Biểu tình học sinh Albania: 'Điểm sôi' của bất mãn bị dồn nén

Các cuộc biểu tình của học sinh, sinh viên Albania phản đối điều kiện giáo dục tồi tệ đã bước sang ngày thứ ba tại thủ đô Tirana, trong khi Thủ tướng Edi Rama khẳng định sẽ không từ chức. Người biểu tình kêu gọi ông Rama rời ghế, với nhiều cuộc đụng độ bạo lực kể từ thứ Ba.

Theo các báo cáo, người biểu tình đã phóng hỏa một số tòa nhà trong thành phố, gồm văn phòng thủ tướng, các tòa nhà bộ và chi nhánh một số ngân hàng. Hàng chục cảnh sát và người biểu tình bị thương trong lúc lực lượng chức năng dùng vòi rồng và hơi cay để giải tán đám đông.

“Những gì bạn đang thấy là điểm sôi của những bất mãn bị dồn nén suốt nhiều tháng,” nhà báo Albania Arlis Alikaj nói với Al Jazeera.

Sinh viên đã phàn nàn trong nhiều tháng về chi phí giáo dục cao và triển vọng việc làm hạn chế sau khi tốt nghiệp. Giáo sư, nhà nghiên cứu Afrim Krasniqi tại Viện Nghiên cứu Chính trị ở Tirana, nói với Al Jazeera rằng sinh viên và người trẻ đã biểu tình ôn hòa gần ba tháng, “song các yêu cầu của họ phần lớn bị phớt lờ, trong khi chính phủ thường phản ứng bằng các chiến dịch bôi nhọ thay vì đối thoại thực chất”.

Ông nói thêm rằng tình trạng leo thang hiện nay phản ánh “sự thất vọng không chỉ với chính phủ, mà còn với sự thiếu trách nhiệm và thiếu phản hồi của các thể chế”.

Các cuộc biểu tình là một trong những làn sóng bất mãn công chúng nghiêm trọng nhất nhằm vào ông Rama, người giành nhiệm kỳ thứ tư hồi tháng 5/2026 nhưng từ đó đối mặt với sự giận dữ của công chúng liên quan các cáo buộc tham nhũng của quan chức cấp cao.

Bất ổn ở Tirana diễn ra cùng lúc với làn sóng biểu tình của học sinh trên khắp châu Âu. Tại Pháp, học sinh trung học đã biểu tình và phong tỏa trường học trong nhiều tuần, yêu cầu thêm giáo viên và cơ sở học tập tốt hơn. Họ cảnh báo tình trạng trường sở xuống cấp và lớp học quá tải đang làm suy giảm chất lượng giáo dục.

Các cuộc biểu tình chống chính phủ Rama bắt đầu vài tháng trước, được thúc đẩy bởi kế hoạch xây một khu nghỉ dưỡng sang trọng dọc bờ biển phía nam phần lớn còn nguyên sơ của Albania. Jared Kushner, con rể Tổng thống Mỹ Donald Trump, có tham gia dự án này.

Truyền thông địa phương đưa tin các cuộc biểu tình đã lan từ Tirana đến các trường đại học ở Elbasan và Shkoder trong ngày thứ Tư.

Albania thuộc nhóm nền kinh tế Balkan phương Tây đang tìm cách bắt kịp mức sống châu Âu. Tuy nhiên, khoảng cách với mức trung bình của Liên minh châu Âu vẫn rõ rệt ở sức mua, tiền lương, năng suất và chất lượng dịch vụ công. Dù có tiến bộ kinh tế, nước này vẫn đối mặt các thách thức như di cư, bất bình đẳng vùng miền và nhu cầu về thể chế mạnh hơn cùng pháp quyền.

Sau Montenegro, Albania nổi bật là một trong những nước đạt tiến độ nhiều nhất hướng tới tư cách thành viên đầy đủ của EU. Tuy nhiên, đằng sau các tuyên bố chính trị lạc quan, sự thất vọng đang gia tăng trong người dân về tốc độ hội nhập châu Âu chậm chạp và thiếu cải thiện thực chất trong đời sống hằng ngày.

Trong khi các nhóm đối lập tìm cách ủng hộ người biểu tình và tận dụng thời điểm để củng cố vị thế, ông Alikaj nói các cuộc biểu tình đang được dẫn dắt bởi người trẻ và sinh viên đòi thay đổi mang tính hệ thống.

Hôm thứ Năm, ông Rama - người giữ chức thủ tướng từ năm 2013 - nói với Reuters: “Về các kêu gọi tôi từ chức, chính phủ thay đổi qua bầu cử dân chủ. Năm ngoái, chúng ta đã có bầu cử, không phải một cuộc cách mạng.”

Ông Sokol Lleshi, giảng viên Đại học New York Tirana chuyên về khoa học chính trị và quan hệ quốc tế, nói thay đổi xã hội có khả năng xuất phát từ một liên minh rộng hơn gồm các nhóm xã hội khác nhau, thay vì huy động đông đảo giới hạn ở sinh viên đại học và học sinh trung học.

“Việc giới tinh hoa rời bỏ tầng lớp lãnh đạo cầm quyền hiện tại có thể mở ra phương tiện thể chế để chuyển sự bất mãn hay oán giận của xã hội thành thay đổi chính trị và chính sách. Tuy nhiên, cuộc biểu tình sinh viên hiện nay dường như không lặp lại phong trào quần chúng tháng 12/2018 của sinh viên đại học và các tác động của nó,” ông Lleshi nói.

Các cuộc biểu tình sinh viên làm rung chuyển Albania tháng 12/2018 bắt đầu từ chi phí giáo dục tăng, buộc ông Rama phải cách chức tám bộ trưởng trong đợt cải tổ nội các và công bố một gói biện pháp mang tên “Hiệp ước vì Đại học”. Tuy nhiên, một số yêu cầu của sinh viên vẫn chưa được đáp ứng.

Ông Lleshi rút ra một số kết luận tích cực hơn từ kinh nghiệm bất ổn xã hội trước đây của Albania. Ông nói xã hội Albania phân cực và bất bình đẳng, “với các thể chế chính trị trung gian bị rỗng ruột”, nhưng di sản của bất ổn và đối đầu chính trị sẽ là “lời cảnh báo để tránh mất ổn định”.