Báo cáo mới: Chính quyền Trump đã giảm mạnh thực thi luật dân quyền tại Mỹ

Theo một báo cáo mới của tổ chức phi chính phủ Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch, HRW) công bố ngày 13/8, chính phủ liên bang Mỹ đã có bước lùi lớn trong vai trò bảo vệ dân quyền trên toàn quốc trong khoảng thời gian từ tháng 1/2025 đến đầu năm 2026, tức những tháng đầu nhiệm kỳ hai của Tổng thống Donald Trump.

Báo cáo dài 112 trang kết luận rằng các cơ quan liên bang chịu trách nhiệm ngăn chặn phân biệt đối xử phần lớn đã bị cắt giảm nhân sự, và các chỉ đạo từ cấp cao nhất dưới thời ông Trump đã làm giảm vai trò của chính phủ liên bang trong việc bảo vệ dân quyền.

“Trong khi tuyên bố bảo vệ mọi người Mỹ, chính quyền đang tháo dỡ các hệ thống mà cộng đồng từ lâu đã tìm đến để được trợ giúp”, Trey Walk, nhà nghiên cứu của HRW, phát biểu trong thông cáo.

Bốn cơ quan chính bị ảnh hưởng

Báo cáo xem xét bốn cơ quan liên bang chuyên về dân quyền, gồm: Bộ phận Dân quyền thuộc Bộ Tư pháp (DOJ), Văn phòng Dân quyền thuộc Bộ Giáo dục, Văn phòng Nhà ở Công bằng thuộc Bộ Nhà ở và Phát triển Đô thị (HUD), và Ủy ban Cơ hội Việc làm Bình đẳng (EEOC).

HRW đã phỏng vấn các nhân viên liên bang hiện tại và cựu nhân viên, luật sư, người khiếu nại và các nhóm cộng đồng liên quan đến các vụ việc cáo buộc phân biệt đối xử. Tổ chức này cũng xem xét các tài liệu tòa án và chỉ thị của cơ quan liên bang cho thấy sự thay đổi ưu tiên dưới thời chính quyền Trump.

Bối cảnh lịch sử về thực thi dân quyền

Vai trò của chính phủ liên bang trong bảo vệ dân quyền có từ lâu đời, bắt đầu với Hiến pháp Mỹ. Năm 1791, Quốc hội phê chuẩn các tu chính án đầu tiên (Tuyên ngôn Nhân quyền), thiết lập các quyền bảo vệ như tự do tôn giáo. Sau Nội chiến Mỹ, nhiều tu chính án được bổ sung, đảm bảo các quyền như bảo vệ bình đẳng trước pháp luật.

Bộ Tư pháp Mỹ, thành lập năm 1870, từ đầu đã gắn với nhu cầu thực thi luật dân quyền sau Nội chiến, bao gồm việc truy tố các nhóm phân biệt chủng tộc da trắng khi chính quyền địa phương, đặc biệt ở các bang miền nam, từ chối hành động. Luật Dân quyền năm 1957 đã thành lập bộ phận dân quyền chuyên trách trong Bộ Tư pháp.

Thay đổi chính sách dưới thời Trump

Nhiệm kỳ hai của ông Trump ghi nhận sự phản đối các chính sách “đa dạng, công bằng và hòa nhập” (DEI), vốn phổ biến sau vụ cảnh sát giết George Floyd năm 2020. Ông Trump từng gọi DEI là “phân biệt đối xử về chủng tộc” và cho rằng có “cảm giác chống người da trắng” tại Mỹ.

Kể từ khi nhậm chức, ông Trump đã tìm cách hủy bỏ các chính sách mà chính quyền cho là tạo lợi thế không công bằng cho phụ nữ và người thiểu số. Các cơ quan như EEOC và Bộ phận Dân quyền của DOJ đã tạm dừng một số vụ việc, bao gồm các vụ liên quan đến quấy rối tình dục và quyền của người chuyển giới, đồng thời mở các cuộc điều tra mới, trong đó có vụ kiện hãng Nike bị cáo buộc phân biệt đối xử với nhân viên da trắng.

Tháng 5/2025, Bộ Tư pháp cũng tuyên bố ngừng điều tra và các thỏa thuận cải cách đối với các sở cảnh sát bị cáo buộc phân biệt chủng tộc, vốn được áp dụng ở các thành phố như Louisville và Minneapolis sau các vụ cảnh sát giết người da đen không vũ trang.

Phát hiện chính của báo cáo HRW

Báo cáo ghi nhận sự suy yếu tổng thể của các cơ quan bảo vệ dân quyền. Ví dụ, Bộ phận Dân quyền của Bộ Tư pháp có khoảng 365 luật sư vào tháng 1/2025, nhưng đến cuối năm đó, ba phần tư số luật sư đã rời đi. HRW gọi đây là “nỗ lực phối hợp nhằm phá hoại nhân viên chuyên môn”.

Người phát ngôn Bộ Tư pháp Mỹ trả lời Al Jazeera rằng Bộ phận Dân quyền “vẫn cam kết bảo vệ quyền của mọi người Mỹ” và đã tuyển thêm 100 nhân sự sau các vụ ra đi năm 2025. Theo người phát ngôn, bộ phận này hiện tập trung vào “bảo vệ tự do tôn giáo, quyền theo Tu chính án thứ hai, không gian của phụ nữ và trẻ em gái, chống lại các chính sách phân biệt chủng tộc bất hợp pháp và DEI, và bảo vệ quyền của cha mẹ trong việc định hướng nuôi dạy con cái”.

Tác động đến các cơ quan khác

Các cơ quan khác cũng giảm nhân sự và hoạt động. Văn phòng Nhà ở Công bằng của HUD giảm từ 31 nhân viên xuống còn 11 vào giữa năm 2025; 115 đơn khiếu nại do văn phòng này chuẩn bị và chuyển lên Bộ Tư pháp đã bị bác bỏ. Văn phòng Dân quyền của Bộ Giáo dục ban đầu có 568 nhân viên tại 12 văn phòng; chỉ trong vài tháng, 7 văn phòng bị đóng cửa và một nửa nhân viên dân quyền rời đi. Từ tháng 5 đến tháng 9/2025, văn phòng này đã bác bỏ khoảng 90% trong số gần 10.000 đơn khiếu nại nhận được.

Ảnh hưởng thực tế

HRW nhận thấy nhiều nạn nhân và cộng đồng đối mặt với phân biệt đối xử không còn nhận được sự hỗ trợ kịp thời từ cơ quan liên bang. Một nhóm nhà ở cộng đồng cho biết HUD không còn phản hồi kịp thời các vụ phân biệt đối xử chống cộng đồng LGBTQ. Văn phòng Dân quyền của Bộ Giáo dục, vốn có lịch sử điều tra khiếu nại và làm việc với các khu học chánh, gần như ngừng xử lý khiếu nại. Trong khi văn phòng này yêu cầu thay đổi chính sách hoặc giám sát trong 336 vụ việc ở nửa đầu năm 2024, thì con số này chỉ còn 59 vụ trong giai đoạn tương đương năm 2025.

Một ví dụ cụ thể là ở Springfield, bang Massachusetts, nơi phụ huynh khiếu nại sau khi học sinh da trắng tổ chức “đấu giá nô lệ” giả trên Snapchat, đấu giá các bạn học da đen. Vụ việc này không còn được Văn phòng Dân quyền theo đuổi từ năm ngoái.