Bao vây Bờ Tây vẫn tiếp diễn bất chấp làn sóng phản đối quốc tế; thỏa thuận giải trừ vũ khí Gaza lung lay

Suốt hơn một tuần qua, người định cư Israel đã bao vây ba gia đình Palestine trong chính ngôi nhà của họ tại Qusra, phía nam Nablus ở Bờ Tây bị chiếm đóng, cắt đứt nguồn cung cấp nhu yếu phẩm và dịch vụ khẩn cấp. Đây là chiến thuật từng được sử dụng hồi tháng trước để ép gia đình al-Tubassi rời khỏi nhà ở Jalud. Tuy nhiên, lần này, do một trong những ngôi nhà bị bao vây thuộc về một công dân Palestine mang quốc tịch Mỹ, vụ việc đã trở thành tâm điểm trên các mặt báo.

Liên hợp quốc, Pháp, Tây Ban Nha và Anh đã lên án vụ bao vây, trong khi Nhà Trắng được cho là đang gây sức ép buộc Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lên tiếng chỉ trích công khai bạo lực của người định cư. Đáng chú ý, Đại sứ Mỹ Mike Huckabee, người vốn ủng hộ mạnh mẽ phong trào định cư, đã công khai bất đồng với chính phủ Israel khi gọi những kẻ bao vây là “những kẻ khủng bố Israel”.

Ngày 13/8, lực lượng Israel ra lệnh cho các gia đình sơ tán với lý do ngôi nhà sẽ bị trưng dụng “để bảo vệ” họ, đồng thời chuyển 16 ngôi nhà trong thị trấn thành doanh trại quân đội. Binh lính đã tiến vào Qusra cùng ngày. Trong một chiến dịch ban đêm sau đó nhằm tháo dỡ công trình của tiền đồn gần đó, lực lượng Israel đã tạm giữ một nghi phạm Israel, nhưng chưa ghi nhận vụ bắt giữ người định cư nào khác. Erika Guevara Rosas của Tổ chức Ân xá Quốc tế nhận định vụ bao vây phản ánh “một mô hình ngày càng gia tăng và được ghi chép rõ ràng về khủng bố có tổ chức và chiến lược của người định cư, được Nhà nước Israel tạo điều kiện, hậu thuẫn và tài trợ”.

Tuần thứ hai liên tiếp, 15 người Palestine, trong đó có hai trẻ em, vẫn bị mắc kẹt trong nhà. Binh lính mất hai ngày để tháo dỡ lều của người định cư, nhưng sau đó lại dựng lều của chính họ ngay tại vị trí đó, về cơ bản tiếp tục duy trì việc phong tỏa. Điện và nước đã được khôi phục, nhưng các gia đình cho biết họ được thông báo không được rời khỏi nhà. Cùng ngày, Đặc phái viên Liên hợp quốc Francesca Albanese gọi Qusra là “đỉnh điểm” của “sự cai trị vô luật pháp kéo dài hàng thập kỷ” của Israel, khi các quan chức Israel “có vẻ hợp tác với người định cư thay vì kiềm chế họ”.

Bất chấp phản ứng quốc tế, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz đã ra lệnh cho quân đội chuẩn bị kế hoạch chuyển giao trách nhiệm thực thi pháp luật dân sự cho cảnh sát Israel. Các nhà phê bình cho rằng động thái này bất khả thi về mặt thực tế và có thể thúc đẩy việc Israel de facto sáp nhập Bờ Tây bị chiếm đóng.

Người định cư không nao núng

Không hề bị cản trở bởi làn sóng phản đối toàn cầu, người định cư tiếp tục thực hiện các vụ bao vây tương tự, với binh lính đứng nhìn hoặc thậm chí hỗ trợ tích cực.

Ngày 16/8, tại Beit Imrin, phía bắc Nablus, một ngôi làng nằm dưới sự kiểm soát dân sự và an ninh toàn diện của Palestine trên danh nghĩa, người định cư đã bao vây một ngôi nhà hơn ba giờ, chặn người dân và xe cứu thương tiếp cận những người bên trong. Lực lượng Israel sau đó đã đột kích chính ngôi nhà, bắt giữ toàn bộ chín người bên trong rồi rút đi. Binh lính cũng chặn đội cứu thương Palestine Red Crescent và tịch thu chìa khóa xe cứu thương.

Trong nhiều năm, cơ chế pháp lý nhằm tước đoạt tài sản ở Bờ Tây, bao gồm việc quy hoạch vùng bắn đạn thật, khai báo “đất nhà nước” và chế độ cấp phép khiến việc xây dựng của người Palestine gần như bất hợp pháp, chủ yếu vận hành tại Khu vực C. Tác động nặng nề nhất rơi vào các cộng đồng du mục và chăn nuôi gia súc.

Beit Imrin không nằm trong diện này. Nhưng diễn biến trong tuần cho thấy, khi người định cư mở rộng chiến thuật, một mô hình đang trở nên rõ ràng: người định cư dựng lều cạnh nhà dân và không bị di dời; nhà của người Palestine bị bao vây, điện nước và dịch vụ y tế bị cắt; binh lính đến không phải để giải vây mà ngày càng để đưa cả gia đình đi – bằng cách bắt giữ hoặc viện lý do “bảo vệ họ”.

Cũng trong ngày 16/8, người định cư dựng lều cho một tiền đồn mới gần Umm Safa, tây bắc Ramallah. Hãng thông tấn Wafa đưa tin điều này nâng số tiền đồn bao quanh Umm Safa và Burqa lên sáu, trong khi người định cư đã chiếm phần lớn đất đai xung quanh.

Trong khi các tiền đồn mới được xây dựng trái phép, lực lượng Israel đã phá hủy nhà ở tại Qalandiya, phía bắc Jerusalem; Masara, phía nam Bethlehem; và Silwan ở Đông Jerusalem bị chiếm đóng, theo hình ảnh và video do các nhà hoạt động địa phương chia sẻ. Chính quyền Israel cũng ép Sami Abu Rahma tự phá dỡ nông trại của mình ở al-Mughayyir, vài ngày sau khi con trai ông bị người định cư bắn khi đang làm việc trên chính mảnh đất đó.

Ủy ban Chống Định cư và Tường chắn cho biết chính quyền Israel đã thực hiện 80 vụ phá dỡ trong tháng 7, ảnh hưởng tới 165 công trình, cùng 34 thông báo phá dỡ tiếp theo.

Vận mệnh Gaza treo lơ lửng

Một quan chức của Hội đồng Hòa bình nói với Al Jazeera hôm thứ Hai rằng cơ quan này đã nhất trí với Thủ tướng Netanyahu rằng Israel không cần rút quân khỏi Gaza cho đến khi Hamas giải trừ vũ khí – bao gồm cả vũ khí hạng nhẹ, hạng nặng và tháo dỡ mạng lưới đường hầm.

Tuyên bố này mâu thuẫn với thỏa thuận giải trừ vũ khí mà Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố hồi tháng trước, vốn dự kiến rút quân theo từng giai đoạn song song với tiến trình giải trừ vũ khí. Trước đó, Netanyahu đã công khai bác bỏ thỏa thuận này.

Trong một podcast với cựu con tin Israel Rom Braslavski, Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir kêu gọi quân đội giết “30 hoặc 40” người ở Gaza mỗi đêm, vượt xa những người đang gây ra mối đe dọa trực tiếp. Ông phản đối quyết định giảm cường độ không kích của Netanyahu, kêu gọi khuyến khích người Palestine rời Gaza vĩnh viễn, đồng thời đề nghị giúp Braslavski trực tiếp hành quyết tù nhân theo luật tử hình mới được Israel ban hành. Ben-Gvir không có thẩm quyền ra lệnh không kích nhưng là thành viên nội các an ninh.

Trong bối cảnh căng thẳng giữa áp lực từ Mỹ thúc đẩy lệnh ngừng bắn và yêu cầu từ phe cực hữu tăng cường tấn công, các cuộc không kích của Israel đã nối lại trong tuần này, dù cường độ thấp hơn rõ rệt so với hai tuần trước. Ngày 12/8, một cuộc không kích vào xe ba bánh ở Beit Lahiya đã giết chết nhân viên vệ sinh Mohanad Saada khi anh đang sửa giếng bị hư hại do chiến tranh. Đây là cuộc không kích đầu tiên của Israel vào Gaza trong hơn một tuần.

Ngày 13/8, một máy bay không người lái đã bắn ba quả tên lửa vào một chiếc xe bốn bánh ở Gaza City, giết chết Đại tá Jamal Abu Kamil, cảnh sát trưởng thành phố. Quân đội Israel nói rằng mục tiêu là một chỉ huy Hamas, nhưng cảnh sát và Bộ Nội vụ Gaza bác bỏ tuyên bố này. Các cuộc tấn công khác được ghi nhận trong những ngày sau đó.

Một báo cáo của Euro-Med Human Rights Monitor cho thấy Israel đang nghiền nát và chở đống đổ nát ra khỏi Gaza – hơn 10 triệu tấn đã được di dời. Tổ chức này cho rằng quá trình này xóa nhòa ranh giới tài sản và có nguy cơ phá hủy bằng chứng liên quan đến vụ kiện cáo buộc Israel diệt chủng tại Tòa án Công lý Quốc tế.

Nguồn cung cấp thiết yếu tiếp tục bị hạn chế nghiêm trọng. Ngày 15/8, Bộ Y tế Gaza cho biết chỉ 12 trong số 34 trạm tạo oxy còn hoạt động, không có phụ tùng thay thế được đưa vào. Các bác sĩ nói rằng bệnh nhân ung thư đang tử vong với tỷ lệ gấp hai đến ba lần so với trước chiến tranh, sau khi Israel phá hủy bệnh viện ung thư chuyên biệt duy nhất của vùng lãnh thổ.

Bên cạnh 21 thi thể được tìm thấy dưới đống đổ nát ở Khan Younis, Palestine Red Crescent cũng tìm thấy thi thể của Suhail Masoud Shalouf, 14 tuổi, bị bắn ngày 15/8 gần cái gọi là “Đường Vàng” – khu vực mà đội cứu hộ trước đó không thể tiếp cận.

Tính đến ngày 17/8, Bộ Y tế Gaza ghi nhận 1.265 người Palestine thiệt mạng kể từ lệnh “ngừng bắn” hồi tháng 10, và tổng cộng 73.399 người thiệt mạng kể từ ngày 7/10/2023.