ở phía bắc: xây trường tiểu học, triển khai phòng khám y tế lưu động và tài trợ các khoản vay vi mô nghề nghiệp cho nông dân trẻ trồng điều, những người có thể bị cám dỗ bởi những lời hứa tài chính từ các nhóm chiến binh. Tuy nhiên, những khu rừng rậm và biên giới lỏng lẻo vẫn là mối lo ngại. Người phát ngôn chính phủ cũng không trả lời các câu hỏi về hợp tác chống nổi dậy trong khu vực và quốc tế.

Ở Grand Bassam, ba khách sạn đã đóng cửa. Gần đó, Rose Ebirim vẫn tiếp tục các hoạt động nâng cao nhận thức về ô nhiễm bãi biển và lễ hội reggae hiện đã bước sang năm thứ sáu. Cô nói: “Tôi bận rộn với những hoạt động đó. Sau 10 năm, tôi bắt đầu ổn định lại cuộc sống của mình.”