Báo chí Mỹ: Chính quyền Trump muốn nắm cổ phần lớn trong ngành dầu khí Venezuela, gây tranh cãi dữ dội

Nhiều hãng truyền thông Mỹ trong tuần này đưa tin chính quyền Tổng thống Donald Trump đang chuẩn bị giành một cổ phần lớn tại các mỏ dầu khí khổng lồ của Venezuela, ngay lập tức vấp phải làn sóng phản đối dữ dội. Giới chỉ trích gọi động thái này là “săn mồi” và “vi hiến”.

Venezuela hiện sở hữu trữ lượng dầu thô đã được kiểm chứng lớn nhất thế giới, ước tính khoảng 303 tỷ thùng, so với 268 tỷ thùng của Saudi Arabia và 208 tỷ thùng của Iran.

Theo báo Wall Street Journal, các quan chức của Tổng thống Trump đang trong giai đoạn “đàm phán nâng cao” với giới chức Venezuela để giành “cổ phần trực tiếp tại hơn một chục mỏ dầu” chứa khoảng 90 tỷ thùng dầu, tương đương gần một phần ba trữ lượng năng lượng của Venezuela. Một nguồn tin cho hãng thông tấn Reuters xác nhận: “Điều này là có thật và đang được thảo luận ở cấp cao nhất của chính phủ Mỹ và Venezuela”. Các mỏ dầu trong cuộc đàm phán nằm ở khu vực vành đai Orinoco và hồ Maracaibo.

Trang tin Axios dẫn lời một quan chức giấu tên nhận định thỏa thuận này sẽ là “khoảnh khắc định hình di sản cho Tổng thống Trump”, đồng thời nhấn mạnh: “Gọi thỏa thuận này là lớn thì vẫn là nói giảm… Nó vô cùng khổng lồ”. Trong khi đó, Bloomberg dẫn các nguồn tin quen thuộc với quá trình đàm phán cho biết một trong những thỏa thuận được thảo luận là hợp đồng cho thuê 100 năm đối với một số mỏ dầu.

Các thông tin này gây bất an và giận dữ trong giới đối lập Venezuela, vốn đã bức xúc vì chính quyền Trump không mang lại thay đổi chính trị thực sự sau khi bắt giữ cựu Tổng thống Nicolas Maduro. Kể từ cuộc đột kích hồi tháng 1 tại Caracas, Venezuela do bà Delcy Rodríguez - cựu phó tổng thống kiêm bộ trưởng dầu mỏ của Maduro - lãnh đạo với tư cách tổng thống lâm thời. Các quan chức chủ chốt khác của chế độ Maduro vẫn giữ vị trí quyền lực, bao gồm Bộ trưởng Nội vụ Diosdado Cabello, người đang hợp tác với quan chức Mỹ dù đang bị treo thưởng 25 triệu USD vì cáo buộc buôn bán ma túy. Lãnh đạo phe đối lập lưu vong María Corina Machado, người được cho là đã thắng cuộc bầu cử tổng thống năm 2024, vẫn bị gạt ra ngoài lề.

Ông Ricardo Hausmann, cựu bộ trưởng lưu vong và là người ủng hộ phe đối lập, viết trên mạng xã hội X: “Một chính phủ lâm thời bất hợp pháp với đạo luật dầu khí bất hợp pháp không có tư cách để ký thỏa thuận vi hiến này. Đây sẽ là thất bại cho tất cả các bên liên quan”.

Nhà kinh tế Francisco Rodríguez kêu gọi quốc hội Venezuela bác bỏ thỏa thuận mà ông gọi là “săn mồi”: “Trao tài sản dầu mỏ của Venezuela cho Mỹ là vi phạm hiến pháp và không có lợi cho người dân Venezuela - nhất là khi điều đó được thực hiện dưới họng súng”. Nhà báo kỳ cựu Luz Mely Reyes mỉa mai gọi việc “đầu hàng” tài nguyên thiên nhiên của Venezuela là “thỏa thuận của thế kỷ”.

Nhà sử học năng lượng Gregory Brew thuộc nhóm phân tích Eurasia Group dự đoán “sẽ có khá nhiều nghi ngờ và phản đối đối với bất kỳ thỏa thuận nào trao cho chính phủ Mỹ quyền kiểm soát hiệu quả các nguồn tài nguyên của Venezuela”. Ông cho rằng thỏa thuận được báo cáo khiến ông nhớ đến cách công ty BP, trước đây là Công ty Dầu mỏ Anglo-Persian, kiểm soát tài nguyên dầu mỏ của Iraq và Iran vào đầu thế kỷ trước. “Anglo-Persian được Shah của Iran cấp nhượng quyền vào năm 1901… để đổi lấy những gì về cơ bản là hối lộ cho chính phủ Ba Tư, và nó trao cho công ty các quyền rộng rãi. Công ty gần như nắm toàn quyền kiểm soát mọi loại dầu tìm thấy và có thể giữ gần như toàn bộ lợi nhuận từ bất kỳ loại dầu nào khác mà họ tìm thấy, khai thác và xuất khẩu”.

“Từ quan điểm của Trump, việc kiểm soát dầu mỏ tự nó đã là một mục đích”, ông Brew nói thêm. “Nhưng nếu bạn cố lý giải, tôi nghĩ việc Mỹ thống trị trữ lượng dầu của Venezuela cho phép Mỹ coi trữ lượng đó như của riêng mình: một nguồn dầu mà Mỹ có thể khai thác và không ai khác có thể tiếp cận. Tôi nghĩ đó là cách chính quyền này đang hình dung - loại trừ Trung Quốc, loại trừ Nga, nhưng tôi nghĩ cũng loại trừ các khách hàng tiềm năng khác của dầu Venezuela. Nghe có vẻ mang tính thực dân, vì nó đúng như vậy”.

Việc Venezuela hậu Maduro chuyển thành cái mà nhiều người gọi là “lãnh thổ bảo hộ của Mỹ” là nước đi gây ấn tượng nhất trong chiến dịch của ông Trump nhằm tái khẳng định ảnh hưởng của Washington tại Mỹ Latinh, nằm trong cái gọi là “Học thuyết Donroe”. Chính sách này là sự chuyển thể thế kỷ 21 của Học thuyết Monroe thế kỷ 19, theo đó Tổng thống James Monroe tìm cách giữ các cường quốc châu Âu ngoài khu vực châu Mỹ. Phiên bản của Trump tập trung vào việc đối phó sự hiện diện ngày càng tăng của Trung Quốc trong khu vực và áp đặt ý chí của Mỹ thông qua áp lực kinh tế và quân sự.

Sự sụp đổ của Maduro mang lại một số thay đổi cho Venezuela, với hàng trăm tù nhân chính trị được trả tự do dưới thời bà Rodríguez và các cuộc thảo luận về cải cách tòa án tối cao do chế độ kiểm soát đang diễn ra. Tuy nhiên, chưa có ngày nào được ấn định cho cuộc bầu cử tổng thống mới và bà Machado vẫn chưa thể trở về từ nơi lưu vong. “Delcy đang làm rất tốt”, ông Trump nói với các phóng viên tuần trước, tuyên bố Venezuela “chưa thực sự sẵn sàng” cho một cuộc bỏ phiếu.