Bầu cử sơ bộ tại Mỹ: Ngày bận rộn nhất ở 6 bang, định hình cuộc đua giữa nhiệm kỳ

Hôm thứ Ba (3/6) là một trong những ngày bầu cử sơ bộ bận rộn nhất trong năm tại Mỹ khi cử tri tại 6 bang – Iowa, Montana, New Mexico, New Jersey, South Dakota và California – đi bỏ phiếu để chọn ra ứng viên cho cuộc tổng tuyển cử tháng 11 tới.

Có tới 74 ghế tại Hạ viện Mỹ đang được đưa ra bỏ phiếu trong ngày này. Kết quả có thể định hình cục diện chính trị cho phần còn lại của nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, khi các ứng viên dẫn đầu cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ được xác định.

Quyền kiểm soát Quốc hội đang bị đe dọa. Toàn bộ 435 ghế Hạ viện và khoảng một phần ba số ghế Thượng viện sẽ được bầu vào tháng 11. Đảng Dân chủ hy vọng giành đa số tại cả hai viện, giành lại quyền kiểm soát từ tay đảng Cộng hòa.

Thông thường, bầu cử sơ bộ cho phép cử tri chọn ứng viên của mỗi đảng để tiến vào vòng đối đầu, nhưng có những biến thể về thể thức. Tại California, hầu hết các cuộc đua sơ bộ cấp bang đều phi đảng phái: hai ứng viên nhận được nhiều phiếu nhất từ bất kỳ đảng nào sẽ tiến vào tháng 11.

Iowa

Iowa – bang nông thôn thường mở đầu mùa bầu cử tổng thống – là tâm điểm chú ý. Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Joni Ernst nghỉ hưu sau hơn một thập kỷ, để lại một ghế trống không có đương nhiệm bảo vệ.

Đảng Dân chủ coi đây là cơ hội vàng để giành thêm ghế. Hai ứng viên chính của đảng này là Hạ nghị sĩ bang Josh Turek (ôn hòa hơn, được giới lãnh đạo ủng hộ) và Thượng nghị sĩ bang Zach Wahls. Phía Cộng hòa, ứng viên sáng giá là Hạ nghị sĩ liên bang Ashley Hinson, người trung thành với ông Trump và nhiều lần bỏ phiếu chống lại việc hạn chế quyền lực quân sự của tổng thống. Nếu không ứng viên nào đạt ít nhất 35% phiếu bầu sơ bộ, đề cử của đảng Cộng hòa sẽ được chọn tại đại hội đảng bang vào ngày 13/6.

New Jersey

Bang đông dân thứ 11 nước Mỹ có 12 ghế Hạ viện. Đáng chú ý là ghế của Hạ nghị sĩ đảng Cộng hòa Tom Kean Jr. Ông tranh cử không đối thủ ở vòng sơ bộ đảng Cộng hòa tại khu vực bầu cử số 7, nhưng lại bỏ lỡ hơn 100 cuộc bỏ phiếu tại Hạ viện và không tham dự các sự kiện công cộng ở địa phương. Tháng 4, ông giải thích vắng mặt vì “vấn đề y tế cá nhân” nhưng bị chỉ trích là mơ hồ. Ghế của ông do đó dễ bị đảng Dân chủ chiếm. Dẫn đầu cuộc đua sơ bộ của đảng Dân chủ tại khu vực này là Rebecca Bennett, cựu phi công trực thăng Hải quân, cùng ba đối thủ khác: Michael Roth (cựu quan chức chính quyền Biden), Tina Shah (bác sĩ) và Brian Varela (doanh nhân).

Montana

Montana có hai ghế Hạ viện và hai ghế Thượng viện. Thượng nghị sĩ đương nhiệm Steve Daines (Cộng hòa), người từng giành ghế từ tay Dân chủ năm 2014, bất ngờ rút lui vài ngày trước hạn chót tháng 3, được cho là để nhường đường cho Kurt Alme (cựu công tố viên liên bang) được ông Trump hậu thuẫn. Năm ứng viên Dân chủ đang tranh nhau đề cử để cạnh tranh ghế trống này. Một yếu tố phức tạp: Seth Bodnar, cựu lính Biệt kích Mũ nồi xanh và cựu hiệu trưởng Đại học Montana, ra tranh cử với tư cách độc lập, tự động tiến vào tháng 11 mà không cần qua vòng sơ bộ. Tuy nhiên, theo báo chí, ông sử dụng nền tảng gây quỹ ActBlue của đảng Dân chủ, bị chỉ trích.

New Mexico

Các ứng viên tranh ghế Quốc hội, một ghế Thượng viện và nhiều chức vụ cấp bang, nhưng vị trí thống đốc được khao khát nhất. Cựu Bộ trưởng Nội vụ Deb Haaland chạy đua cho đề cử của đảng Dân chủ. Bà từng là nữ bộ trưởng nội các người bản địa đầu tiên trong lịch sử Mỹ dưới thời Tổng thống Joe Biden. Nếu thắng cử tháng 11, bà sẽ trở thành phụ nữ bản địa đầu tiên được bầu làm thống đốc tại Mỹ.

South Dakota

Bang có dân số thưa thớt này chỉ có một ghế Hạ viện. Sau khi Hạ nghị sĩ Dusty Johnson quyết định tranh cử thống đốc, ghế của ông bị bỏ trống. Đảng Cộng hòa hy vọng giữ ghế với ứng viên nổi bật là Tổng chưởng lý bang Marty Jackley, người nhận được sự ủng hộ của ông Trump.

California

Bang đông dân nhất nước Mỹ tổ chức bầu cử sơ bộ cho 52 ghế Hạ viện. Năm ngoái, California tái phân chia khu vực bầu cử để tạo lợi thế cho đảng Dân chủ – động thái đáp trả các bang do Cộng hòa lãnh đạo. Do đó, chỉ có khu vực bầu cử số 22 dự kiến cạnh tranh, với cuộc đua sơ bộ phi đảng phái nóng bỏng giữa đương kim Hạ nghị sĩ Cộng hòa David Valadao, ứng viên ôn hòa Jasmeet Bains và ứng viên cấp tiến Randy Villegas.

Cuộc đua thống đốc California cũng được dự báo gay cấn. Với việc Thống đốc Gavin Newsom hết nhiệm kỳ, 61 ứng viên tham gia tranh cử, gồm cựu Bộ trưởng Nội các Xavier Becerra, doanh nhân tiến bộ Tom Steyer, nhân vật Fox News Steve Hilton và Cảnh sát trưởng hạt Riverside Chad Bianco. Một cuộc đua địa phương thu hút sự chú ý toàn quốc: tại Los Angeles, ngôi sao truyền hình thực tế Spencer Pratt bất ngờ cạnh tranh ghế thị trưởng với đương kim Karen Bass, tận dụng sự phẫn nộ của người dân về cháy rừng và tình trạng vô gia cư.