Mỹ cân nhắc dùng 'mẹ của mọi loại bom' nhắm vào Iran

Theo các quan chức Mỹ được CNN dẫn lời, Washington đã xây dựng kế hoạch không kích hạ tầng năng lượng và các cơ sở hạt nhân của Iran bằng loại bom phi hạt nhân lớn nhất trong kho vũ khí, nếu Tổng thống Donald Trump ra lệnh nối lại các hoạt động quân sự.

Loại bom được đề cập là GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast Bomb (MOAB), thường được gọi là “mẹ của mọi loại bom”. Giới chuyên gia nhận định việc triển khai vũ khí này có thể làm xung đột leo thang đáng kể, đúng vào thời điểm giao tranh đang tạm lắng.

Đáng chú ý, ngay trong nội bộ chính quyền Trump cũng xuất hiện hoài nghi về hiệu quả thực tế của phương án này. Các quan chức am hiểu thảo luận về kế hoạch quân sự nói với CNN và Al Jazeera rằng triển khai MOAB khó có thể giúp Mỹ đạt các mục tiêu chiến lược đã tuyên bố, trong đó có việc phá hủy năng lực hạt nhân của Iran.

Chuyên gia quân sự có trụ sở tại Brussels, Elijah Magnier, nói với Al Jazeera rằng dùng MOAB thậm chí không bảo đảm phá hủy được các cơ sở hạt nhân nằm sâu dưới lòng đất của Iran, và một cuộc không kích như vậy nhiều khả năng chỉ mang tính “sân khấu chính trị”.

MOAB là gì?

GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast Bomb là loại bom cỡ lớn chứa khoảng 8.500 kg (tương đương 18.000 pound, hay 8,5 tấn) chất nổ mạnh. Toàn bộ quả bom nặng 9.800 kg (21.605 pound, gần 10 tấn) - tương đương trọng lượng của bốn chiếc xe sedan - và dài hơn 9 mét (khoảng 30 feet), ngang một chiếc du thuyền nhỏ.

MOAB thường được thả từ máy bay vận tải Lockheed C-130 Hercules vì kích thước quá lớn để lắp vào máy bay ném bom tàng hình. Quả bom được sản xuất lần đầu trong giai đoạn 2002-2003 và đã trải qua 12 lần thử kích nổ.

Tên gọi của nó lấy cảm hứng từ phát ngôn của cựu Tổng thống Iraq Saddam Hussein trong Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, khi ông nói về “mẹ của mọi trận chiến”.

Mỹ mới chỉ triển khai MOAB một lần duy nhất, trong cuộc không kích năm 2017 nhắm vào một tổ hợp hang động và đường hầm của nhánh Khorasan thuộc tổ chức ISIL (ISIS) tại Afghanistan. Giới chức Afghanistan khi đó tuyên bố 94 tay súng ISKP thiệt mạng và không có thường dân bị thương, song có những báo cáo chưa được xác nhận về thương vong dân sự cùng nhiều ngôi nhà bị phá hủy.

Sức công phá đến đâu?

Được thiết kế để phát nổ ở độ cao vài feet so với mặt đất, MOAB tạo ra những luồng lửa sát thương khi kích nổ và được chế tạo nhằm thổi bay công trình, cửa hang cùng các kết cấu bề mặt cứng khác.

“Mục đích của nó là tạo ra một luồng xung kích cực mạnh trên một diện tích bề mặt,” ông Magnier nói.

Chuyên gia quân sự, Đại tá Nidal Abu Zeid, nói với Al Jazeera rằng quả bom không cần va chạm để kích nổ, và sức nổ khổng lồ của nó sẽ phá hủy mọi thứ trên mặt đất trong bán kính 1 km (0,6 dặm).

Theo ông Abu Zeid, nhiều khả năng Mỹ sẽ nhắm dùng MOAB chứa chất nổ mạnh để phá hủy hoàn toàn các vị trí lực lượng mặt đất của Iran trên mặt đất, đồng thời tìm cách tiếp cận các cơ sở ngầm, trong đó có Pickaxe Mountain - mục tiêu mà ông Trump từng đe dọa tấn công.

Tuy nhiên, ông Magnier cho rằng bán kính và mức độ hủy diệt của quả bom phụ thuộc rất nhiều vào địa hình triển khai và mật độ dân cư khu vực. Ông nói thêm rằng nó có thể không đặc biệt hiệu quả với các mục tiêu bị chôn sâu dưới lòng đất.

Một số cơ sở hạt nhân của Iran mà Mỹ có thể muốn nhắm tới, như tổ hợp Fordow và một cơ sở đang xây dựng tại Pickaxe Mountain, được gia cố kiên cố và nằm sâu dưới lòng đất.

“Lượng thuốc nổ lớn của nó có thể tạo ra hiệu ứng xung kích tàn phá đối với người, thiết bị và những kết cấu dễ tổn thương lộ thiên,” ông Magnier nói, song nhấn mạnh: “Chiến dịch ở Afghanistan cho thấy ứng dụng dự kiến của nó nhắm vào một vị trí hang và đường hầm; nó không chứng minh khả năng phá hủy mọi loại công trình ngầm.”

Dù sức nổ có thể lan tới dưới mặt đất, MOAB không được thiết kế chuyên để xuyên qua bê tông dày hay đá núi theo cách của một quả bom “xuyên boong-ke”. Loại xuyên boong-ke mạnh nhất của quân đội Mỹ là GBU-57 Massive Ordnance Penetrator, nặng khoảng 30.000 pound (13.600 kg), gồm đầu đạn 2.700 kg (6.000 pound). Đây là bom dẫn đường chính xác làm bằng thép độ bền cao, được chế tạo để xuyên sâu tới 200 feet (61 mét) dưới lòng đất trước khi phát nổ.

Mỹ có thực sự dùng MOAB?

Bên cạnh việc không bảo đảm đánh trúng hiệu quả các mục tiêu ngầm, ông Magnier nói với Al Jazeera rằng việc triển khai máy bay cần thiết tại những khu vực có cơ sở hạt nhân cũng có thể gặp khó khăn. Những máy bay ném bom tàng hình phù hợp hơn với địa hình này lại không thể mang loại bom có kích thước như vậy.

Theo ông, việc sử dụng quả bom còn có thể phá hủy hạ tầng mà không buộc Iran nhượng bộ bất cứ điều gì. Ông lưu ý việc triển khai nó có nguy cơ biến “một sự kiện ngoạn mục” thành sự kiện cuối cùng chỉ mang lại ít kết quả chính trị cho Washington.

“Câu hỏi tôi đặt ra cho bất kỳ chỉ huy nào ủng hộ sử dụng nó rất đơn giản: Vũ khí này sẽ làm được điều gì mà một vũ khí sẵn có khác không thể, và kết quả đó sẽ thúc đẩy một giải pháp chính trị khả thi như thế nào?,” ông Magnier nói.

“Nếu câu trả lời xoay quanh màn trình diễn của vụ nổ, thì đề xuất này mạnh về tính sân khấu chính trị hơn là chiến lược quân sự,” ông nói thêm.

CNN đưa tin trong các cuộc thảo luận kín, ông Trump đang tìm kiếm một cách kết thúc cuộc chiến mang tính “dứt khoát” để chứng minh Washington chưa từng bị đánh bại.

Iran có thể phản ứng thế nào?

Giới chuyên gia nhận định một cuộc không kích bằng MOAB nhiều khả năng sẽ châm ngòi phản ứng lớn từ Iran, cảnh báo Tehran thậm chí có thể tấn công vào các nước láng giềng đang đặt tài sản quân sự của Mỹ.

Suốt nhiều tháng qua, các quan chức an ninh Iran đã đưa ra bình luận về khả năng tấn công những nước như Kuwait để bắt lính Mỹ và buộc Washington đầu hàng.

Hồi tháng 5, trong một giai đoạn tạm lắng giao tranh, Kuwait cáo buộc các thủy thủ thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) xâm nhập đảo Bubiyan, dẫn tới một cuộc đấu súng giữa lực lượng hai nước. Một người Kuwait bị thương và bốn binh sĩ Iran bị bắt. Iran phủ nhận việc xâm nhập đảo, nói rằng hệ thống định vị của binh sĩ gặp trục trặc.

Hôm thứ Ba, cố vấn an ninh của IRGC, Mohammad Reza Naghdi, cảnh báo Iran có thể bắt binh sĩ nếu Washington phát động tấn công trên bộ, dù giới chuyên gia quân sự từ lâu đã gạt bỏ các đe dọa xâm lược trước đó của ông Trump do địa hình đồi núi của Iran.

“Nếu Mỹ phát động một cuộc tấn công trên bộ, sẽ có nhiều binh sĩ của họ bị bắt đến mức họ buộc phải giương cờ trắng,” ông nói.

Giới chuyên gia cho rằng Iran đang chuẩn bị cho một vòng chiến tranh mới bằng cách tích trữ vũ khí, gia cố các địa điểm hạt nhân và phòng thủ then chốt, đồng thời tập hợp các lực lượng ủng hộ.

Trong một chương trình phát sóng hôm Chủ nhật, Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia Iran, Mohsen Rezaei, đe dọa Tehran sẽ tấn công hạ tầng kỹ thuật số khu vực, gồm cáp viễn thông, trung tâm dữ liệu và cơ sở trí tuệ nhân tạo tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất cùng nhiều nơi khác, nếu các cuộc không kích của Mỹ tiếp diễn.