Bầu cử thống đốc Osun: Tín hiệu sớm cho cuộc đua tổng thống Nigeria 2027

Osogbo, Nigeria – Hôm thứ Bảy (15/2), cử tri bang Osun, miền Tây Nam Nigeria, sẽ đi bỏ phiếu bầu thống đốc mới. Về hình thức, đây là cuộc cạnh tranh để lãnh đạo một bang có khoảng 4,7 triệu dân. Tuy nhiên, đối với giới chính trị Nigeria, cuộc bầu cử này mang một câu hỏi lớn hơn: Kết quả có thể hé lộ điều gì về các liên minh, lòng trung thành của cử tri và bộ máy chính trị có thể định hình cuộc bầu cử tổng thống năm 2027?

Osun tổ chức bầu cử ngoài chu kỳ, nghĩa là thống đốc bang được bầu riêng biệt với tổng thống và Quốc hội. Với cuộc tổng tuyển cử tiếp theo dự kiến vào năm 2027, Osun được coi là một trong những bài kiểm tra lớn cuối cùng trước cuộc bỏ phiếu toàn quốc.

Kết quả sẽ không dự đoán được ai thắng cử tổng thống, nhưng có thể đưa ra dấu hiệu ban đầu về việc liệu ảnh hưởng chính trị của Tổng thống Bola Tinubu ở khu vực Tây Nam có còn chuyển hóa thành phiếu bầu hay không.

Nhiều đảng tham gia tranh cử, nhưng cuộc đua tập trung chủ yếu vào ba ứng cử viên: đương kim thống đốc Ademola Adeleke, người thắng cử năm 2022 dưới sự bảo trợ của Đảng Dân chủ Nhân dân (PDP) và nay tái tranh cử với tư cách đại diện Đảng Accord; ông Bola Oyebamiji của đảng cầm quyền Đại hội Toàn thể Tiến bộ (APC); và ông Najeem Folasayo Salaam của Đảng Đại hội Dân chủ châu Phi (ADC).

Vì sao Osun quan trọng với ông Tinubu

Sự nghiệp chính trị của ông Tinubu được xây dựng tại Lagos lân cận, nhưng gốc gác gia đình ông ở Osun. Người anh họ của ông, Adegboyega Oyetola, từng giữ chức thống đốc bang từ 2018 đến 2022 trước khi thất bại trước ông Adeleke.

Do đó, chiến thắng của đảng APC dưới trướng ông Tinubu sẽ không chỉ là sự thay đổi thống đốc thông thường. Nó cho phép đảng này giành lại một bang đã mất vào năm 2022 và củng cố vị thế tại khu vực trọng yếu đối với quyền lực chính trị của tổng thống.

APC cũng đã mở rộng tầm ảnh hưởng trên khắp Nigeria thông qua một loạt vụ đào tẩu chính trị khi các thống đốc và chính trị gia cấp cao ngả về phía đảng cầm quyền.

Osun đưa ra một bài kiểm tra khác, nơi APC phải giành phiếu bầu thay vì chỉ đơn thuần thu hút chính trị gia. Một chiến thắng rõ ràng sẽ củng cố lập luận rằng Tây Nam vẫn là căn cứ địa tin cậy của ông Tinubu trước năm 2027.

Trong khi đó, nếu thất bại, điều đó không có nghĩa ông Tinubu mất khu vực Tây Nam, nhưng sẽ thách thức giả định rằng các vụ đào tẩu chính trị và liên minh giới tinh hoa tự động chuyển thành sự ủng hộ của cử tri.

Không chỉ là cuộc trưng cầu về ông Tinubu

Với nhiều cử tri Osun, cuộc bầu cử này không chủ yếu xoay quanh tương lai chính trị của ông Tinubu.

Các cuộc bầu cử thống đốc thường phụ thuộc vào các vấn đề địa phương, như đường sá, dịch vụ công, việc làm, nông nghiệp, hạ tầng và thành quả của chính quyền bang.

Khi ông Adeleke tìm cách bảo vệ thành tích của mình, ông Oyebamiji hứa hẹn sự thay đổi còn ông Salaam giới thiệu ADC như một lựa chọn thay thế.

Bối cảnh địa phương đó rất quan trọng. Một cử tri quyết định liệu chính quyền bang có làm tròn trách nhiệm hay không có thể ít quan tâm đến những tính toán ở Abuja về năm 2027. Nhưng các chính trị gia quốc gia sẽ đọc kết quả theo cách khác.

Chính trị gia có thể dẫn theo cử tri của họ?

Một trong những câu hỏi đáng chú ý nhất là liệu ảnh hưởng chính trị có đi theo các chính trị gia khi họ đổi đảng hay không.

Hệ thống đảng phái ở Nigeria rất linh hoạt, với tính cách cá nhân, mạng lưới quan hệ và cơ cấu chính trị địa phương thường quan trọng hơn hệ tư tưởng. Khi PDP gặp chia rẽ nội bộ, các chính trị gia đã chuyển sang các nền tảng khác trong khi APC tiếp tục thu hút người đào tẩu.

Cuộc bầu cử Osun có thể đưa ra một phép thử hữu ích về việc liệu các chính trị gia đó có thể mang theo cử tri của họ hay không.

Luật sư Damola A Seriki, cựu sinh viên Trường Kinh tế London, nói với Al Jazeera rằng điều này có thể quan trọng hơn chính chức vụ thống đốc.

“Chức thống đốc Osun khó có thể tự nó quyết định kết quả bầu cử tổng thống 2027. Ý nghĩa lớn hơn của nó có thể nằm ở việc kết quả cho thấy sức mạnh của các cơ cấu chính trị đằng sau các ghế Quốc hội của bang,” ông Seriki nói.

“Câu hỏi then chốt, theo tôi, là liệu các nhà lập pháp đã chuyển đổi nền tảng chính trị có thể giữ được ghế của họ mà không có bộ máy chính trị của thống đốc hậu thuẫn hay không.”

Cơ cấu của Quốc hội rất quan trọng vì nó ảnh hưởng đến việc tổng thống có thể thông qua ngân sách và luật pháp dễ dàng như thế nào.

Nếu các chính trị gia đào tẩu giữ được ghế, điều đó cho thấy các cơ cấu chính trị có thể đi cùng họ. Nếu họ thua, điều đó có thể cho thấy cử tri ít trung thành với chính trị gia hơn những gì các vụ đào tẩu thể hiện.

Câu hỏi đó cũng quan trọng với ADC. Đảng này đang tìm cách biến sự tái tổ chức phe đối lập đang lên thành một lực lượng bầu cử, khiến màn trình diễn của ông Salaam trở thành phép thử về việc liệu đà chính trị có thể chuyển thành phiếu bầu ở cấp bang hay không.

Phép thử ở Tây Nam

Kết quả cũng có thể ảnh hưởng đến các tính toán về vị thế của ông Tinubu ngoài căn cứ địa truyền thống.

Các cuộc bầu cử tổng thống Nigeria chịu ảnh hưởng mạnh từ liên minh khu vực. Ông Tinubu đã đối mặt với rạn nứt ở một phần phía Bắc, bao gồm việc cựu Thống đốc Kaduna Nasir El-Rufai, từng là đồng minh quan trọng ở phía Bắc, rời khỏi APC.

“Nếu Tây Nam, khu vực đáng tin cậy nhất của ông Tinubu, mang lại kết quả hỗn hợp hoặc thất bại ở Osun, các chiến lược gia tranh cử của ông có ít dư địa hơn để bù đắp cho các vụ đào tẩu ở phía Bắc,” một nhà phân tích chính trị từ bang Osun nói với Al Jazeera với điều kiện giấu tên do căng thẳng xung quanh cuộc bầu cử.

“Nếu Tây Nam giữ vững, điều đó mua cho ông ấy thời gian để xử lý các vấn đề của phía Bắc mà không hoảng loạn,” nhà phân tích nói.

Điều đó không có nghĩa Osun sẽ quyết định triển vọng của ông Tinubu vào năm 2027. Ý nghĩa của kết quả nằm ở cách các chính trị gia diễn giải nó như một tín hiệu về nơi tổng thống còn mạnh và nơi liên minh của ông có thể dễ bị tổn thương.

Giới hạn của tín hiệu

Chiến thắng của APC sẽ tạo ra câu chuyện về đà thắng thế mạnh cho đảng cầm quyền. Chiến thắng của phe đối lập sẽ cho phép các đối thủ lập luận rằng ông Tinubu có thể bị thách thức ngay cả ở Tây Nam.

Nhưng không kết quả nào nên được coi là cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc.

Ikemesit Effiong, đối tác quản lý tại công ty tư vấn rủi ro chính trị SBM Intelligence có trụ sở tại Lagos, nói với Al Jazeera rằng Osun quan trọng vì đây là cuộc bầu cử thống đốc ngoài chu kỳ lớn cuối cùng trước cuộc tổng tuyển cử 2027.

“Osun hữu ích như một chỉ báo về hướng đi, nhưng sẽ không phải là phán quyết cho năm 2027,” ông Effiong nói. “Là cuộc bỏ phiếu ngoài chu kỳ lớn cuối cùng trước 2027, đây là phép thử quan trọng về mức độ sẵn sàng của Ủy ban Bầu cử Quốc gia độc lập (INEC), phép thử cho đà thắng của APC cầm quyền và thước đo tâm lý cử tri tại khu vực Tây Nam chiến lược.”

Tuy nhiên, ông Effiong cảnh báo không nên coi kết quả là thước đo trực tiếp cho tâm lý toàn quốc: “Bối cảnh là tất cả. Các cuộc bầu cử thống đốc thường xoay quanh các vấn đề địa phương, bao gồm sức hút của ứng cử viên và việc điều hành bang, thay vì các cuộc khủng hoảng kinh tế và an ninh quốc gia sẽ định hình năm 2027.”