Bắc Ethiopia: Cuộc chơi đổi trắng thay đen

Trong hai năm 2020-2022, Mặt trận Giải phóng Nhân dân Tigray (TPLF) đã chiến đấu trong một cuộc chiến đẫm máu chống lại chính phủ liên bang Ethiopia cùng các đồng minh ở Eritrea và lực lượng dân quân Amhara được gọi là Fano. Chưa đầy bốn năm sau, chính phủ liên bang lại cáo buộc chính những đồng minh cũ đó đang hỗ trợ TPLF, vẽ lại bản đồ liên minh ở miền bắc Ethiopia. Vậy, những ai đang đối đầu với chính phủ liên bang trong cuộc xung đột mới này?

TPLF: Từ kẻ thù thành mục tiêu

Vào tháng 3/2025, các chiến binh của Lực lượng Phòng vệ Tigray (TDF) do Debretsion Gebremichael lãnh đạo đã chiếm giữ đài phát thanh khu vực và văn phòng thị trưởng tại Mekele, cùng một số thị trấn dọc biên giới Eritrea. Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược châu Phi, các khu vực này bao gồm một phần huyện Sehartie và thành phố Adigrat, trung tâm dân số lớn thứ hai của vùng.

Trung tâm này cũng cho biết Eritrea vẫn kiểm soát một số phần của huyện Irob và Shiraro dọc biên giới, bất chấp yêu cầu của thỏa thuận hòa bình rằng mọi lực lượng nước ngoài phải rút khỏi lãnh thổ Ethiopia.

Đến tháng 10/2025, Bộ Ngoại giao Ethiopia, trong một bức thư gửi Liên Hợp Quốc, đã cáo buộc TPLF và Eritrea “tài trợ, huy động và chỉ đạo” các lực lượng Fano đã tiến vào khu vực North Wollo. Bức thư gửi Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres nói rằng sự phối hợp này “đã trở nên rõ ràng hơn trong những tháng gần đây” và cáo buộc “phe cứng rắn trong mặt trận và chính phủ Eritrea” đang chuẩn bị cho chiến tranh chống lại Ethiopia.

Theo tờ Addis Standard của Ethiopia, bức thư cũng cáo buộc hai bên hỗ trợ nỗ lực của lực lượng Fano nhằm chiếm thành phố Weldiya ở vùng Amhara vào tháng 9, đồng thời nói rằng các nhà lãnh đạo và chiến binh TPLF đã trực tiếp tham gia vào chiến dịch này. Debretsion phủ nhận các cáo buộc, gọi chúng là “những câu chuyện bịa đặt và chiến dịch bôi nhọ” nhằm đánh lạc hướng khỏi những gì ông gọi là thất bại của chính phủ liên bang trong việc thực hiện thỏa thuận hòa bình.

Fano: Từ đồng minh đến rạn nứt

Fano là một mạng lưới dân quân dân tộc chủ nghĩa Amhara bất thường, không có một lãnh đạo trung ương duy nhất. Nó nổi lên ở hình thức hiện tại trong các cuộc biểu tình ở vùng Amhara của Ethiopia vào năm 2016.

Đài BBC mô tả quỹ đạo của Fano là sự chuyển dịch “từ liên minh đến rạn nứt”. Các dân quân này từng liên minh với chính phủ của Thủ tướng Abiy Ahmed để chống lại TPLF, trước khi từ chối các nỗ lực giải giáp vũ khí và nói rằng họ đang bảo vệ người dân Amhara chống lại những gì họ gọi là lạm dụng của chính phủ. BBC cũng đưa tin Fano dường như đang mở rộng chương trình nghị sự của mình hướng tới việc lật đổ chính phủ của Abiy Ahmed và đang thực hiện các hoạt động ngày càng chết chóc hơn.

Eritrea: Đối đầu công khai

Vào ngày 3/2, chính phủ liên bang Ethiopia lần đầu tiên thừa nhận rằng lực lượng Eritrea đã tham gia vào cuộc chiến Tigray, nói rằng họ chịu trách nhiệm về các vụ giết người hàng loạt, phá hủy nhà cửa và cướp bóc các nhà máy. Hãng tin AP đưa tin Bộ trưởng Thông tin Eritrea Yemane Gebremeskel đã bác bỏ các cáo buộc, mô tả chúng là “những lời nói dối rẻ tiền và đáng khinh”.

Vài ngày sau, Addis Ababa kêu gọi Eritrea “rút lực lượng khỏi lãnh thổ Ethiopia”. Asmara đáp lại rằng các cáo buộc là “sai sự thật và bịa đặt một cách trắng trợn” và là “một tập khác trong mô hình các chiến dịch thù địch chống lại Eritrea trong hơn hai năm”, đồng thời nói rằng họ không có mong muốn “một cuộc tranh cãi vô nghĩa có thể khiến tình hình thêm căng thẳng”. Eritrea cũng cáo buộc Addis Ababa tìm cách tiếp cận cảng Assab của Eritrea, nói rằng hai chính phủ đã hợp tác chống lại TPLF trong cuộc chiến 2020-2022 trước khi mối quan hệ xấu đi vì thỏa thuận hòa bình mà Eritrea bị loại khỏi.

Bối cảnh khu vực

Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế đặt các liên minh này trong bối cảnh khu vực rộng lớn hơn. Họ nói rằng Abiy Ahmed thân thiết với các bên trong khu vực ủng hộ Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF) của Sudan trong cuộc chiến chống lại quân đội Sudan, trong khi Eritrea liên minh với quân đội Sudan và thiết lập quan hệ với Ai Cập, một đối thủ của Addis Ababa vì tranh chấp về nguồn nước sông Nile.

Giao tranh đã nổ ra ở phía tây Tigray đầu tuần này, với việc chính phủ Ethiopia và TPLF đổ lỗi cho nhau về việc ai bắt đầu các cuộc đụng độ.