Chicago, Illinois – Khi tiếng máy thở át đi lời nói cuối cùng của người bệnh, bác sĩ Tariq Lateef vẫn áp điện thoại vào miệng bệnh nhân, lặp lại từng câu cho người con trai đang ở đầu dây bên kia. Dù người con đến kịp trước khi cha qua đời, nhưng lúc đó cha anh đã không còn tỉnh táo.
Khoảnh khắc đó ám ảnh Lateef. Sáu tháng trước, anh chăm sóc vợ của người đàn ông này trong cùng một căn bệnh, giúp gia đình đi đến quyết định để bà ra đi thanh thản tại nhà. Giờ đến lượt người chồng. Anh kiệt sức, và chính những phương pháp điều trị duy trì sự sống lại ngăn anh nói lời từ biệt.
Lateef, 40 tuổi, làm mọi thứ mà y khoa đã đào tạo. Nhưng sau đó, anh thừa nhận cảm thấy “bất lực” khi phải hiểu vai trò của bác sĩ trong lúc cái chết không thể trì hoãn. Không chỉ cần câu trả lời tốt hơn, anh muốn hiểu bản chất vấn đề: Y học thực sự để làm gì? Một cái chết tốt là gì? Ai là người quyết định?
Là bác sĩ chăm sóc giảm nhẹ và cuối đời, Lateef càng hành nghề lâu càng nhận ra mình cần vượt ra ngoài những giới hạn được dạy. Anh bắt đầu chất vấn nền tảng của đạo đức y khoa hiện đại: “Ở cấp độ ứng dụng, nó có vẻ rất tinh vi, nhưng khi truy ngược lại cội nguồn, nó thực sự rất mong manh.”
Anh không bao giờ quên một hội thảo, nơi các học giả tranh luận liệu khỉ có quyền sống cao hơn trẻ sơ sinh vì khả năng nhận thức lớn hơn hay không. “Đó là điều xảy ra khi bạn quá trừu tượng,” anh nói. “Không phải cách nghĩ của người bình thường.”
Hành trình tìm kiếm đưa anh đến một nơi không ngờ. Tại một hội nghị ở Đại học Chicago, anh nghe bác sĩ Aasim Padela kết nối linh hoạt giữa y học lâm sàng và tư tưởng Hồi giáo. “Lần đầu tiên trong đời tôi cảm thấy đây là một người chỉnh thể. Ông ấy không chỉ ném ra những thuật ngữ Hồi giáo rời rạc. Tất cả đều gắn kết.”
Bài giảng giải đáp một nghi ngờ nhưng lại phơi bày một điều khác: Nếu tri thức này tồn tại, tại sao anh phải mất quá lâu mới tìm thấy? Lateef tự mô tả mình có “nền giáo dục triệu đô”, nhưng anh ám ảnh một suy nghĩ: “Nếu Allah cho tôi sống đến 80 hay 100 tuổi, tôi vẫn không thể hiểu hết Kinh Quran.”
Trong nhiều năm, anh sống với hai nền giáo dục riêng biệt. Một dạy anh trở thành bác sĩ. Nền còn lại, anh e rằng, mới chỉ vừa bắt đầu. Khi hoàn thành chương trình nội trú và nghiên cứu sinh ở Ohio, anh cùng vợ chuyển đến Chicago để theo đuổi cả đạo đức sinh học lẫn nghiên cứu Hồi giáo. Anh nhận công việc bác sĩ chăm sóc giảm nhẹ, đồng thời tham gia chương trình cuối tuần tại Darul Qasim và học thạc sĩ đạo đức sinh học tại Đại học Northwestern.
Anh không ngờ hai nền giáo dục lại gặp nhau. “Tôi không còn phải để chiếc mũ Hồi giáo của mình ngoài cửa bệnh viện nữa,” anh nói. “Tri thức ở bất cứ nơi nào Allah đặt để. Nhưng tôi cần một khuôn khổ bắt nguồn từ Hồi giáo trước, để có thể tiếp tục học hỏi.”
