Bầu cử Bosnia và Herzegovina: Xu hướng dân tộc chủ nghĩa trỗi dậy?

Cuộc tổng tuyển cử tại Bosnia và Herzegovina không tạo ra nhiều bất ngờ về xu hướng bỏ phiếu, nhưng một số diễn biến có thể thay đổi bầu không khí chính trị của đất nước, theo nhận định của giới phân tích với Al Jazeera.

Phần lớn cử tri trong ngày bỏ phiếu Chủ nhật đã tiếp tục đi theo các đường ranh giới sắc tộc, quay lưng lại với ý tưởng về một xã hội công dân vốn từng có đà tiến triển trong cuộc bầu cử trước, khi đảng trung hữu của người Bosniak là Đảng Hành động Dân chủ (SDA) không tham gia chính phủ cấp nhà nước.

Xu hướng này từ lâu đã là đặc điểm cố hữu tại thực thể Republika Srpska của Bosnia, nơi Liên minh Các đảng viên Dân chủ Độc lập (SNSD) của Milorad Dodik một lần nữa giành phần thắng áp đảo trước các đối thủ trong cuộc bầu cử hôm Chủ nhật.

Cử tri tại Liên bang Bosnia và Herzegovina đã bầu bà Darijana Filipovic, ứng viên của Liên minh Dân chủ Croatia tại Bosnia và Herzegovina (HDZ BiH), vào cơ quan chủ tịch nhà nước; trong suốt tám năm qua, ghế này thuộc về ông Zeljko Komsic của Mặt trận Dân chủ, một đảng theo định hướng công dân.

Giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Sarajevo, Sacir Filandra, nhận định kết quả này nằm trong xu hướng rộng lớn hơn – sự củng cố của các lực lượng bảo thủ trong một môi trường châu Âu đầy bất định, được đánh dấu bằng \"những bức tường đang mọc lên\" và nỗi sợ hãi.

\"Chúng ta đang chứng kiến sự củng cố của các quan điểm bảo thủ và sự hồi sinh hoặc hợp nhất của các lực lượng cánh hữu chính trị như một phần của xu hướng chung tại châu Âu,\" Filandra nói với Al Jazeera. \"Trong thời điểm khủng hoảng và chuyển đổi này, xu hướng đó cũng đã đến với chúng ta, đó là lý do vì sao các đảng dân tộc chủ nghĩa và bảo thủ trở nên nổi bật hơn. Cơ sở của sự lựa chọn này là sự bất an, lo lắng, thiếu chắc chắn và ở một mức độ nào đó là nỗi sợ hãi, cùng với những diễn biến toàn cầu ở châu Âu.\"

Bức tranh rõ ràng hơn về những gì sẽ diễn ra tiếp theo chỉ xuất hiện sau khi các đảng đàm phán liên minh và thành lập chính phủ.

\"Trong xã hội của chúng ta, các đảng chính trị phản ánh những chia rẽ lâu đời trong xã hội,\" Filandra nói. \"Tình hình mang tính bảo thủ cao độ, nguyên trạng chiếm ưu thế và chính trị đã bị thu hẹp vào việc tái phân phối quyền lực. Thật không thực tế khi kỳ vọng vào những đột phá đáng khích lệ về mặt hòa giải chính trị\", ông nói thêm.

Những thay đổi trong cơ quan chủ tịch

Trong những năm ông Komsic giữ ghế, giới lãnh đạo dân tộc chủ nghĩa Croatia do Dragan Covic đứng đầu đã phàn nàn rằng người Croatia bị người Bosniak bỏ phiếu áp đảo, khiến Komsic thắng ghế này hai lần liên tiếp.

Theo hệ thống bầu cử của Bosnia, các thành viên Croatia và Bosniak của cơ quan chủ tịch nhà nước được bầu tại Liên bang Bosnia và Herzegovina, với mọi công dân, bất kể quốc tịch, đều có quyền bỏ phiếu cho bất kỳ ứng viên nào. Trong tám năm qua, nhiều người Bosniak đã bỏ phiếu cho Komsic, người tranh ghế của người Croatia.

Có thể lập luận rằng chiến thắng của bà Filipovic là thay đổi quan trọng nhất.

Kết quả này đồng nghĩa thành viên duy nhất của cơ quan chủ tịch ba thành phần Bosnia và Herzegovina đại diện cho định hướng chính trị đa sắc tộc được tuyên bố sẽ là ông Denis Becirovic, người Bosniak, thuộc Đảng Dân chủ Xã hội (SDP) và các đối tác, người đã giành nhiệm kỳ thứ hai trong cơ quan chủ tịch nhà nước.

Tuy nhiên, với bà Filipovic và bà Zeljka Cvijanovic, ứng viên của SNSD dân tộc chủ nghĩa Serbia theo đường lối cứng rắn của Dodik, cùng có mặt trong cơ quan chủ tịch, lợi ích dân tộc của các dân tộc cấu thành Bosnia và Herzegovina có thể sẽ đóng vai trò lớn hơn nhiều so với tám năm qua.

Các cuộc bầu cử cho quốc hội nhà nước và thực thể, cũng như các hội đồng cấp bang, cũng chứng kiến SDA thể hiện tốt – đây là đảng dẫn đầu tại Liên bang Bosnia và Herzegovina về số phiếu giành được, cùng với màn trình diễn truyền thống mạnh mẽ của HDZ và SNSD. HDZ giành chiến thắng thuyết phục trong cử tri Croatia, trong khi đảng của Dodik giành số phiếu lớn nhất trong cả cuộc bầu cử quốc hội thực thể và nhà nước.

\"Sự giảm căng thẳng trong quan hệ Croatia-Bosniak\"

Trong tám năm qua, lãnh đạo HDZ BiH Dragan Covic đã cảnh báo về \"mối nguy hiểm đối với người Croatia\", được thúc đẩy bởi các chiến thắng của Komsic trước các ứng viên HDZ trong các cuộc bầu cử vào cơ quan chủ tịch nhà nước.

Những lá phiếu này có thể mở ra dấu chấm hết cho mô hình mà Covic mô tả, với việc bầu thành viên Croatia của cơ quan chủ tịch.

Bà Filipovic đã đánh bại ứng viên được ông Komsic ưa thích, Slaven Kovacevic.

Ông Covic công khai \"cảm ơn người Bosniak\" vì kết quả này.

Câu hỏi hiện nay là thay đổi này sẽ ảnh hưởng thế nào đến môi trường chính trị tại Bosnia.

\"Một bộ phận công chúng ở Bosnia và Herzegovina không hài lòng với kết quả và coi thay đổi này là cơ hội để giảm căng thẳng trong quan hệ Croatia-Bosniak,\" nhà sử học kiêm cây bút chuyên mục Dragan Markovina nói với Al Jazeera. \"Tôi không tin rằng sẽ có bất kỳ thay đổi cơ bản nào, nhưng ít nhất bầu không khí giữa các đảng chính trị… có thể trở nên bớt căng thẳng hơn.\"

Một đặc điểm đáng chú ý khác của cuộc bầu cử là tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu thấp. Khoảng 40 phần trăm đã đi bầu, thấp hơn khoảng 10 phần trăm so với bốn năm trước.

Một số người diễn giải điều này là sự thờ ơ ngày càng tăng.

Nhà phân tích độc lập Srecko Latal cho rằng các công nghệ mới cũng đóng một vai trò, loại bỏ các lá phiếu bị cáo buộc gian lận.

\"Những lo ngại\" cho tương lai Bosnia

Markovina tin rằng kết quả bầu cử chỉ rõ khả năng hình thành một liên minh và sự xuất hiện của một trục bảo thủ mới giữa SDA, SNSD và HDZ, một kịch bản gợi nhớ quá khứ chính trị của Bosnia.

Sự thống trị của ba đảng bảo thủ trong Bosnia thời hậu chiến gắn liền với sự cản trở, bế tắc chính trị và các câu chuyện dân tộc chủ nghĩa đã kìm hãm các tiến trình tiến bộ.

Giữa lúc ủng hộ dành cho các đảng công dân hoặc đa sắc tộc suy giảm, cán cân chính trị đang thay đổi.

\"Sẽ là công bằng khi nói rằng một liên minh giữa SDA, SNSD và HDZ có khả năng sẽ hình thành. Phần lớn lịch sử Bosnia thời hậu chiến đã trải qua với các đảng này trong các liên minh, và không có gì được cải thiện, cũng không có vấn đề cơ bản nào được giải quyết,\" Markovina nói, bày tỏ ít lạc quan về tương lai.

\"Bosnia đang đi giật lùi,\" Markovina tin vậy. \"Chúng ta không phải là những người duy nhất có các đảng dân tộc chủ nghĩa. Ngày càng có nhiều hơn xung quanh chúng ta (ở châu Âu), và đó là điều khiến tôi lo ngại nhất khi nói về tương lai của Bosnia.\"