Binh sĩ Nga tìm cách trốn nghĩa vụ quân sự tại Ukraine
Mansur Mirovalev
Tình trạng đào ngũ trong quân đội Nga tại Ukraine đang trở nên nghiêm trọng khi ít nhất 50.000 binh sĩ đã rời bỏ hàng ngũ kể từ năm 2022. Nhiều người bị dụ ký hợp đồng quân sự trá hình hoặc ép buộc nhập ngũ, sau đó tìm cách trốn chạy với sự hỗ trợ từ các nhóm hoạt động.
Các số liệu độc lập cho thấy hàng chục nghìn binh sĩ Nga đã đào ngũ hoặc từ chối tham chiến tại Ukraine kể từ năm 2022, trong bối cảnh Matxcơva đẩy mạnh chiến dịch tuyển quân bằng nhiều hình thức khác nhau.
Oleg, 24 tuổi, đến từ thành phố Ufa (miền Tây nước Nga), cho biết anh tưởng mình đăng ký làm bảo vệ tại nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia ở vùng Ukraine bị chiếm đóng. Với mức lương 200.000 rúp (khoảng 2.660 USD), anh lên tàu từ Matxcơva tới văn phòng tuyển quân ở Ryazan vào tháng 12. Anh ký hợp đồng vào lúc 23h đêm vì 'vội vã, không đọc, không hiểu', và sau đó mới biết mình đã ký vào phụ lục trở thành lính lái drone.
Oleg, hiện đã đào ngũ và rời khỏi Nga, giấu tên và vị trí vì lý do an ninh.
Cuộc khủng hoảng đào ngũ
Điện Kremlin không công bố số liệu về binh sĩ đào ngũ. Tuy nhiên, hãng tin độc lập Mediazona hồi tháng 6 đưa tin gần 21.000 quân nhân Nga bị kết án vì từ chối phục vụ. Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc hồi tháng 9 cho biết ít nhất 50.000 binh sĩ Nga, tương đương khoảng 10% lực lượng chiến đấu tại Ukraine, đã đào ngũ kể từ năm 2022.
Ít nhất 3.000 binh sĩ, trong đó có Oleg, đã đào ngũ với sự giúp đỡ của nhóm có tên 'Idite Lesom' (nghĩa đen là 'đi xuyên rừng').
Áp lực và lừa dối
Oleg cho biết sau khi thất bại trong bài kiểm tra lái drone, anh bị điều đi làm lái xe. Trong ba tháng huấn luyện, phần lớn thời gian anh 'ngồi trên ghế đẩu'. Đến tháng 3, anh được đưa tới vùng Voronezh, giáp biên giới Ukraine. Anh kể mình 'mất kiểm soát cảm xúc và thể chất', bắt đầu rạch tay.
Người phát ngôn của nhóm Idite Lesom, Ivan Chuvilyaev, cho biết 60% người đào ngũ ở lại Nga sống ẩn danh, tắt thẻ ngân hàng và SIM. Số còn lại rời khỏi Nga.
Oleg đã trốn qua Belarus sang Armenia, hiện đang chờ thị thực nhân đạo vào một nước EU.
Khủng hoảng ở Ukraine
Tình trạng đào ngũ tại Ukraine thậm chí còn trầm trọng hơn. Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fyodorov cho biết hồi tháng 1 hơn 200.000 binh sĩ, tương đương hơn 20% quân nhân đang tại ngũ, đã vắng mặt trái phép hoặc đào ngũ, và hơn 2 triệu người đang trốn nghĩa vụ quân sự.
Chuyên gia Nikolay Mitrokhin từ Đại học Bremen (Đức) nhận định: 'Đối với lực lượng Ukraine, đây là một cuộc khủng hoảng thực sự, còn với quân đội Nga thì không'. Ông cho rằng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy có thể bị người dân nhớ đến vì 'hệ thống tuyển quân tham nhũng và vụng về'.
Người đào ngũ Ukraine thường viện lý do bị đối xử tệ, điều kiện tồi tệ và luân chuyển quân chậm. Hồi giữa tháng 4, các sĩ quan của Lữ đoàn Cơ giới số 14 bị sa thải sau khi xuất hiện hình ảnh binh sĩ suy kiệt vì đói, phải uống tuyết tan để sống suốt một năm tại tiền tuyến gần Kupiansk.
Olena, 29 tuổi, mẹ của hai con, kể chồng cô đã bỏ trốn khỏi quân đội hồi tháng 2 sau tám tháng phục vụ vì bạn anh bị giết sau khi nhận lệnh 'tự sát' từ một sĩ quan chỉ huy. 'Anh ấy không muốn chết vô ích', cô nói.
