Bầu cử Colombia: Bóng ma lực lượng bán quân sự cực hữu ám ảnh cuộc chạy đua vào Nhà Trắng

Người dân Colombia sẽ đi bỏ phiếu vào Chủ nhật (28/6) để chọn ra tổng thống mới giữa hai ứng viên có cuộc sống và tầm nhìn đối lập, nhưng đều chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các lực lượng bán quân sự – vốn là đội quân tư nhân do các chủ đất, trùm ma túy và chính trị gia cực hữu thành lập để chống lại các nhóm du kích cánh tả trong cuộc xung đột kéo dài hàng thập kỷ khiến gần nửa triệu người thiệt mạng.

Người chiến thắng sẽ nhậm chức vào ngày 7/8 và kế thừa tình trạng bạo lực tồi tệ nhất kể từ thỏa thuận hòa bình lịch sử năm 2016 giữa chính phủ và hầu hết các nhóm thuộc Lực lượng Vũ trang Cách mạng Colombia (FARC). Cả hai ứng viên đưa ra các chiến lược đối lập để đối phó với làn sóng tội phạm gia tăng.

Ứng viên cực hữu Abelardo de la Espriella, 47 tuổi, người ngưỡng mộ Donald Trump, đã dẫn đầu các cuộc thăm dò kể từ khi đánh bại đối thủ Iván Cepeda trong vòng bầu cử đầu tiên. Ông ủng hộ quay trở lại chiến thuật đối đầu quân sự toàn diện, vốn không có nhiều tác dụng trong quá khứ. Trong khi đó, ứng viên cánh tả Iván Cepeda, 63 tuổi, được tổng thống đương nhiệm Gustavo Petro ủng hộ, đề xuất tiếp tục chiến lược 'hòa bình toàn diện' thông qua đàm phán giải giáp tất cả các nhóm vũ trang, bao gồm du kích cánh tả, lực lượng bán quân sự và tội phạm có tổ chức.

Cả hai ứng viên đều có cuộc đời gắn liền với các nhóm bán quân sự. Cha của Iván Cepeda, thượng nghị sĩ Manuel Cepeda, bị ám sát vào năm 1994 bởi quân đội có liên hệ với một nhóm bán quân sự. Chính Iván Cepeda, vốn là giáo sư đại học, đã tận mắt chứng kiến chiếc xe của cha mình đầy lỗ đạn. Ông sau đó trở thành nhà hoạt động nhân quyền, thành lập phong trào đại diện cho các nạn nhân của các đội tử thần và thu thập lời khai từ các cựu thành viên lực lượng bán quân sự.

Ngược lại, Abelardo de la Espriella khởi nghiệp luật sư bào chữa cho các thủ lĩnh của Lực lượng Tự vệ Thống nhất Colombia (AUC) – tổ chức bán quân sự lớn nhất nước này – trong thời gian nhóm này đàm phán giải giáp. Tuần trước, Iván Cepeda đã đệ đơn khiếu nại hình sự chống lại De la Espriella, cáo buộc ông này không chỉ đại diện cho AUC tại tòa mà còn từng là 'người tuyển dụng' cho nhóm thông qua một quỹ do ông thành lập. De la Espriella bác bỏ cáo buộc là 'màn khói' và phản pháo rằng Cepeda duy trì liên minh 'ma túy-chính trị' với các nhóm du kích để giành phiếu bầu.

Các nhóm bán quân sự hình thành từ những năm 1960, đỉnh điểm có hơn 30.000 thành viên. Đến thập niên 1990, chúng trở nên khét tiếng với các vụ thảm sát, tra tấn dã man như hiếp dâm, chặt xác bằng cưa máy khi nạn nhân còn sống và chặt đầu bằng rìu. AUC không còn tồn tại, nhưng tổ chức tội phạm Gulf Clan, vốn được thành lập bởi các cựu thành viên, đã thừa hưởng phần lớn lãnh thổ và các tuyến đường buôn lậu.

De la Espriella nhận được sự ủng hộ của cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump trên mạng xã hội, trong khi 11 nghị sĩ Dân chủ Mỹ yêu cầu chính quyền Trump kiểm tra các mối quan hệ của ông với AUC, vốn bị Washington liệt vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài. Các nghị sĩ lưu ý rằng AUC từng gây ra 'vô số vụ thảm sát, ám sát, cưỡng bức mất tích, cũng như tra tấn, cưỡng bức di dời, bạo lực tình dục và buôn bán ma túy quy mô lớn sang Mỹ'.

Năm ngoái, thượng nghị sĩ và ứng viên tổng thống Miguel Uribe Turbay đã bị bắn chết tại một sự kiện vận động tranh cử. Bất chấp các cáo buộc, nhiều cử tri Colombia vẫn ủng hộ De la Espriella vì những lời hứa cứng rắn với tội phạm. 'Các lực lượng bán quân sự đã kiểm soát du kích. Khi có quá nhiều trộm cướp, họ thực hiện cái gọi là 'thanh lọc xã hội'. Đáng buồn là ở một số khía cạnh, chúng vẫn có ích', một cử tri giấu tên ở Bogotá nói.