Ba năm xung đột tại Gaza: Kinh tế, giáo dục, y tế và hạ tầng đều sụp đổ

Ba năm sau khi xung đột bùng phát tại Gaza, vùng lãnh thổ Palestine này đã biến đổi đến mức khó nhận diện. Theo Bộ Y tế Gaza, hơn 74.245 người Palestine đã thiệt mạng, trong khi phần lớn trong số khoảng hai triệu dân phải sơ tán nhiều lần do các lệnh di tản và giao tranh kéo dài.

Mặc dù một lệnh ngừng bắn được công bố vào tháng 10/2025, tình trạng đau thương chưa chấm dứt. Bộ Y tế Gaza cho biết 1.462 người Palestine đã thiệt mạng kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, trong khi các cuộc tấn công và hoạt động quân sự vẫn tiếp diễn trên khắp dải Gaza.

Cuộc sống thường nhật trong gian khó

Đối với người dân Gaza, xung đột không chỉ thay đổi nơi ở mà còn đảo lộn những sinh hoạt thường nhật cơ bản nhất. Theo Liên Hợp Quốc, tính đến tháng 9, 94% dân số Gaza vẫn cần cứu trợ khẩn cấp về nơi ở và nhu yếu phẩm, trong khi 65% hộ gia đình sống trong lều hoặc nơi trú ẩn tạm bợ, thiếu giường, chiếu, thiết bị nhà bếp và điều kiện vệ sinh.

Nước sạch cũng trở thành thách thức hàng ngày khi 91% hộ gia đình được khảo sát gặp tình trạng mất an ninh nguồn nước ở mức trung bình đến cao vào đầu tháng 8, tăng từ 84% hồi tháng 6. Lưới điện không còn hoạt động, buộc các hộ dân và dịch vụ thiết yếu phụ thuộc vào máy phát điện và nhiên liệu ngày càng khan hiếm. Đường sá và mạng lưới liên lạc hư hỏng khiến việc đi lại, liên lạc và tiếp cận dịch vụ cơ bản thêm khó khăn.

Kinh tế kiệt quệ

Nền kinh tế Gaza bị tàn phá nặng nề khi các cơ sở sản xuất, kinh doanh bị phá hủy, khiến nhiều gia đình mất thu nhập và sức mua giảm mạnh. Theo Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển, tính đến tháng 9, 92% cơ sở kinh tế tại Gaza bị hư hại hoặc phá hủy kể từ tháng 10/2023, trong khi tỷ lệ thất nghiệp lên tới 78%.

GDP bình quân đầu người năm 2025 chỉ đạt 212 USD, tương đương khoảng 17% mức của năm 2022. Nông nghiệp và công nghiệp chỉ còn hoạt động ở mức 6% so với sản lượng năm 2022, còn xây dựng giảm xuống 1%. Giá cả hàng hóa cơ bản vẫn cao hơn khoảng 200% so với trước tháng 10/2023. Khi việc làm và thu nhập biến mất, hoạt động kinh tế chuyển sang dựa vào viện trợ, nợ và lao động nhỏ lẻ, trong khi tiền mặt trở nên khan hiếm, buộc nhiều người dùng ví điện tử và thanh toán số.

Giáo dục gián đoạn kéo dài

Giáo dục tại Gaza bị ảnh hưởng nghiêm trọng khi gần 98% trường học bị hư hại hoặc phá hủy, theo UNICEF. Tính đến tháng 4/2026, khoảng 700.000 trẻ em từ 4 đến 17 tuổi đã mất gần ba năm học trực tiếp liên tiếp. Nhiều em phải học trong lều và lớp học tạm, trong khi khoảng 200.000 trẻ không được tiếp cận giáo dục. Bộ Giáo dục Palestine cảnh báo tình trạng gián đoạn này làm mất kỹ năng cơ bản và gia tăng khoảng cách học tập, đe dọa tương lai của cả một thế hệ.

Y tế gần như sụp đổ

Hệ thống y tế Gaza bị đẩy đến bờ vực sụp đổ khi cả 36 bệnh viện đều bị hư hại, chỉ 19 bệnh viện còn hoạt động và không bệnh viện nào đạt công suất đầy đủ, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Các cơ sở còn lại thiếu trầm trọng thuốc, thiết bị y tế, vật tư chẩn đoán và nhiên liệu, làm gián đoạn điều trị ung thư, chạy thận và chăm sóc bệnh nhân mạn tính.

Kể từ tháng 10/2023, khoảng 12.400 bệnh nhân đã được sơ tán y tế, nhưng WHO cho biết hàng chục nghìn người khác vẫn cần chăm sóc chuyên khoa không có sẵn trong dải Gaza. Tình trạng quá tải, thiếu nơi ở, nước sạch và vệ sinh đang làm tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh, trong khi hệ thống y tế không đủ khả năng ứng phó.

Không gian sống ngày càng thu hẹp

Địa lý Gaza đã thay đổi khi kiểm soát quân sự và hạn chế tiếp cận của Israel chia cắt vùng lãnh thổ, dồn người Palestine vào khu vực ngày càng nhỏ hẹp. Theo Euro-Med Human Rights Monitor, tính đến tháng 9, kiểm soát quân sự và hạn chế tiếp cận của Israel bao phủ khoảng 70% Gaza, khiến hơn hai triệu người Palestine tập trung trong chưa đầy 30% dải đất.

Rafah là ví dụ rõ nét khi từng là nơi trú ẩn của hơn một triệu người. Vào tháng 5/2024, chiến dịch quân sự của Israel tại Rafah đã khiến hơn 800.000 người phải rời bỏ nhà cửa, theo Liên Hợp Quốc. Hiện gần như toàn bộ Rafah, trừ khu vực phía tây Mawasi Rafah, nằm dưới kiểm soát của Israel, khiến người dân không thể trở về.

An ninh và quản trị suy yếu

Trước xung đột, Hamas quản lý Gaza từ năm 2007, điều hành bộ máy hành chính dân sự và lực lượng an ninh. Xung đột đã làm gián đoạn hệ thống này, khiến chính quyền dân sự bị suy yếu nghiêm trọng. Vào tháng 7, Hamas tuyên bố sẽ chuyển giao quyền hành chính cho Ủy ban Quốc gia Quản lý Gaza (NCAG), một cơ quan kỹ trị Palestine được thành lập theo kế hoạch hậu chiến, nhưng quá trình chuyển giao chưa diễn ra.

Văn phòng Nhân quyền Liên Hợp Quốc ghi nhận ít nhất 12 vụ tấn công nhằm vào cảnh sát từ tháng 1 đến tháng 5/2026, khiến 53 người thiệt mạng, trong đó có 35 cảnh sát. Trung tâm Nhân quyền Palestine cũng cảnh báo các vụ tấn công nhằm vào cảnh sát và nhân viên an ninh đã làm suy yếu hệ thống bảo vệ dân sự, góp phần tạo ra khoảng trống an ninh, tình trạng bắt cóc, tấn công tài sản và cướp viện trợ nhân đạo. Ba năm xung đột đã để lại cho người dân Gaza cảm giác bất định với tương lai chưa rõ ràng.